گالری تصاویر آرشیو بانک صوت کتابخانه پرسش و پاسخ ارتباط با ما صفحه اصلی
 
اعتقادات اخلاق حکمت عرفان علمی اجتماعی تاریخ قرآن و تفسیر جنگ
کتابخانه > اعتقادات > الله ‌شناسي > الله شناسی جلد 1
کتاب الله‌شناسي / جلد اول / قسمت ششم: عشق به خدا، امام حسین و عشق به خدا

ابيات‌ حكيمانۀ مجنون‌ راجع‌ به‌ معشوقه‌اش‌ ليلي‌

قَيس‌ بن‌ مُلوَّح‌ عامري‌ ابياتي‌ راجع‌ به‌ عشق‌ و محبّت‌ دخترعمويش‌: لَيلَي‌ عامِريَّه‌ سروده‌ است‌ كه‌ حقيقةً حاوي‌ يك‌ كتاب‌ حكمت‌ در ظرائف‌ و دقائق‌ عقلاني‌ و يك‌ كتاب‌ عرفان‌ در اسرار و رموز شهودي‌ راه‌ وصول‌ به‌ محبوب‌ است‌. گرچه‌ بصورت‌ ظاهر دربارۀ عشق‌ مجازي‌ مي‌باشد، وليكن‌ در واقع‌ حاوي‌ نكات‌ عاليۀ كلّيّۀ عامّه‌ايست‌ كه‌ دربارۀ هر عاشق‌ صادقي‌ صدق‌ مي‌كند. و مخصوصاً راجع‌ به‌ عشق‌ به‌ خداوند متعال‌، بطور شگفت‌ انگيزي‌ از اسرار سلوك‌إلي‌الله‌ و وصول‌ إلي‌ الله‌ و فناي‌ در ذات‌ اقدس‌ وي‌ پرده‌ برمي‌دارد، و سرّ اعظم‌ حجابهاي‌ معنوي‌ را روشن‌ مي‌سازد، و دقيق‌ترين‌ طرق‌ مُوصلۀ به‌ مقام‌ اقدس‌ و حضرت‌ مقدّسش‌ را ارائه‌ مي‌دهد.

قيس‌ بن‌ مُلوّح‌ كه‌ نزد عامّه‌ به‌ مجنون‌ نام‌گذاري‌ شده‌ است‌ مي‌گويد:

تَمَنَّيْتُ مِنْ لَيْلَي‌ عَلَي‌ الْبُعْدِ نَظْرَة        ً لِيُطْفَي‌ جَوًي‌ بَيْنَ الْحَشا وَ الاضالِعِ


صفجه 121

من‌ آرزو كردم‌ فقط‌ يك‌ بار، آنهم‌ فقط‌ از مكان‌ دور و بعيدي‌ به‌ ليلي‌ نظر اندازم‌ و وي‌ را ببينم‌. چرا اين‌ تمنّا و آرزو را نمودم‌؟ براي‌ آنكه‌ آتشها و حرارتهائي‌ كه‌ در اثر فراق‌ ليلي‌ تمام‌ اعضاء درون‌ شكم‌ مرا و اجزاء سينۀ مرا فراگرفته‌ بود، و پيوسته‌ در التهاب‌ آن‌ مي‌سوختم‌ و مي‌گداختم‌ و ذوب‌ مي‌گرديدم‌؛ خاموش‌ شود و قدري‌ تسكين‌ يابد و آرامشي‌ پيدا كنم‌.

فَقالَتْ نِسآءُ الْحَيِّ تَطْمَعُ أنْ تَرَي        ‌ بِعَيْنَيْكَ لَيْلَي‌ مُتْ بِدآءِ الْمَطامِعِ

رفتم‌ در قبيله‌ ليلي‌ براي‌ تحصيل‌مطلوبم‌ و يافتن‌مرادم‌ و بدست‌آوردن‌ مقصودم‌. چون‌ از زنهاي‌ قبيله ليلي‌، مكان‌ ومحلّ او را جويا شدم‌، ناگهان‌ چنان‌ آب‌ سردي‌ برسرم‌ ريختند كه‌ مرا خشك‌ زده‌، متحيّر و مبهوت‌ در روي‌ زمين‌ ميخكوب‌ كردند.

آنها به‌ من‌ گفتند: اصلاً تو چه‌ مي‌گوئي‌؟! چرا نمرده‌ بودي‌ زودتر از اين‌، تا اين‌ تمنّا را نموده‌ باشي‌؟! سزاوار بود ـ و حقّ بود اين‌ سزاوار بودن‌ ـ كه‌ تو قبل‌ از اين‌ بجهت‌ درد اين‌ مطامعت‌ مرده‌ بودي‌ و به‌ چنين‌ خيال‌ و آرزو و پندار، بدين‌ مقام‌ مقدّسِ عشق‌ ليلي‌ گام‌ نمي‌نهادي‌! تو مي‌خواهي‌ بوسيلۀ اين‌ دو چشم‌ بزهكارت‌ و با اين‌ دو ديدۀ هوس‌باز و هوس‌بارت‌ ليلي‌ را نظر كني‌؟!

وَ كَيْفَ تَرَي‌ لَيْلَي‌ بِعَيْنٍ تَرَي‌ بِها         سِواها وَ ما طَهَّرْتَها بِالْمَدامِعِ

تو چگونه‌ قدرت‌ آنرا داري‌ كه‌ ليلي‌ را ببيني‌ با چشماني‌ كه‌ با آن‌، به‌ غير او نظر افكنده‌اي‌؛ و آن‌ چشمان‌ را با اشك‌ و سوز و آهِ نظر به‌ غير ليلي‌، تطهير ننموده‌اي‌؟! آري‌! اين‌ ديدگان‌ ناظر به‌ ماسواي‌ ليلي‌ قابليّت‌ نظر به‌ وي‌ را ندارد، و توان‌ و قدرت‌ و كشش‌ ديدار او را ندارد، و الاّ به‌ يك‌ نظره‌، جمال‌ ليلي‌ او را كور مي‌نمايد و بنياد هستيش‌ را درهم‌ مي‌كوبد و خاكسترش‌ را به‌ باد فنا پخش‌


صفجه 122

 مي‌سازد. چون‌ نظر به‌ جُز او انداخته‌اي‌، بايد آنقدر از آن‌ اشتباه‌ و خطا گريه‌ كني‌ تا مجاري‌ ديدگانت‌ با اشك‌ روانت‌ پاك‌ گردد و شستشو شود؛ و اين‌ گريۀ پاك‌ كننده‌، و اين‌ سوز و نياز و آه‌ و ناله‌، در حكم‌ صيقل‌ براي‌ ديدگانت‌ قرار گيرد.

وَ تَلْتَذُّ مِنْها بِالْحَديثِ وَ قَدْ جَرَي‌         حَديثُ سِواها في‌ خُروقِ الْمَسامِعِ 31

تو مي‌خواهي‌ از شب‌ نشيني‌ و منادمت‌ و مسامرت‌ و گفتگوي‌ با ليلي‌ لذّت‌ ببري‌، و با مكالمت‌ و محاضرت‌ با وي‌ و با الفاظ‌ شيرين‌ و عبارات‌ دلنشين‌ و لطائف‌ نمكين‌ او غرق‌ در ابتهاج‌ و سرور گردي‌؛ در حالتيكه‌ سخن‌ غير ليلي‌ به‌ گوش‌ تو خورده‌ است‌، و كلام‌ جُز او چكّش‌ صماخ‌ را بر روي‌ سندان‌ استخوان‌ آن‌ كوبيده‌ است‌، و در راهها و طرق‌ ورود گفتگو، در گوشت‌ گفتار ماسواي‌ او طنين‌ افكنده‌ و امواج‌ آن‌ هنوز در آن‌ مجاري‌ جريان‌ دارد.

