گالری تصاویر آرشیو بانک صوت کتابخانه پرسش و پاسخ ارتباط با ما صفحه اصلی
 
اعتقادات اخلاق حکمت عرفان علمی اجتماعی تاریخ قرآن و تفسیر جنگ
کتابخانه > اخلاق، حكمت و عرفان > روح مجرد
کتاب روح مجرد / قسمت هفتم: عظمت و قابلیت روحی اطفال ، زندگینامه آقای حداد، سید حسن مسقطی، تشرف آقای حداد به محضر مرحوم قاضی، تعبد شدید آقای حداد، تفسیر لعن کردن اولیای خدا، نبود شر در اولیای خدا، لزوم تدریس اخلاق و عرفان و فلسفه در حوزه ها

بخش سومين:

سفر دوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1383 هجريّۀ قمريّه‌

 


صفحه 91

سفر دوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1383 هجريّۀ قمريّه‌

سال‌ بعد در همين‌ ايّام‌ ميل‌ شديد و اراده‌ آمد تا به‌ سوي‌ آن‌ اراضي‌ مقدّسه‌ تشرّف‌ حاصل‌ آيد؛ و گذرنامه‌ براي‌ اخذ ويزا حاضر، و بليط‌ اتوبوس‌ هم‌ از ميهن‌تور تهيّه‌ شد، و بنا بود كه‌ پس‌ فردا حركت‌ نمائيم‌. چون‌ براي‌ خداحافظي‌ به‌ ديدن‌ ارحام‌ ميرفتم‌، يكي‌ از همشيره‌ها كه‌ اينك‌ نُه‌ سال‌ است‌ به‌ رحمت‌ ايزدي‌ پيوسته‌ است‌ گفت‌: شما كه‌ اينك‌ به‌ زيارت‌ ميروي‌، وضع‌ منزل‌ بدون‌ سرپرستي‌ مستقيم‌ خود شما طوري‌ است‌ كه‌ به‌ هم‌ ميريزد، و شايد به‌ بعضي‌ از اهل‌ شما تعدّي‌ و اجحاف‌ گردد!

عرض‌ كردم‌: من‌ براي‌ زيارت‌ ميروم‌ و راضي‌ نيستم‌ در اين‌ امرِ تقرّبي‌، به‌ كسي‌ ظلم‌ وارد شود. الآن‌ از رفتن‌ صرف‌ نظر كردم‌. همان‌ روز رفتم‌ و بليط‌ را پس‌ دادم‌.

مشكلات‌ متديّنين‌ و اهل‌ علم‌ در زمان‌ پهلوي‌ پدر و پسر

اين‌ نكته‌ را در اينجا مي‌نويسم‌ تا نسل‌ آينده‌ بدانند: در زمان‌ پهلوي‌ پدر و پسر، طلاّب‌ و اهل‌ علم‌ در چه‌ مشكلاتي‌ بوده‌اند! و مردم‌ متديّن‌ و زنان‌ اهل‌ حجاب‌ در چه‌ شرائطي‌ زندگي‌ ميكردند!

من‌ كه‌ رفتم‌ براي‌ پس‌ دادن‌ بليط‌؛ به‌ اهل‌ بيت‌ كه‌ همراه‌ من‌ بود گفتم‌: محلّ مسافربري‌ ميهن‌تور شلوغ‌ است‌، شما بيرون‌ بايستيد تا من‌ بليط‌ را پس‌ بدهم‌ و بيايم‌. من‌ كه‌ بيرون‌ آمدم‌، ديدم‌ ايشان‌ دنبال‌ افسري‌ ميرود و ميگويد: آقا! من‌ گدا نيستم‌!

قضيّه‌ از اين‌ قرار است‌ كه‌: چون‌ محلّ ميهن‌تور در خيابان‌ فيما بين‌ سوّم‌


صفحه 92

اسفند و خيابان‌ ثبت‌ اسناد واقع‌ بود، و آنجا مركز نظاميان‌ است‌، از قورخانه‌ و باشگاه‌ افسران‌ و شهرباني‌ و وزارت‌ جنگ‌، محلّ تردّد و عبور افسران‌ بسيار است‌. و يك‌ نفر افسر كه‌ اهل‌ بيت‌ ما را محجّبه‌ و با عبا و پوشيه‌ ديده‌ بود گمان‌ كرده‌ بود اين‌ خانم‌ نيازمند است‌ و براي‌ سؤال‌ آنجا ايستاده‌ است‌، لهذا آمده‌ بود و به‌ ايشان‌ چيزي‌ داده‌ بود، و بعد ايشان‌ متوجّه‌ شده‌ بود كه‌ پول‌ است‌ و دنبال‌ آن‌ افسر ميرفته‌ است‌. افسر هم‌ پول‌ را ميگيرد و ميگويد: خانم‌ ببخشيد!