هر كس‌ بخواهد ليلي‌ را ببيند نمي‌تواند غير ليلي‌ را ببيند، و اگر بخواهد سخن‌ ليلي‌ را بشنود نمي‌تواند سخن‌ غير ليلي‌ را بشنود.

هركس‌ بخواهد به‌ شرف‌ لقاء و ديدار خدا مشرّف‌ گردد نمي‌تواند آنرا با


صفجه 123

صحبت‌ اغيار و دشمنان‌ خدا و مقاصد غير الهيّه‌ و منويّات‌ غير سبحانيّه‌ و آمال‌ دنيّه دنيويّه‌ جمع‌ نمايد. و به‌ حكم‌ امتناع‌ اجتماع‌ ضدّين‌ كه‌ مرجعش‌ به‌ اجتماع‌ نقيضين‌ مي‌باشد، تا آن‌ از ميان‌ نرود اين‌ پا در ميدان‌ نخواهد گذارد.

منظر دل‌ نيست‌ جاي‌ صحبت‌ اغيار             ديو چو بيرون‌ رود فرشته‌ در آيد 32

جَلَّ جَنابُ الْحَقِّ عَنْ أنْ يَكونَ شَريعَةً لِكُلِّ وارِدٍ

بوعليّ بن‌ سينا، «نَمَط‌ نهم‌» از «اشارات‌» خود را در مقامات‌ العارفين‌ قرار داده‌ است‌ و در اواخر آن‌ گويد:

« إشارَةٌ: جَلَّ جَنابُ الْحَقِّ عَنْ أنْ يَكونَ شَريعَةً لِكُلِّ وارِدٍ، أوْ يَطَّلِعَ عَلَيْهِ إلاّ واحِدًا بَعْدَ واحِدٍ. وَ لذَلِكَ فَإنَّ ما اشْتَمَلَ عَلَيْهِ هَذا الْفَنُّ ضُحْكَةٌ لِلْمُغَفَّلِ عِبْرَةٌ لِلْمُحَصِّلِ؛ فَمَنْ سَمِعَهُ فَاشْمَأَزَّ عَنْهُ فَلْيَتَّهِمْ نَفْسَهُ، لَعَلَّها


صفجه 124

لا تُناسِبُهُ؛ وَ كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ.» 33

«بزرگتر است‌ جناب‌ حقّ از اينكه‌ راه‌ و آبشخوار براي‌ هر شخص‌ واردي‌ قرار گيرد، و يا آنكه‌ بر وي‌ اطّلاع‌ حاصل‌ نمايد مگر يكنفر پس‌ از نفر دگر. و بدينجهت‌ مي‌باشد كه‌ آنچه‌ را كه‌ اين‌ فنّ بر آن‌ اشتمال‌ دارد، اسباب‌ مسخره‌ و خندۀ شخص‌ سفيه‌ و نافهم‌، و عبرت‌ براي‌ شخص‌ پي‌جو و فهيم‌ است‌. بنابراين‌، كسيكه‌ بر مطالب‌ آن‌ مطّلع‌ گردد، و اشمئزاز پيدا نمايد بايد خودش‌ را متّهم‌ كند، به‌ علّت‌ عدم‌ تناسب‌ نفس‌ وي‌ با اين‌ فنّ؛ هر كس‌ آسان‌ و موافق‌ است‌ با چيزي‌ كه‌ براي‌ آن‌ آفريده‌ شده‌ است‌ (هر كسي‌ را بهر كاري‌ ساختند).»

اشعار إبراهيم‌ بن‌ أدهم‌ دربارۀ محبّت‌ و عشق‌ به‌ خداوند

شيخ‌ بهاء الدّين‌ عامِلي‌ حكايت‌ كرده‌ است‌ كه‌ در روايت‌ وارد است‌: إبراهيم‌ بن‌ أدهَم‌ در طواف‌ بود، جواني‌ أمرد را كه‌ موي‌ در صورت‌ نداشت‌ و زيباچهره‌ بود ديدار كرد. شروع‌ كرد به‌ نگاه‌ كردن‌ به‌ او و پس‌ از آن‌ روي‌ از وي‌ برگردانيد و در ميان‌ طواف‌ كنندگان‌ متواري‌ شد.

چون‌ به‌ خلوت‌ آمد، از علّت‌ اين‌ نگاه‌ سؤال‌ نمودند و به‌ او گفتند: ما تابه‌حال‌ از تو سابقه‌ نداشته‌ايم‌ كه‌ در سيماي‌ جوان‌ امردي‌ نظر كني‌!

گفت‌: او پسر من‌ است‌، و من‌ او را در خراسان‌ گذارده‌ بودم‌. چون‌ به‌ جواني‌ رسيد، از آنجا بيرون‌ شده‌ دنبال‌ من‌ مي‌گردد. من‌ ترسيدم‌ كه‌ وي‌ مرا از ذكر پروردگارم‌ باز بدارد و حذر كردم‌ كه‌ اگر او مرا بشناسد، من‌ با او انس‌ بگيرم‌. و سپس‌ إبراهيم‌ اين‌ اشعار را انشاد نمود:

هَجَرْتُ الْخَلْقَ طُرًّا في‌ هَواكا                                وَ أيْتَمْتُ الْعيالَ لِكَيْ أراكا (1)


صفجه 125

فَلَوْ قَطَّعْتَني‌ في‌ الْحُبِّ إرْبًا

لَما حَنَّ الْفُوَادُ إلَي‌ سِواكا (2) 34

* * *

اُحِبُّ التُّقَي‌ وَالنَّفْسُ تَطْلُبُ غَيْرَهُ

وَ إنّي‌ وَ إيّاها لَمُصْطَرِعانِ (3)

فَيَوْمٌ لَها مِنّي‌ وَ يَوْمٌ اُذِلُّها

كِلانا عَلَي‌ الايّامِ مُعْتَرِكانِ (4)35

1 ـ من‌ در راه‌ ميل‌ و هواي‌ تو از جميع‌ خلائق‌ كناره‌ گرفتم‌؛ و براي‌ ديدار و لقاي‌ تو عيالم‌ را يتيم‌ نمودم‌.

2 ـ بنابراين‌، اگر تو دربارۀ محبّتت‌ مرا قطعه‌ قطعه‌ كني‌، ناله‌ و آه‌ دل‌ من‌ به‌


صفجه 126

سوي‌ غير تو بلند نمي‌شود.

* * *

3 ـ من‌ تقوي‌ را دوست‌ مي‌دارم‌ و نفس‌ من‌ غير آنرا مي‌پسندد، و من‌ با نفسم‌ در اين‌ باره‌ پيوسته‌ در كُشتي‌گيري‌ بسر مي‌بريم‌.

4 ـ بنابراين‌، يكروز آن‌ بر من‌ غالب‌ است‌ و يكروز من‌ او را رام‌ مي‌سازم‌؛ هر دوتاي‌ ما در مدّت‌ گذراندن‌ ايّام‌، يكدگر را به‌ خاك‌ درمي‌افكنيم‌.

بنابر آنچه‌ گفته‌ شد، ابيات‌ «هَجَرْتُ الْخَلْقَ طُرًّا في‌ هَواكا» از إبراهيم‌ أدهم‌ مي‌باشد و اينكه‌ در منابر به‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ نسبت‌ مي‌دهند زبان‌ حال‌ است‌ نه‌ زبان‌ قال‌.

بيان‌ حال‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ در خلوت‌ با محبوب‌

عالي‌ترين‌ اسوه‌ و الگوي‌ فناي‌ در ذات‌ حقّ تعالي‌ آن‌ امام‌ معصوم‌ بود ـ روحي‌ و أرواحُ العالَمينَ فداه‌ ـ كه‌ نه‌ تنها در روز عاشورا از هرچه‌ بود گذشت‌، بلكه‌ نفس‌ مقدّسش‌ در راه‌ خدا اينطور بود. سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ در روز عاشورا سيّدالشّهداء نشد؛ قبلاً هم‌ همينطور بود، نفسش‌ اينگونه‌ بود. روز عاشورا روز تجلّي‌ و ظهور بود، روز انكشاف‌ بود كه‌ بر اهل‌ عوالم‌ و خلائق‌ روشن‌ كرد آنچه‌ را كه‌ بايد روشن‌ نمايد.

چه‌ خوب‌ ناصر الدّين‌ شاه‌ قاجار در اين‌ باره‌ سروده‌ است‌:

عشقبازي‌ كار هر شيّاد نيست

‌ اين‌ شكارِ دام‌ هر صيّاد نيست‌

عشق‌ از معشوقه‌ اوّل‌ سر زند

تا به‌ عاشق‌ جلوۀ ديگر كند

تا به‌ حدّي‌ بگذرد هستي‌ ازو

سر زند صد شورش‌ و مستي‌ ازو

طالب‌ اين‌ مُدّعَي‌ خواهي‌ اگر

بر حسين‌ و كربلايش‌ كن‌ نظر

روز عاشورا شه‌ دنياي‌ عشق

‌ كرد رو به‌ جانب‌ سلطان‌ عشق‌

بارالها اين‌ سرم‌ اين‌ پيكرم‌

اين‌ علمدار رشيد اين‌ أكبرم‌


صفجه 127

اين‌ سُكينه‌ اين‌ رقيّه‌ اين‌ رباب

‌ اين‌ تنِ عريان‌ ميان‌ آفتاب‌

اين‌ من‌ و اين‌ ذكر يا رب‌ يا ربم

‌ اين‌ من‌ و اين‌ ناله‌هاي‌ زينبم‌

پس‌ خطاب‌ آمد زحقّ كاي‌شاه‌عشق

‌ اي‌ حسين‌ اي‌ يكّه‌تاز راه‌ عشق‌

گر تو بر ما عاشقي‌ اي‌ محترم‌

پرده‌ برچين‌ من‌ ز تو عاشق‌ترم‌

هرچه‌ از دست‌ داده‌اي‌ در راه‌ ما

مرحبا صد مرحبا خود هم‌ بيا

خود بيا كه‌ مي‌كشم‌ من‌ ناز تو

عرش‌ و فرشم‌ جمله‌ پا انداز تو

خود بيا كه‌ من‌ خريدار توام

‌ مشتري‌ بر جنس‌ بازار توام‌

ليك‌ خود تنها ميا در بزم‌ يار

خود بيا و اصغرت‌ را هم‌ بيار

خوش‌ بود در بزم‌ ياران‌ بلبلي

‌ خاصه‌ در منقار او باشد گلي‌

خود تو بلبل‌، گل‌ عليّ أصغرت

‌ زودتر بشتاب‌ سوي‌ داورت‌

مورّخ‌ و دانشمند معاصر جناب‌ حجّة‌ الإسلام‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد شريف‌ رازي‌ أمدّ الله‌ في‌ عمره‌ الشّريف‌ كه‌ حقير سابقه ارادت‌ و اخلاص‌ پنجاه‌ ساله‌ با حضرتش‌ دارم‌، دربارۀ تشرّف‌ او به‌ حرم‌ مبارك‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ مي‌گويد اشعاري‌ كه‌ اكثر اهل‌ منبر بدان‌ متوسّل‌ مي‌شوند، سروده‌ اوست‌ در هنگام‌ دخول‌ به‌ حائر شريف‌ كه‌ بَداهةً تقديم‌ نموده‌ است‌:

گر دعوت‌ دوست‌ مي‌شنيدم‌ آنروز

من‌ گوي‌ مراد مي‌ربودم‌ آنروز

آن‌ روز بود كه‌ روز هَل‌ مِن‌ ناصر

ايكاش‌ كه‌ ناصر تو بودم‌ آنروز

پس‌ صيحه‌اي‌ زده‌ بي‌هوش‌ مي‌گردد. او را به‌ هوش‌ مي‌آورند و اين‌ اشعار را سروده‌ و مي‌گريد:

تو كيستي‌ كه‌ گرفتي‌ به‌ هر دلي‌ وطني

‌ كه‌ نه‌ در انجمني‌ ني‌ برون‌ ز انجمني‌

محمّدي‌ نه‌، عليّ نه‌، حسن‌ نه‌ پس‌ تو كه‌اي‌

كه‌ جلوه‌ها بنمودي‌ چو گل‌ به‌ هر چمني‌


صفجه 128

به‌ خلق‌ مثل‌ محمّد به‌ خوي‌ مثل‌ عليّ

به‌ روي‌ از همۀ خلق‌، خلقت‌ حسني‌

همان‌ حسين‌ غريبي‌ كه‌ روز عاشورا

جهان‌ مصالحه‌ كردي‌ به‌ كهنه‌ پيرهني‌

تا آخر قصيده‌اش‌. 36

عظمت‌ اوج‌ عرفاني‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌، بيان‌ وَ هُوَ بِالافُقِ الاعْلَي‌' ميباشد

اين‌ شاعران‌ قصيده‌ سرا خواسته‌اند همان‌ حالت‌ «لي‌ مع‌ الله‌» حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ را بيان‌ كنند؛ در آن‌ حالات‌ خوش‌ و اوقات‌ عظيمه‌ كه‌ نه‌ فرشتۀ مقرّبي‌ و نه‌ پيامبر مرسلي‌ را گنجايش‌ آن‌ مقام‌، و تحمّل‌ و تاب‌ آن‌ رموز


صفجه 129

عاليۀ عرفاني‌ تا آن‌ سرحدّ نبوده‌ است‌.