كسانيكه‌ پاسدار و حافظ‌ دين‌ بودند، نه‌ تنها خصوص‌ بنده‌ بلكه‌ همه‌، در چنين‌ شرائطي‌ زيست‌ مي‌نمودند كه‌ عِمامه‌ لباس‌ تكدّي‌، و چادر عصمت‌ زن‌ پوشش‌ خجلت‌ از دريافت‌ وجه‌ گدائي‌ تلقّي‌ مي‌شد. اينك‌ فضلا و طلاّب‌ ما قدر عِمامۀ رسول‌ الله‌ را مي‌شناسند، و زنان‌ ما در حجاب‌ و عفّت‌، خود را از دستبرد نظر اجانب‌ و نگاههاي‌ شيطاني‌ مصون‌ و محفوظ‌ ميدارند.

چون‌ در آن‌ سال‌ سفر ميسّر نشد، لهذا سال‌ بعد از آن‌ در همان‌ ايّام‌ اواخر ذوالقعدة‌ الحرام‌ به‌ سمت‌ أعتاب‌ مقدّسه‌ رهسپار شدم‌.

حقير چند روز در كاظمين‌ عليهما السّلام‌ زيارت‌ و سپس‌ با چند نفر از رفقاي‌ كاظميني‌ به‌ صوب‌ كربلا حركت‌ نموديم‌. در اين‌ سفر حضرت‌ آقاي‌ حدّاد براي‌ تعمير منزل‌ خود ناچار به‌ تغيير دادن‌ منزل‌ و اجاره‌ كردن‌ يك‌ اُشكوب‌ در مقابل‌ آن‌ شده‌ بودند. آن‌ اشكوب‌ داراي‌ سه‌ اطاق‌ بود، ولي‌ بامي‌ داشت‌ وسيع‌ كه‌ مُحَجَّر بوده‌ و شبها براي‌ نماز و اجتماع‌ رفقا در ليالي‌ جمعه‌ و ايّام‌ زيارتي‌ از آن‌ استفاده‌ مي‌شد.

غصب‌ نيمي‌ از منزل‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ و انتقال‌ ايشان‌ به‌ منزل‌ اجاري‌

توضيح‌ آنكه‌: منزل‌ شخصي‌ ايشان‌ متعلّق‌ به‌ عيالشان‌ بود كه‌ أبوالزّوجة‌ ايشان‌ به‌ نام‌ حسين‌ أبو عَمْشَه[49]‌ به‌ دخترش‌ هبه‌ كرده‌ و بجهت‌ آنكه‌ به‌ سادات‌ و


صفحه 93

بالاخصّ به‌ اين‌ دامادش‌ سيّد هاشم‌ خيلي‌ علاقمند بود و آقا سيّد هاشم‌ داراي‌ فرزندان‌ بسيار و عائلۀ سنگين‌ بودند گفته‌ بود: اين‌ خانه‌ براي‌ اين‌ بچّه‌ سيّدها بوده‌ باشد، و وصيّت‌ كتبي‌ هم‌ نوشته‌ بود. پس‌ از فوت‌ او شوهر خواهر زن‌ ايشان‌ كه‌ به‌ نام‌ حاج‌ صَمَد دلاّل‌ است‌ با آنكه‌ شخص‌ متمكّن‌ و ثروتمندي‌ بود انكار وصيّت‌ كرد و به‌ حكومت‌ مراجعه‌ نمود، از طرف‌ حكومت‌ آمدند و ميان‌ خانه‌ ديوار كشيدند، و اين‌ خانۀ كوچك‌ كه‌ فقط‌ سه‌ اطاق‌ كوچك‌ داشت‌ بطوري‌ ناقص‌ و غير قابل‌ استفاده‌ شد كه‌ اين‌ نيمه‌، درِ ورودي‌ نداشت‌، و مستراح‌ نداشت‌، و مجبور بودند زن‌ و بچّه‌ از نردبان‌ بالا رفته‌ و از آنطرف‌ نيز با نردبان‌ پائين‌ آيند، و اين‌ موجب‌ امراضي‌ براي‌ اهل‌ آقاي‌ حدّاد شد. بالاخره‌ براي‌ نصب‌ در و ساختن‌ مستراح‌ و تعمير ديوار كوچه‌ كه‌ از بن‌ اُفت‌ نموده‌ بود ناچار شدند منزل‌ را تخليه‌ و جائي‌ ديگر بروند.