ببينيد: حجّة‌ الإسلام‌ تبريزي‌ شيخ‌ محمّد تقي‌ نيّر، چگونه‌ با تعابير حسنه‌ و اشارتهاي‌ بديعه‌ و لطائف‌ مليحۀ خود مي‌خواهد گوشه‌اي‌ از حالات‌ آن‌ امام‌ هُمام‌ و سرور و پيشواي‌ از خود برون‌ آمدگان‌ و به‌ محبوب‌ پيوستگان‌ را براي‌ ما روشن‌ كند. وي‌ در بيان‌ حال‌ آن‌ يكّه‌تاز ميدان‌ عشق‌ سرمدي‌ و محبوب‌ ازلي‌ و مقصود و مراد سرمدي‌، اينطور شرح‌ مي‌دهد:

تا خبر دارم‌ از او، بي‌خبر از خويشتنم

‌با وجودش‌ ز من‌ آواز نيايد كه‌ منم‌

پيرهن‌ گو همه‌ پُر باش‌ ز پيكان‌ بلا

كه‌ وجودم‌ همه‌ او گشت‌ من‌ اين‌ پيرهنم‌

باش‌ يكدم‌ كه‌ كنم‌ پيرهن‌ شوق‌ قبا

اي‌ كمان‌ كِش‌ كه‌ زني‌ ناوُكِ پيكان‌ به‌ تنم‌

عشق‌ را روزِ بهار است‌ كجا شد رضوان

‌تا بَرَد لاله‌ بدامن‌ سوي‌ خُلد از چمنم‌

روز عهد است‌ بكِش‌ اسپرم‌ اي‌ عقل‌ زپيش

‌ تا تصوّر نكند خصم‌ كه‌ پيمان‌ شكنم‌

مي‌نيايد به‌ كفن‌ راست‌ تنِ كشتۀ عشق‌

خصمِ دون‌ بيهده‌ گو باز ندوزد كفنم‌

هاتفم‌ مي‌دهد از غيب‌ ندا شمر كجاست

‌گو شتابي‌ كه‌ به‌ ياد آمده‌ عهد كُهنم‌

سخت‌ دلتنگ‌ شدم‌، همّتي‌ اي‌ شهپر تير

بشكن‌ اين‌ دام‌ بِكش‌ باز به‌ سوي‌ وطنم‌


صفجه 130

دايۀ عشق‌ ز بس‌ داده‌ مرا خون‌ جگر

ميدمد آبلۀ زخم‌ كنون‌ از بدنم‌

گويِ مَطلَع‌ چه‌ عجب‌ گر برم‌ از فارِس‌ فارْس‌

تا به‌ مدح‌ تو شها نيّر شيرين‌ سخنم‌ 37

بأَبِي‌ أَنْتَ وَ أُمِّي‌ وَ نَفْسِي‌ يَا أَبَا عَبْدِاللَهِ؛ أَشْهَدُ لَقَدِ اقْشَعَرَّتْ لِدِمَآئِكُمْ أَظِلَّةُ الْعَرْشِ مَعَ أَظِلَّةِ الْخَلَآئِقِ، وَ بَكَتْكُمُ السَّمَآءُ وَ الارْضُ وَ سُكَّانُ الْجِنَانِ وَ الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ، صَلَّي‌ اللَهُ عَلَيْكَ عَدَدَ مَا فِي‌ عِلْمِ اللَهِ. 38

«پدرم‌ و مادرم‌ و جانم‌ فدايت‌ گردد اي‌ أبا عبدالله‌! سوگند به‌ خدا كه‌ تحقيقاً براي‌ خونهاي‌ شما اشباح‌ عرش‌ خدا با اشباح‌ خلائق‌ به‌ لرزه‌ افتادند. و براي‌ خاطر شما آسمان‌ و زمين‌ و ساكنان‌ بهشت‌ و خشكي‌ و دريا گريستند. صلوات‌ خدا بر تو باد به‌ تعداد آنچه‌ در علم‌ خدا وجود دارد.»

از اين‌ فقرۀ زيارت‌ استفاده‌ مي‌شود كه‌ اشباح‌ عرش‌ و اشباح‌ خلائق‌ تاب‌ و تحمّل‌ كشيدن‌ آن‌ واقعه‌ را نداشتند كه‌ به‌ لرزه‌ درآمدند، و همچنين‌ آسمان‌ و زمين‌ و بهشتيان‌ و صحرا و دريا تاب‌ آنرا نداشتند كه‌ به‌ گريه‌ افتادند. پس‌ به‌ تعداد مخلوقاتي‌ كه‌ در علم‌ خداوند وجود دارد بر تو سلام‌ و صلوات‌ باد؛ كه‌ همه‌ اظهار عجز به‌ درگاه‌ تو نموده‌ و در تحيّر و تحسّر غوطه‌ور شدند.

آسمان‌ بار امانت‌ نتوانست‌ كشيد

قرعۀ فال‌ به‌ نام‌ من‌ ديوانه‌ زدند .

 

پاورقي


31 «ديوان‌ قيس‌ بن‌ مُلوّح‌ عامري‌» مشهور به‌ مجنون‌ ليلاي‌ عامريّه‌، طبع‌ بمبئي‌، ص‌ 109؛ آية‌ الله‌ ملاّ أحمد نراقي‌ أعلي‌ الله‌ درجته‌: دائي‌ اعلاي‌ مادري‌ حقير، در كتاب‌ «خزائن‌» ص‌ 130، اين‌ چهار بيت‌ را از مجنون‌ عامري‌ حكايت‌ نموده‌ است‌ ولي‌ دو بيت‌ اوّلش‌ را بدين‌ عبارت‌ ذكر كرده‌ است‌:

و إذ رُمتُ من‌ ليلي‌ عن‌ البعد نظرةً لاُطفي‌ بها نارَ الحَشا و الاضالعِ

تقولُ نسآءُ الحيّ تَطمعُ أن‌ تَرَي‌ محاسنَ ليلي‌ مُتْ بدآءِ المطامعِ

و همچنين‌ شيخ‌ بهاء الدّين‌ عامِلي‌ در «كشكول‌» از طبع‌ سنگي‌، ص‌ 610، ستون‌ دست‌ راست‌؛ و از طبع‌ مصر با تحقيق‌ طاهر أحمد الزّاوي‌، دار إحيآء الكتب‌ العربيّة‌: ج‌ ص‌ 230 ذكر كرده‌ است‌ و فرموده‌ است‌: «يُنسب‌ إلي‌ المجنون‌.»

32 در «ديوان‌ حافظ‌» طبع‌ پژمان‌، مطبعۀ بروخيم‌ (سنۀ 1318) ص‌ 84 غزل‌ 187 بدين‌گونه‌ مي‌باشد:

بر سر آنم‌ كه‌ گر ز دست‌ برآيد

دست‌ بكاري‌ زنم‌ كه‌ غصّه‌ سر آيد

منظر دل‌ نيست‌ جاي‌ صحبت‌ اضداد

ديو چو بيرون‌ رود فرشته‌ در آيد

صحبت‌ حكّام‌، ظلمتِ شبِ يلداست

نور ز خورشيد خواه‌ بو كه‌ بر آيد

بر در ارباب‌ بي‌مروّت‌ دنيا

چند نشيني‌ كه‌ خواجه‌ كي‌ بدر آيد

ترك‌ گدائي‌ مكن‌ كه‌ گنج‌ بيابي‌

 از نظر رهروي‌ كه‌ بر گذر آيد

صالح‌ و طالح‌ متاع‌ خويش‌ نمودند

تا كه‌ قبول‌ افتد و چه‌ در نظر آيد

بلبل‌ عاشق‌ تو عمر خواه‌ كه‌ آخر

باغ‌ شود سبز و سرخ‌ گل‌ به‌ بر آيد

غفلت‌ حافظ‌ درين‌ سراچه‌ عجب‌ نيست

هركه‌ به‌ ميخانه‌ رفت‌ بي‌خبر آيد

 

* ـ خلوت‌ دل‌ نيست‌ جاي‌ صحبت‌ اغيار (تعليقه‌)

** ـ دو بيت‌ معروف‌ ذيل‌ در اين‌ غزل‌ است‌:

بگذرد اين‌ روزگار تلختر از زهر

بار دگر روزگار چون‌ شكر آيد

صبر و ظفر هر دو دوستان‌ قديمند

بر اثر صبر نوبت‌ ظفر آيد

 

 

ولي‌ ابيات‌ مذكور در نسخ‌ قديمه‌ ديده‌ نمي‌شود. (تعليقه‌)

33 «شرح‌ اشارات‌» خواجه‌ نصير الدّين‌ طوسي‌، طبع‌ سنگي‌ رحلي‌، هفت‌ ورق‌ به‌ آخر آن‌ مانده‌، و عبارت‌ «كُلٌّ مُيَسَّرٌ لِما خُلِقَ لَهُ» حديث‌ نبوي‌ است‌ كه‌ عرفا در كتبشان‌ بدان‌ استشهاد مي‌جويند، از جمله‌ عزيز الدّين‌ نَسَفي‌ در كتاب‌ «الإنسان‌ الكامل‌» ص‌ 214.

34 در كتاب‌ «نفآئس‌ الفنون‌ في‌ عرآئس‌ العيون‌» طبع‌ اسلاميّه‌، ج‌ 2، ص‌ 28 اين‌ داستان‌ را بدين‌ عبارت‌ ذكر كرده‌ است‌:

» و علامتي‌ ديگر از براي‌ محبّت‌ آن‌ است‌ كه‌ از موانع‌ وصول‌ خود اگر فرزند بود، برحذر باشد؛ چنانكه‌ گويند: إبراهيم‌ أدهم‌ (ره‌) وقتي‌ در راه‌ حجّ با رفيقي‌ عقد موافقت‌ و مصاحبت‌ كرد، و از جانبين‌ شرط‌ رفت‌ كه‌ هر كه‌ از منكرات‌ يكديگر مشاهده‌ كنند باز نپوشند. چون‌ به‌ مكّه‌ رسيدند ناگهان‌ عمارتي‌ مزيّن‌ ديدند و پسري‌ صاحب‌ جمال‌ درو نشسته‌. ابراهيم‌ درو نگريست‌ و نظر مكرّر گردانيد. رفيقش‌ او را بدان‌ مؤاخذه‌ كرد. إبراهيم‌ آب‌ از چشم‌ آورد و گفت‌: ذاك‌ ولدي‌ فارقتُهُ و هو صغير، فالآنَ لمّا رأيتُهُ عرفتُهُ. «آن‌ پسر، فرزند من‌ است‌ كه‌ در حال‌ كودكي‌ من‌ از او مفارقت‌ كرده‌ام‌، و اينك‌ چون‌ او را ديدم‌ شناختم‌.» رفيقش‌ گفت‌: اُخبِرهُ عنك‌؟! «من‌ وي‌ را از آمدن‌ تو مطّلع‌ بگردانم‌؟!»

إبراهيم‌ گفت‌: لا! فإنّ ذلك‌ شي‌ءٌ تركناهُ للّه‌ فلا نَعودُ فيه‌! «نه‌! زيرا كه‌ آن‌ پسر چيزي‌ مي‌باشد كه‌ ما از وي‌ براي‌ خدا چشم‌ پوشيده‌ايم‌، پس‌ ديگر بدان‌ بازگشت‌ نمي‌نمائيم‌!» و اين‌ دو بيت‌ انشا كرد:

هجرتُ الخلقَ طُرًّا في‌ هواكا         و أيتَمتُ العيالَ لكي‌ أراكا

و لو قَطّعتَ إربًا ثُمّ إربًا         لما حنّ الفؤادُ إلي‌ سواكا «

35 «كشكول‌» طبع‌ سنگي‌، جلد پنجم‌، ص‌ 496، ستون‌ راست‌؛ و ايضاً در «طرائق‌الحقآئق‌» طبع‌ حروفي‌، جلد دوّم‌، ص‌ 119، از شيخ‌ بهائي‌ نقل‌ كرده‌ است‌.

36 «اختران‌ فروزان‌ ري‌ و طهران‌» يا «تذكرة‌ المقابر في‌ أحوال‌ المفاخر» ص‌ 129؛ و همچنين‌ گفته‌ است‌:

» چندين‌ بار مسافرت‌ به‌ اعتاب‌ عاليات‌ نمود. و در موقع‌ تشرّف‌ به‌ حرم‌ مطهّر أميرالمومنين‌ عليّ بن‌ أبي‌طالب‌ عليه‌ الصّلوة‌ و السّلام‌ از صميم‌ قلب‌ اين‌ دو بيت‌ را سرود:

إسكندر و من‌، اي‌ شه‌ معبود صفات

 بر گرد جهان‌ صرف‌ نموديم‌ اوقات‌

بر همّت‌ من‌ كجا رسد همّت‌ او

من‌ خاك‌ در تو جستم‌ او آب‌ حيات‌ «

و در ص‌ 130 گفته‌ است‌:» و در وقت‌ تشرّف‌ به‌ آستان‌ ملك‌ پاسبان‌ سرير ارتضاء حضرت‌ عليّ بن‌ موسي‌ عليه‌ ءَالاف‌ التّحيّة‌ و الثّنآء با اخلاص‌ تمام‌ اين‌ دو بيت‌ را سرود و تقديم‌ آن‌ آستان‌ عرش‌ سان‌ نمود:

در طوس‌، حريم‌ كبريا مي‌بينم ‌

بي‌پرده‌ تجلّي‌ خدا مي‌بينم‌

در كفش‌ كَن‌ حريم‌ پور موسي

موساي‌ كليم‌ با عصا مي‌بينم‌

و در ص‌ 131 گفته‌ است‌: « آن‌ مرحوم‌ داراي‌ اطّلاعات‌ علمي‌ و فرهنگي‌ و ادبي‌ و ذوقي‌ و قريحه‌ شاعرانه‌ بوده‌، و به‌ مضمون‌ كلامُ الملوكِ ملوكُ الكلام‌، اشعار و غزليّاتش‌ أشعارُ الملوكِ ملوكُ الاشعار بوده‌ است‌. ديوان‌ شعرش‌ مطبوع‌ و به‌ خطّ شكسته زيبا و نفيس‌ كه‌ مطرّز به‌ طلا و ميناست‌ در كتابخانۀ نفيس‌ ملك‌ كه‌ شعبه‌اي‌ از كتابخانه آستان‌ قدس‌ رضوي‌ در طهران‌ است‌ موجود و به‌ شماره‌6004 مضبوط‌ است‌. »

37 ديوان‌ «آتشكده‌» حجّة‌ الإسلام‌ نيّر طاب‌ ثراه‌، طبع‌ چهارم‌، ص‌ 123: زبان‌ حال‌ از قول‌ حضرت‌ أبي‌عبدالله‌ عليه‌ السّلام‌ در قتلگاه‌.

38 «مفاتيح‌ الجنان‌» طبع‌ اسلاميّه‌ (1379 قمريّه‌) ص‌ 439؛ از جملۀ زيارت‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ كه‌ در شش‌ وقت‌: اوّل‌ رجب‌ و نيمه رجب‌ و نيمه‌ شعبان‌ روزها و شبهاي‌ آنها بجاي‌ آورده‌ مي‌شود (بنابر روايت‌ امام‌ جعفر صادق‌ عليه‌ السّلام‌ از كتب‌ مفيد و سيّد ابن‌ طاووس‌ و شهيد).