مرحوم‌ قاضي‌ از غصب‌ نيمۀ اين‌ منزل‌، و سپس‌ ساختن‌ و تحويل‌ دادن‌ آنرا به‌ ايشان‌ خبر داده‌ بود؛ و همينطور هم‌ شد كه‌ شرحش‌ مفصّل‌ است‌.

رحلت‌ سيّد محمّد نوادۀ حدّاد كه‌ شبيه‌ به‌ قاضي‌ بوده‌ است‌

در آن‌ منزل‌ إجاري‌ روبرو بواسطۀ نبودن‌ نور و بهداشت‌ كامل‌، در همان‌ ايّامي‌ كه‌ حقير آنجا بودم‌ يكي‌ از نوه‌هاي‌ آقاي‌ حدّاد به‌ نام‌ سيّد محمّد پسر سيّد حسن‌ در اثر عارضۀ سرخك‌ فوت‌ نمود. اين‌ طفل‌ بقدري‌ شبيه‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌ بود كه‌ آقاي‌ حدّاد او را قاضي‌ ثاني‌ مي‌ناميدند. و بسيار به‌ او علاقمند بودند. فوت‌ اين‌ بچّه‌ آقاي‌ حدّاد را بسيار متأثّر ساخت‌. و چون‌ حقير با ايشان‌ جنازه‌ را به‌ غسّالخانۀ خيمه‌گاه‌ برديم‌، بدون‌ اختيار اشكشان‌ سرازير بود. عصر آنروز عرض‌ كردم‌: مگر از شما ميل‌ به‌ حيات‌ اين‌ طفل‌ نبود تا خداوند ارادۀ حيات‌ كند


صفحه 94

و مرگ‌ را برگرداند ؟!

فرمودند: آري‌! امّا بعضي‌ اوقات‌ امر از آنطرف‌ غلبه‌ ميكند، و ميل‌ و اراده‌ را از اينطرف‌ مي‌ربايد.

سيّد حسن‌ پسر سوّم‌ ايشان‌ است. اوّل‌ سيّد مهدي‌ و به‌ ترتيب‌ سيّد قاسم‌ و سيّد حسن‌ و سيّد صالح‌ و سيّدبرهان‌ و سيّد عبدالامير؛ و دختري‌ بزرگتر از اينها كه‌ او را عَلويّه‌ نامند و اسم‌ اصلي‌ او زهراء است‌، و به‌ وي‌ فاطمه‌ و بَيگم‌ نيز ميگويند.

امّا تسميۀ وي‌ به‌ فاطمه‌ و به‌ بَيگم‌ به‌ سبب‌ آنست‌ كه‌ آقاي‌ حدّاد دو دختر قبل‌ از ايشان‌ داشته‌اند كه‌ در كودكي‌ فوت‌ نموده‌اند، و نام‌ آنها را بعضاً به‌ ايشان‌ اطلاق‌ مي‌كنند.

اختلاف‌ حالات‌ حضرت‌ آقا در هنگام‌ فوت‌ سيّد محمّد و فوت‌ بَيگم‌

مرحوم‌ حدّاد ميفرمودند: بَيگم‌ كه‌ دوساله‌ بود و از دنيا رفت‌، در آنوقت‌ من‌ حالي‌ داشتم‌ كه‌ ابداً مرگ‌ و حيات‌ را تشخيص‌ نميدادم‌ و براي‌ من‌ علي‌السّويّه‌ بود. چون‌ جنازۀ او را برداشتيم‌ و با پدر زن‌: أبو عَمْشَه‌ براي‌ غسل‌ و كفن‌ و دفن‌ برديم‌، من‌ ابداً گريه‌ نمي‌كردم‌. امّا او بقدري‌ محزون‌ و متأثّر بود و گريه‌ ميكرد كه‌ حال‌ دروني‌ او تغيير كرده‌ بود. و مي‌گفت‌: اين‌ سيّد عجب‌ دلِ سخت‌ و بي‌رحمي‌ دارد؛ اصلاً گريه‌ و زاري‌ ننمود! و حتّي‌ اشكش‌ هم‌ نريخت‌! و مدّتي‌ چون‌ با او در يك‌ منزل‌ زندگي‌ ميكرديم‌ با من‌ قهر بود.

مشاهدۀ حدّاد، عظمت‌ روحي‌ اطفال‌ شيعه‌ را پس‌ از مرگ‌

پس‌ از بَيگم‌، دختر دوسالۀ ديگر ايشان‌ به‌ نام‌ فاطمه‌ فوت‌ ميكند. ميفرمودند: مرگ‌ او در شب‌ بود، و ما او را در كنار اطاق‌ نهاديم‌ تا فردا دفن‌ نمائيم‌. من‌ قدري‌ به‌ او به‌ نظر بچّه‌ نگاه‌ ميكردم‌؛ يعني‌ كودكي‌ از دنيا رفته‌ است‌ و آنقدر حائز اهمّيّت‌ نيست‌.

همان‌ شب‌ ديدم‌ نفس‌ او را كه‌ از گوشۀ اطاق‌ بزرگ‌ شد، و تمام‌ خانه‌ را فراگرفت‌. كم‌كم‌ بزرگتر شد و تمام‌ كربلا را گرفت‌، و بدون‌ فاصله‌ تمام‌ دنيا را


صفحه 95

گرفت‌. و آن‌ طفل‌ حقيقت‌ خود را نشان‌ ميداد كه‌: من‌ با اينكه‌ كودكم‌ چقدر بزرگم‌.

ايشان‌ ميفرمودند: اين‌ عظمت‌ حقيقي‌ اوست‌. فلهذا ما بايد به‌ اطفال‌ خود احترام‌ گذاريم‌ و به‌ نظر بزرگ‌ به‌ آنها بنگريم‌. زيرا كه‌ بزرگند؛ و ما ايشانرا خُرد مي‌پنداريم‌. ابراهيم‌ پسر دوسالۀ رسول‌ الله‌ بقدري‌ بزرگ‌ بود كه‌ اگر مي‌ماند، به‌ مثابۀ خود پيغمبر بزرگ‌ مي‌شد. كأنّه‌ پيغمبر همان‌ فرزندش‌ ابراهيم‌ است‌ كه‌ بزرگ‌ شده‌، و ابراهيم‌ همان‌ پيامبر است‌، نهايت‌ امر در دوران‌ خردسالي‌ و طفوليّت‌؛ ذُرِّيَّةً بَعْضُهَا مِن‌ بَعْضٍ.[50]

ميفرمودند: لهذا براي‌ احترام‌ كودكان‌ نوزاد، خوب‌ است‌ انسان‌ تا چهل‌ روز مجامعت‌ نكند، و قنداقۀ نوزادان‌ را تا چند ماهگي‌ در مجالس‌ علم‌ و محافل‌ ذكر و حسينيّه‌ و محالّ عزاداري‌ كه‌ نام‌ حضرت‌ سيّد الشّهداء برده‌ مي‌شود ببرند؛ چرا كه‌ نفس‌ طفل‌ همچون‌ مغناطيس‌ است‌ و علوم‌ و اوراد و اذكار و قُدّوسيّت‌ روح‌ امام‌ حسين‌ را جذب‌ ميكند. طفل‌ گرچه‌ زبان‌ ندارد ولي‌ ادراك‌ ميكند، و روحش‌ در دوران‌ كودكي‌ اگر در محلّ يا در محالّ معصيت‌ برده‌ شود، آن‌ جرم‌ و گناه‌ او را آلوده‌ ميكند؛ و اگر در محلّ و يا محالّ ذكر و عبادت‌ و علم‌ برده‌ شود، آن‌ پاكي‌ و صفا را به‌ خود ميگيرد.