      
  
فهرست
  مقدّمۀ اُولي‌
  مقدّمۀ ثانيه‌
  مبحث‌ 1 و 2: تفسير آيۀ نور
  تفسير آيه نور
  تفسير علامه طباطبايي از آيه مباركه نور
  بحث فلسفي علامه در حقيقت مطلقه مشيّت خداوند و يخلق الله ما يشاء
  بحث روايي علامه طباطبايي در تفسير آيه مباركه نور
  معني‌ و مفاد ولايت‌ خداوند
  وهّابيه و حنبليه معتقد به‌ جسميّت‌ خدا مي‌باشند.
  معني‌ نور: الظّاهِرُ بِذاتِهِ الْمُظْهِرُ لِغَيْرِهِ.
  مواردي‌ كه‌ در قرآن‌ و اخبار، به‌ انوار معنويّه‌، اطلاق‌ نور شده‌ است. ‌
  موارديكه‌ در «نهج‌ البلاغة‌» و اخبار، لفظ‌ نور در نور معنوي‌ آمده‌ است‌
  اخبار و روايات‌ وارده‌ در «اوّلُ ما خَلَقَ اللهُ»..
  نخست‌ آفريدۀ خدا، حقيقت‌ محمّديّه‌ است‌
  انسان‌ كامل‌: كسي‌ كه‌ در او تمام‌ شؤون‌ آيۀ نور تجلّي‌ دارد.
  دعاهائي‌ كه‌ در آنها به‌ خداوند، نور طلاق‌ شده‌ است‌
  تطبيق‌ آيۀ نور بر خمسۀ طيّبه‌
  روايات‌ وارده‌ در خلقت‌ ائمّه‌ عليهم‌ السّلام
  كيفيّت‌ اشتقاق‌ نور ائمّه‌ عليهم‌ السّلام‌ از نور واحد..
  حضرت‌ فاطمة‌ الزّهراء از رجال‌ آيۀ نور و در بيوت‌ آن‌ هستند..
  مبحث‌ 3 و 4: خدا را مي‌توان‌ ديد
  آيۀ: سَنُرِيهِمْ ءَايَـاتِنَا فِي‌ الافَاقِ وَ فِي‌ أَنفُسِهِمْ..
  ضمير «أَنـَّهُ الْحَقُّ» بر ميگردد به‌ مقدّر مأخوذ از «سَنُرِيهِمْ ءَايَـاتِنَا»..
  خداوند در آيات‌ آفاقي‌ و انفسي‌ ظهور دارد وليكن‌ مردم‌ در لقاي‌ او شكّ دارند..
  خدا را با خدا، نه‌ با غير او، مي‌توان‌ شناخت‌
  ابيات‌ رفيعۀ شبستري‌ در عدم‌ امكان‌ شناخت‌ خدا از غير خدا
  اعتقاد علماء راجع‌ به‌ دو دسته‌ از اخبار رؤيت‌ پروردگار.
  قاعدۀ: لا يَعْرِفُ شَيْءٌ شَيْئًا إلاّ بِما هُوَ فيهِ مِنْهُ.
  قابليّت‌ انسان‌ در آفرينش‌، نامتناهي‌ است‌
  امكان‌ معرفت‌ تامّه‌ و لقاي‌ حقيقيّۀ خدا براي‌ مقرّبان‌ درگاه‌ وي‌
  ديدار پيغمبر اكرم‌ خدا را در شب‌ معراج‌، و وحيِ به‌ او
  كيفيّت‌ لقاء پيامبر، خداوند را در ليلۀ معراج‌
  آيات‌ سورۀ النّجم‌ دلالت‌ بر ديدار پيامبر، خدا را در معراج‌ دارد.
  بحث‌ علاّمۀ طباطبائي‌ دربارۀ آيات‌ سورۀ النّجم‌ و روايات وارده در رؤيت پيغمبر، خدا را در معراج
  گفتار بيضاوي‌ در تفسير آيات‌ معراج‌
  كلام‌ جبرئيل‌: لَوْ دَنَوْتُ أَنْمُلَةً لَاحْتَرَقْتُ...
  لِي‌ مَعَ اللَهِ وَقْتٌ لَا يَسَعُنِي‌ فِيهِ مَلَكٌ مُقَرَّبٌ وَ لَا نَبِيٌّ مُرْسَلٌ.
  هرچه‌ غير خداست‌ حجاب‌ است‌، و تا حجاب‌ هست‌ معرفت‌ تامّه‌ حاصل‌ نخواهد گشت‌
  ابيات‌ حكيمانۀ مجنون‌ راجع‌ به‌ معشوقه‌اش‌ ليلي‌
  جَلَّ جَنابُ الْحَقِّ عَنْ أنْ يَكونَ شَريعَةً لِكُلِّ وارِدٍ.
  اشعار إبراهيم‌ بن‌ أدهم‌ دربارۀ محبّت‌ و عشق‌ به‌ خداوند..
  >> بيان‌ حال‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ در خلوت‌ با محبوب‌
  عظمت‌ اوج‌ عرفاني‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌، بيان‌ وَ هُوَ بِالافُقِ الاعْلَي‌' ميباشد..
  مبحث‌ 5 تا 8: خداوند عاشق‌ ماسوي‌، و ماسوي‌ عاشق‌ اوست‌
  تفسير آيۀ: يَـأَيـُّهَا الإنسَـانُ إِنَّكَ كَادِحٌ إِلَي‌' رَبِّكَ كَدْحًا فَمُلَـاقِيهِ.
  كلام‌ شيخ‌ بهائي‌ راجع‌ به‌ «رسالۀ عشق‌» أبوعلي‌ سينا
  «رسالۀ عشق‌» بوعليّ: خداوند و جميع‌ موجودات‌ امكانيّه‌ صاحب‌ عشق هستند.
  بيان‌ عشق‌ در نفوس‌ متألّهه‌ ، از «رسالۀ عشق‌» ابن‌ سينا
  اثبات‌ صدر المتألّهين‌ ، سريان‌ عشق‌ را در جميع‌ موجودات‌ به‌ وجه‌ احسن‌
  ردّ صدر المتألّهين‌ بر شيخ‌ الرّئيس‌ دربارۀ عشق‌ در بسائط‌ غير حيّه‌
  صدر المتألّهين‌: تعلّق‌ عشق‌ به‌ جسم‌ و جسمانيّات‌ محال‌ است‌
  اتّصال‌ واقعي‌ ميان‌ دو جسم‌ محال‌ است‌ ؛ تعشّق‌ ميان‌ دو جسم‌ محال‌ است
  تجرّد نفس‌ ، موجب‌ بقاي‌ او و فناي‌ در ذات‌ خداست‌
  بايد چشم را از ديدن غير پاك كرد.
  فرياد مجنون‌ هنگام‌ فَصْد ، از نيشتر خوردن‌ بر رگ‌ ليلي‌
  خدا را با خدا بايد شناخت‌ ؛ «آفتاب‌ آمد دليل‌ آفتاب‌»
  «عاشقان‌ ، كشتگان‌ معشوقند»
  كلام‌ اميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌: الْبَعْرَةُ تَدُلُّ عَلَي‌ الْبَعِيرِ ، وَ الرَّوْثَةُ تَدُلُّ
  اكتفا كردن‌ به‌ «دينُ العجائز» موجب‌ خسران‌ و ندامت‌ و حسرت‌ است‌
  اشعار بلند پايۀ شبستري‌ در لزوم‌ حركت‌ به‌ سمت‌ خداوند.
  شرح‌ «مفاتيح‌ الإعجاز» در اشعار «گلشن‌ راز»
  مراتب‌ ظهورات‌ خداوند در عوالم‌ ، غير متناهي‌ است‌
  «سيمرغ‌» ذات‌ واحد مطلق‌ و «كوه‌ قاف‌» حقيقت‌ انساني‌ است‌