نفس‌ بچّه‌ قابليّت‌ محضه‌ است‌ و آثار خوب‌ يا بد را اخذ ميكند و تا آخر عمر در وي‌ ثابت‌ مي‌ماند

ميفرمودند: شما اطفال‌ خود را در كنار اطاق‌ روضه‌خواني‌ يا اطاق‌ ذكري‌ كه‌ داريد قرار بدهيد! علماء سابق‌ اينطور عمل‌ مي‌نمودند. زيرا آثاري‌ را كه‌ طفل‌ در اين‌ زمان‌ به‌ خود اخذ مي‌نمايد تا آخر عمر در او ثابت‌ مي‌ماند و جزو غرائز و صفات‌ فطري‌ وي‌ ميگردد. چرا كه‌ نفس‌ بچّه‌ در اين‌ زمان‌، قابليّت‌ محضه‌ است‌؛ گرچه‌ اين‌ معنيِ مهمّ و اين‌ سرّ خطير را عامّۀ مردم‌ ادراك‌ نكنند.


صفحه 96

از جمله‌ ادلّۀ تجربي‌ و مشاهدۀ غير قابل‌ تأويل‌ عظمت‌ روحي‌ و اختيار وجداني‌ أطفال‌

و أنا أقول‌: آري‌ چنين‌ است‌؛ و بقدري‌ شواهد برهاني‌، و أدلّۀ تجربي‌ و علمي‌، و مشاهدات‌ قويّ غير قابل‌ تأويل‌ در اين‌ موضوع‌ داريم‌ كه‌ اينك‌ از كمربند بيان‌ خارج‌ است‌.

از جملۀ أدلّۀ تجربي‌ و مشاهدۀ غير قابل‌ تأويل‌، فوت‌ پسر يازده‌ ماهۀ خود حقير است‌ به‌ نام‌ سيّد محمّد جواد كه‌ در مورّخۀ نهم‌ صفر يكهزار و سيصد و هشتاد هجريّۀ قمريّه‌ متولّد شد و به‌ مناسبت‌ توسّل‌ به‌ حضرت‌ جواد الائمّة‌ و نيز بواسطۀ آنكه‌ سه‌ ماه‌ و هفت‌ روز پس‌ از ارتحال‌ استاد عرفان‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ همداني‌ رضوان‌ الله‌ عليه‌ (دوّم‌ ذوالقعدۀ 1379 ) تولّد يافت‌، اسم‌ او را سيّد محمّد جواد نهاديم‌. بچّه‌اي‌ بود بسيار با نور و با صفا و گوئي‌ نور خالص‌ بود كه‌ در همان‌ كودكي‌ مشهود بود؛ و بنده‌ به‌ او مسيح‌ زمان‌، و نور خالص‌ لقب‌ داده‌ بودم‌. هنوز راه‌ نميرفت‌ و زبان‌ باز نكرده‌ بود، وي‌ را در قنداقه‌ مي‌بستند كه‌ چون‌ صبحها از خواب‌ بر مي‌خاست‌ بدون‌ آنكه‌ گريه‌ كند يا شير بخواهد و يا سراغ‌ مادرش‌ برود، با همان‌ قنداقه‌ دست‌ و پا زنان‌ به‌ سوي‌ من‌ مي‌آمد و در دامنم‌ مي‌نشست‌.

باري‌ در منزل‌ احمديّۀ دولاب‌ كه‌ تازه‌ بدانجا منتقل‌ شده‌ بوديم‌، بنده‌ مريض‌ شدم‌ به‌ گونه‌اي‌ كه‌ در داخل‌ خودِ لوزتين‌ دُمَل‌ درآمده‌ بود و متورّم‌ شده‌ بود، بطوريكه‌ چند روز غذايم‌ منحصر بود به‌ فرني‌ كه‌ براي‌ بچّه‌ مي‌پختند و چند قاشقي‌ هم‌ حقير ميخوردم‌؛ و تب‌ من‌ شديد بود و علاوه‌ مرض‌، مرض‌ سنگين‌ و از پا درآورنده‌اي‌ بود؛ و مِن‌ حيثُ المجموع‌ حالم‌ خوب‌ نبود.

در همان‌ روز فوت‌ بچّه‌، يك‌ ساعت‌ به‌ فوت‌ مانده‌، در اطاق‌ بيروني‌ در رؤيا ديدم‌: يك‌ قطعه‌ نور از جانب‌ حضرت‌ عبدالعظيم‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ جانب‌ طهران‌ مي‌آيد، و در طهران‌ جنگي‌ ميان‌ مسلمين‌ و كفّار واقع‌ بود. اين‌ قطعه‌ نور آمد و به‌ مسلمين‌ كمك‌ كرد تا بر كفّار فائق‌ شدند. و آن‌ نور همين‌ سيّد محمّد جواد


صفحه 97

 بود.

پس‌ از يك‌ ساعت‌ كه‌ بنده‌زادۀ بزرگ‌، آقا سيّد محمّد صادق‌ دروس‌ مدرسه‌ و حساب‌ خود را براي‌ رسيدگي‌ نزد حقير آورده‌ بود و من‌ با او مشغول‌ بودم‌، ديدم‌ سيّد محمّد جواد در كنار سنگ‌ حوض‌ نشسته‌ و دارد با آب‌ حوض‌ بازي‌ ميكند. از جا برخاستم‌ و طفل‌ را بغل‌ كردم‌ و از حياط‌ به‌ درون‌ اطاق‌ اندروني‌ نزد مادرش‌ بردم‌ و او مشغول‌ خيّاطي‌ بود. و تأكيد و سفارش‌ كردم‌ كه‌ از طفل‌ نگهداري‌ كنيد! اين‌ بچّه‌ به‌ آب‌ علاقمند است‌ باز سراغ‌ آب‌ ميرود. چون‌ به‌ بيروني‌ آمدم‌ و دنبال‌ دروس‌ بنده‌زادۀ بزرگ‌ بودم‌، تحقيقاً پنج‌ دقيقه‌ بطول‌ نينجاميده‌ بود كه‌ صداي‌ فرياد مادرش‌ از حياط‌ بلند شد كه‌: خاك‌ بر سرم‌، اي‌ واي‌ بچه‌ام‌ مرد! فوراً از اطاق‌ به‌ حياط‌ آمدم‌ و ديدم‌ تمام‌ شده‌ است‌. او را فوراً به‌ بيمارستان‌ و تنفّس‌ اكسيژن‌ رسانديم‌ سودي‌ نداشت‌. خودم‌ او را به‌ منزل‌ برگرداندم‌ و در كنار اطاق‌ بيروني‌ گذاردم‌ و به‌ مادر و عيال‌ گفتم‌: حال‌ بچّه‌ خوب‌ است‌. ميخواستم‌ شبانه‌ او را خودم‌ غسل‌ دهم‌، آقاي‌ حاج‌ هادي‌ ابهري‌ نگذاشت‌ و گفت‌: آقاي‌ حاج‌ محمّد اسمعيل‌ غسل‌ دهد و آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ صدرالدّين‌ حائري‌ آب‌ بريزند. پس‌ از غسل‌، كفن‌ شد و در قبرستان‌ چهل‌ تن‌ دولاب‌ با تشريفات‌ مفصّلي‌ دفن‌ گشت‌.

شاهد ما از اين‌ داستان‌ اينست‌ كه‌: اهل‌ بيت‌ ما در اثر اين‌ واقعه‌ به‌ شدّت‌ متألّم‌ شد و مي‌سوخت‌؛ تا روزي‌ كه‌ به‌ مسجد قائم‌ مي‌آيد و قضيّه‌ را براي‌ يكي‌ از مخدّرات‌ مأمومات‌ مسجد بيان‌ مي‌نمايد، او كه‌ نامش‌ فاطمه‌ خانم‌ است‌ به‌ ايشان‌ ميگويد: تأسّف‌ بر فوت‌ او مخور! زيرا من‌ خواب‌ ديدم‌ كه‌ كوهي‌ بر سر آقا (بنده‌) ميخواهد خراب‌ شود و آقا در زير كوه‌ خوابيده‌ است‌؛ اين‌ فرزند آمد و در مقابل‌ كوه‌ ايستاد و دستهاي‌ خود را حمايل‌ كرد و كوه‌ را نگهداشت‌ از آنكه‌ فروبريزد.