  بهشت‌ و دوزخ‌ را مظاهري‌ در جميع‌ عوالم‌ الهي‌ موجود مي‌باشد.
  ادلّۀ مثبتۀ وجود بهشت‌ و دوزخ‌ در عوالم‌ بعد از عالم‌ دنيا
  عوالم‌ خمسه‌: لاهوت‌ ، جبروت‌ ، ملكوت‌ ، مُلك‌ و ناسوت‌
  جابلقا مجمع‌ البحرين‌ الوهيّت‌ و امكان‌ ، و جابلسا تعيّن‌ نشأۀ انساني‌ است‌
  جابُلْقا عالم‌ مثال‌ در مشرق‌ ارواح‌ ، و جابُلْسا عالم‌ مثال‌ در مغرب‌ است‌
  جمع‌ آوردن‌ مشارق‌ و مغارب‌ در قرآن‌ اشاره‌ است‌ به‌ عدم‌ انحصار عوالم‌ در عالم‌ ظاهر
  دوازده‌ بار بايزيد را به‌ جرم‌ الحاد ، از بسطام‌ بيرون‌ كردند.
  در حشر معلوم‌ شود كه‌ غير از حقّ تعالي‌ همه‌ سراب‌ بوده‌اند.
  تحريص‌ و ترغيب‌ به‌ مكاشفات‌ و تجلّيات‌ و سَيَران‌ به‌ عوالم‌ لطيفه‌
  براي‌ سير عوالم‌ ربوبي‌ ، ارشاد استاد كامل‌ لازم‌ است‌
  تا فرصت‌ باقي‌ مي‌باشد بايد دست‌ به‌ سلوك‌ و راه‌ عرفان‌ زد.
  انساني‌ كه‌ دنبال‌ خودشناسي‌ نرود ، محروم‌ترين‌ خلائق‌ است‌
  راه‌ وصول‌ به‌ معرفة‌ الله‌ ، عبور از نفس‌ پرستي‌ است‌
  در راه‌ وصول‌ به‌ معرفة‌ الله‌ ، اقتصار به‌ مجرّد تقليد مستحسن‌ نيست‌
  مراد از « عَلَيْكُمْ بِدينِ الْعَجآئِزِ » امر به‌ انقياد محض‌ است‌ نه‌ نهي‌ از تفكّر در معرفة‌ الل
  تا سالك‌ از همه‌ چيز نگذرد ، به‌ مراد نخواهد رسيد.
  شرائط‌ و آداب‌ سلوك‌ راه‌ خدا
  تجلّيات‌ عبارتند از: آثاري‌ ، افعالي‌ ، صفاتي‌ ، ذاتي‌
  سالك‌ پس‌ از فناء در تجلّي‌ ذاتي‌ ، باقي‌ به‌ بقاء حقّ مي‌گردد.
  سالك‌ بايد از تجلّيات‌ حسّي‌ و خيالي‌ و عقلي‌ عبور نمايد.
  تا هستي‌ سالك‌ باقي‌ است‌ ، تجلّي‌ ذاتي‌ حقّ محال‌ است‌
  اگر «كوه‌ توئي‌» نباشد ميان‌ تو و حقّ هيچ‌ راه‌ نيست‌
  تجلّي‌ ذاتي‌ حقّ بر جبل‌ ، و بيهوش‌ افتادن‌ حضرت‌ موسي‌
  سلوك‌ و رياضات‌ ، بجهت‌ استعداد يافتن‌ براي‌ جذبات‌ الهيّه‌ است‌
  معراج‌ رسول‌ اكرم‌ صلّي‌ الله‌ عليه‌ وآله‌ ليلة‌ المعراج‌
  مشاهدۀ سالك‌ آثار و احكام‌ اسماء و صفات‌ الهي‌ را در نزد تحقّق‌ به‌ مقام واحديّت‌
  شناخت‌ خدا با صفات‌ كلّيّه‌ و ذات‌ او محال‌ است‌ ؛ و فناء در هر دو ممكن‌
  خلع‌ و لبس‌ سقراط‌ و أفلاطون‌: حكماي‌ الهي‌
  ابيات‌ راقيۀ شيخ‌ بهائي‌ در ملاقات‌ خدا با او.
  بيان‌ حضرت‌ حدّاد در كيفيّت‌ برآورده‌ شدن‌ حاجتها در حال‌ فناء
  مبحث‌ 9 و 10: امكان‌ ديدار و لقاء خداوند براي‌ مؤمنين‌ خوش‌ كردار
  تفسير آيۀ مباركۀ: فَمَن‌ كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ رَبِّهِ.
  تفسير «الميزان‌» دربارۀ آيۀ: فَمَن‌ كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ رَبِّهِ.
  لقاء خداوند فقط‌ با توحيد بدون‌ شائبۀ شرك‌ جليّ و خفيّ امكان‌ پذير است‌
  معرفت‌ تفصيلي‌ لازم‌ است‌ كه‌ زدايندۀ شرك‌ است‌
  يَا مَنْ دَلَّ عَلَي‌ ذَاتِهِ بِذَاتِهِ ، وَ تَنَزَّهَ عَنْ مُجَانَسَةِ مَخْلُوقَاتِهِ.
  بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي‌ عَلَيْكَ وَ دَعَوْتَنِي‌ إلَيْكَ..
  غزل‌ فروغي‌ بسطامي‌ در ظهور خداوند در همۀ عالم‌
  فقرات‌ مناجات‌ تاج‌ الدّين‌ ابن‌ عطاء الله‌ اسكندريّ..
  فقرات‌ مناجات‌ كه‌ از توحيد محض‌ خبر مي‌دهد.
  ابيات‌ هاتف‌ اصفهاني‌ در تجلّي‌ خداوند از در و ديوار
  إلَهي‌ كَيْفَ يُسْتَدَلُّ عَلَيْكَ بِما هُوَ في‌ وُجودِهِ مُفْتَقِرٌ إلَيْكَ..
  إلَهي‌ تَقَدَّسَ رِضاكَ أنْ تَكونَ لَهُ عِلَّةٌ مِنْكَ !
  ماذا وَجَدَ مَنْ فَقَدَكَ؟! و ما الَّذي‌ فَقَدَ مَنْ وَجَدَكَ؟!
  يا مَنِ احْتَجَبَ في‌ سُرادِقاتِ عِزِّهِ عَنْ أنْ تُدْرِكَهُ الابْصارُ
  نظريّۀ مجلسي‌ (ره‌) راجع‌ به‌ دعاي‌ عرفه‌ و ذيل‌ آن‌
  مناجاتيكه‌ازابن عطاءالله‌ مشهور است‌ ، از اوست‌ و إسنادش‌ به‌ سيّدالشّهداء غلط‌ ميباشد
  نزد عرفاي‌ عاليمقدار ، پرده‌ برگرفتن‌ از رخ‌ عبارت‌ است‌ از تجلّي‌ جمال‌
  مفهوم قرب و تقرب به خدا
  در اثر كردار ستودۀ انسان‌ ، خداوند حجاب‌ را از چشم‌ او برمي‌گيرد.
  شرح‌ لاهيجي‌ حديث‌ « فَبي‌ يَسْمَعُ وَ بي‌ يُبْصِرُ » را
  محبّت‌ خدا به‌ عبد تجلّي‌ و رفع‌ حُجب‌ است؛ و محبّت‌ عبد به‌ خدا انجذاب‌ سرّ اوست‌
  حديث‌ « كُنْتُ سَمْعَهُ الَّذِي‌ يَسْمَعُ بِهِ » مُتّفقٌ عليه‌ ميان‌ همۀ اهل‌ اسلام‌ است‌
  مصادر بسيار معتبر شيعه‌ راجع‌ به‌ حديث‌ لَايزَالُ الْعَبْدُ ...
  تحقيق‌ شيخ‌ بهائي‌ پيرامون‌ خبر « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ » بنا به‌ نقل‌ مجلسي‌