صفحه 98

از اينجا استفاده‌ مي‌شود كه‌ موت‌ او در معني‌ و حقيقت‌، اختياري‌ و انتخابي‌ بوده‌ است‌. مرحوم‌ حاج‌ هادي‌ ابهري‌ مي‌گفت‌: بلائي‌ بنا بود در اين‌ منزل‌ وارد شود و اين‌ طفل‌ خود را فدا نمود و جلوي‌ بلاي‌ بزرگتر را گرفت‌. همچون‌ حضرت‌ عليّ أصغر عليه‌ السّلام‌ كه‌ خود اختيار شهادت‌ نمود و همچون‌ ابراهيم‌ فرزند رسول‌ خدا كه‌ خود را فداي‌ امام‌ حسين‌ كرد و حاضر براي‌ ارتحال‌ شد. و اين‌ نكته‌ بسيار شايان‌ دقّت‌ است‌ كه‌ اطفال‌ نيز داراي‌ روح‌ بزرگ‌ و انتخاب‌ و اختيار وجداني‌ مي‌باشند.

ادلّۀ شرعيّه‌ بر اينكه‌ عبادت‌ اطفال‌ حقيقي‌ است‌ نه‌ تمريني‌

و از جملۀ أدلّۀ شرعي‌، حجّ كودكان‌ و استحباب‌ شرعي‌ آن‌ است‌ كه‌ يقيناً از باب‌ صِرف‌ عمل‌ تعبّدي‌ و شباهت‌ به‌ حجّاج‌ نيست‌. مستحبّ است‌ به‌ اطفال‌ گرچه‌ طفل‌ يكروزه‌ باشد احرام‌ بپوشانند، و وليّ او نيّت‌ كند و او را طواف‌ دهد و بجاي‌ او نماز بخواند، و با خود به‌ عرفات‌ و مشعر و مِني‌ برند و قرباني‌ كنند و تمام‌ مناسك‌ را انجام‌ دهند؛ براي‌ اينكه‌ روح‌ طفل‌ و نفس‌ مستعدّۀ او حقيقةً حجّ ميكند و لبّيك‌ ميگويد و به‌ فوز و درجات‌ شخص‌ مُحرِم‌ و حجّ كرده‌ ميرسد. يعني‌ در نفس‌ او همان‌ آثار حجّ شخص‌ حاجي‌ بالاستعداد و بالقوّه‌ موجود مي‌شود، گرچه‌ حساب‌ حِجّة‌ الإسلام‌ و وظيفۀ حجّ واجب‌ امري‌ است‌ جدا. و مستحبّ است‌ كه‌ ايضاً طفل‌ را به‌ عمره‌ برند و عمرۀ مفرده‌ بدين‌ ترتيب‌ بجاي‌ آورد و معتمر گردد. و ايضاً جميع‌ واجبات‌ را اگر طفل‌ بجا آورد و مستحبّات‌ را اتيان‌ نمايد، آثار وجودي‌ آن‌ عمل‌ به‌ جان‌ او ميرسد؛ گرچه‌ الزام‌ و تكليف‌ برداشته‌ شده‌ است‌، امّا اصل‌ اثر باقي‌ است‌. لهذا فقهاء ما رضوانُ الله‌ علَيهم‌ فرموده‌اند: هر عمل‌ واجب‌ براي‌ مكلّفين‌، براي‌ صِغار غير مكلّف‌، عنوان‌ عمل‌ مستحبّ را دارد؛ و هر عمل‌ حرام‌ براي‌ مكلّفين‌، براي‌ آنها عنوان‌ عمل‌ مكروه‌ را دارد. و عبادات‌ آنان‌ حقيقي‌ است‌؛ نه‌ عبادت‌ تمريني‌.

اجداد و نسب‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد

پدر حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ نامش‌ سيّد قاسم‌ بوده‌ است‌، و با مادر


صفحه 99

ايشان‌ به‌ نام‌ زينب‌ ازدواج‌ ميكند و خود مرحوم‌ حدّاد با دختري‌ به‌ نام‌ هَديَّه‌ و مُكَنّاة‌ به‌ اُمّ مهدي‌ كه‌ از قبيلۀ جَنابي‌ها هستند ازدواج‌ ميكند. جنابي‌ها از اعراب‌ اصيل‌ و معروف‌ و ريشه‌دار هستند و به‌ سابقه‌ و حسن‌ عِرق‌ و ريشه‌ مشهورند، و اينك‌ در حِلّه‌ و كربلا و نجف‌ اشرف‌ و بعضي‌ از جاهاي‌ ديگر ساكن‌ مي‌باشند. دختر به‌ غير خود نميدهند و از غير خودشان‌ نمي‌گيرند، و غالباً صاحب‌ مناصب‌ ادارۀ حكومتي‌، از رؤساء و افسران‌ مي‌باشند. و هنگامي‌ كه‌ امّ مهدي‌ با آقاي‌ حدّاد در محكمه‌ براي‌ تصحيح‌ شناسنامه‌ و جنسيّۀ فرزندانش‌ رفته‌ بودند، حاكم‌ به‌ او ميگويد: حيف‌ نبود تو با اين‌ سيّد غريب‌ گمنام‌ هندي‌ كه‌ نه‌ اصلي‌ دارد و نه‌ ريشه‌اي‌ ازدواج‌ كردي‌ ؟!