  نقل‌ مجلسي‌ (ره‌) دقيق‌ترين‌ معني‌ را در مضمون‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  تحقيق‌ ميرزا رفيعا پيرامون‌ خبر « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  نقل‌ مجلسي‌ تحقيق‌ محقّق‌ طوسي‌ و ديگران‌ را در حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  روايات‌ مرويّه‌ از كتب‌ خاصّه‌ دربارۀ حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  روايات‌ مرويّه‌ از كتب‌ عامّه‌ دربارۀ حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  بيان‌ و تفسير خبر « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ » در كتب‌ اساطين‌ و اعلام‌ اهل‌ عرفان‌
  ابيات‌ ابن‌ فارض‌ در پيرامون‌ حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  استشهاد سعدالدّين‌ سعيد فرغاني‌ به‌ حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  شرح‌ فرغاني‌ اشعار ابن‌ فارض‌ را در حديث‌ « لَا يَزَالُ الْعَبْدُ ».
  شرح‌ حال‌ و مقام‌ علمي‌ سعدالدّين‌ سعيد فرغاني‌
  معني‌ سَمِعَ اللَهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ، كلام‌ خداوند است‌ بر لسان‌ بندۀ خود.
  معني« كُنْتُ سَمْعَهُ وَ ... » انكشاف‌ تجلّي‌ وجود خداوند است‌ در افعال‌ سالك‌ محبّ
  اشعار مغربي‌ و حكيم‌ سبزواري‌ در حقيقت‌ فناء در وجود حقّ..
  معني‌ كلام‌ امام‌ صادق‌ عليه‌ السّلام‌: حَتَّي‌ سَمِعْتُهَا مِنَ الْمُتَكَلِّمِ بِهَا
  طرق‌ عديده‌ از خاصّه‌ و عامّه‌ در خبر صادقي‌: مَا زِلْتُ أُكَرِّرُهَا حَتَّي‌ سَمِعْتُ مِنْ قَآئِل
  مبحث‌ 11 و 12: خداوند همه‌ جا هست‌؛ چشم‌ بگشا و ببين‌!
  تفسير آيۀ: مَن‌ كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ اللَهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَهِ لَاتٍ...
  تفسير «الميزان‌» راجع‌ به‌ آيۀ: مَن‌ كَانَ يَرْجُوا لِقَآءَ اللَهِ فَإِنَّ أَجَلَ اللَهِ لَاتٍ...
  تفسير آيات‌ اوائل‌ سورۀ عنكبوت‌ در امتحان‌ مؤمنين‌ و رجاء لقاي‌ خداوند
  مراد از « الَّذِينَ يَعْمَلُونَ السَّيِّـَاتِ» مشركين‌ هستند كه‌ مؤمنين‌ را از راه‌ خدا باز ميدارن
  بيان‌ علاّمه‌: لقاء الله‌ منحصر به‌ قيامت‌ نيست‌؛ و معني‌ حقيقي‌ آن‌ مراد است‌
  مراد از لقاء الله‌: وُقوفُ الْعَبْدِ مَوْقِفًا لا حِجابَ بَيْنَهُ وَ بَيْنَ رَبِّهِ.
  بيان‌ علاّمه‌: كسي‌ كه‌ توقّع‌ لقاء خدا را دارد بايد كمر همّت‌ به‌ جهاد بربندد
  اشعار مغربي‌ در لزوم‌ مجاهدت‌ براي‌ لقاء خداوند.
  اشعار لاميّۀ ابن‌ فارض‌ در لزوم‌ مجاهدت‌ براي‌ لقاء خداوند.
  لاميّۀ ابن‌ فارض‌، شرح‌ عظيمي‌ در آثار عشق‌ خدا بيان‌ مي‌كند.
  لزوم‌ چشم‌ فروبستن‌ از غير براي‌ لقاء خداوند، در اشعار ابن‌ فارض‌
  لاميّۀ ابن‌ فارض‌ دقيق‌ترين‌ دستورهاي‌ سلوكي‌ را مي‌دهد.
  لاميّۀ ابن‌ فارض‌ متضمّن‌ آخرين‌ دقائق‌ و لطائف‌ عشق‌ مي‌باشد.
  همراهي‌ و اتّحاد محبّ و محبوب‌ در هر حالي‌ از حالات‌
  عاشقان‌ لقاء خدا، از هيچ‌ گزندي‌ نمي‌هراسند.
  خبر يونس‌ بن‌ ظبيان‌ دربارۀ صفات‌ اولوالالباب‌
  منهاج‌ و روش‌ موحّدين‌ در توحيد و معرفت‌ الهي‌، در حديث‌ امام‌ صادق‌عليه‌ السّلام‌
  بيان‌ امام‌: معرفت‌ خداوند از طريق‌ دارج‌ و رائج‌ بدست‌ نمي‌آيد.
  حجج‌ الهيّه‌ انحصار در ائمّۀ دوازده‌گانه‌ دارند.
  روايت‌ «مصباح‌ الشّريعة‌»: وَ إنَّ الْمُوقِنِينَ لَعَلَي‌ خَطَرٍ عَظِيمٍ.
  شرح‌ ملاّ عبدالرّزّاق‌ گيلاني‌ پيرامون‌ حديث‌ «مصباح‌ الشّريعة‌»
  تنها نيروي‌ عشق‌ حقيقي‌ است‌ كه‌ راه‌ وصول‌ به‌ خدا را باز مي‌نمايد.
  عشقبازي‌ سر حلقۀ عاشقان‌: حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌
  روايت‌ ابن‌ عبّاس‌ در كربلا در وقت‌ حركت‌ به‌ صفّين‌
  استيذان‌ طائفۀ جنّ از سيّدالشّهداء براي‌ كارزار، و بيان‌ حضرت‌ در جواب‌ ايشان‌
  ملاقات‌ عبدالله‌ بن‌ عبّاس‌ و عبدالله‌ بن‌ عمر و عبدالله‌ بن‌ زُبير با حضرت سيّدالشّهداء
  عبدالله‌ بن‌ عمر، امام‌ حسين‌ را نصيحت‌ ميكند كه‌ با دشمنان‌ صلح‌ و از جنگ بپرهيز
  ملاقات‌ فرزدق‌ با حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ در راه‌ كوفه‌
  ابيات‌ حضرت‌ در توجّه‌ به‌ عالم‌ بقاء و اعراض‌ از دنياي‌ فاني‌
  توجّه‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌ بسوي‌ كعبۀ عشّاق‌

کلیه حقوق در انحصارپرتال متقین میباشد. استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است

© 2008 All rights Reserved. www.Motaghin.com


Links | Login | SiteMap | ContactUs | Home
عربی فارسی انگلیسی