در اينحال‌ اين‌ زن‌ شيردل‌ چنان‌ به‌ حاكم‌ مي‌غرّد كه‌: بی‌اصل‌ و نَسَب‌ شما هستيد، نه‌ اين‌ سيّد كه‌ فرزند رسول‌ خدا و أميرالمؤمنين‌ و فاطمۀ زهرا است‌. اينست‌ نسب‌ اين‌ سيّد، ولي‌ حالا بمن‌ بگو نسبت‌ تو در صد سال‌ پيش‌ به‌ كه‌ ميرسد تا به‌ هزار، و هزار و چهار صد سال‌ ؟!

حاكم‌ در برابر منطق‌ او خاضع‌ مي‌شود، و از كلام‌ خود عذر خواهي‌ ميكند.

پدر زوجۀ ايشان‌ همانطور كه‌ ذكر شد حسين‌ أبو عَمْشَه‌، و مادر زوجۀ ايشان‌ نَجيبَه‌ نام‌ داشت‌.

قضايا و احوالات‌ سيّد حسن‌: جدّ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد

خود آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ تولّدشان‌ در كربلا و تولّد پدرشان‌ ايضاً در كربلا بوده‌ است‌. و امّا جدّشان‌: سيّد حسن‌ از شيعيان‌ هند بوده‌ است‌، و در هنگاميكه‌ ميان‌ دو طائفۀ از اهل‌ هند در حدود يكصد و پنجاه‌ سال‌ پيش‌ از اين‌ نزاع‌ و جنگي‌ در ميگيرد، آقا سيّد حسن‌ به‌ دست‌ گروه‌ غالب‌ أسير مي‌شود.

گروه‌ غالب‌ كه‌ جدّ مرحوم‌ حدّاد: سيّد حسن‌ را اسير كرده‌ بودند، او را به‌ يك‌ خانوادۀ شيعي‌ ملقّب‌ به‌ افضل‌ خان‌ فروختند و اين‌ عائله‌ به‌ كربلا هجرت‌


صفحه 100

كرده‌ و با خودشان‌ سيّد حسن‌ را آوردند. امّا از آنجا كه‌ از وي‌ كراماتي‌ مشاهده‌ كردند، او را از اسارت‌ آزاد نمودند و از رجوع‌ كار به‌ او خودداري‌ نمودند، وليكن‌ سيّد حسن‌ از قبول‌ زيستن‌ بدون‌ عمل‌ و كار در برابر آنها جدّاً إبا كرد. ايشان‌ وي‌ را مخيّر ساختند بين‌ چند عمل‌ و او از ميان‌ آنها سقّائي‌ را برگزيد و گفت‌: شغل‌ عمويم‌ عبّاس‌ سلام‌ الله‌ عليه‌ است‌.

سيّد حسن‌ در كربلاي‌ معلّي‌ رحل‌ اقامت‌ مي‌افكند، و با جدّۀ حضرت‌ آقا ازدواج‌ ميكند كه‌ يكي‌ از فرزندانشان‌ سيّد قاسم‌ مي‌باشد كه‌ او فقط‌ سه‌ پسر مي‌آورد: سيّد هاشم‌ (كه‌ در آن‌ وقت‌ بواسطۀ هجومِ... به‌ كربلا و آب‌ بستن‌ بدان‌، سيّد قاسم‌ با عائله‌اش‌ از كربلا خارج‌ و به‌ قلعۀ هندي‌ ميروند و سيّد هاشم‌ در آنجا متولّد مي‌شود.) و سيّد محمود و سيّد حسين‌. و حقير، هم‌ سيّد محمود و هم‌ سيّد حسين‌ را ملاقات‌ نموده‌ام‌. جاي‌ سيّد محمود كربلا بود و زودتر از سيّد حسين‌ فوت‌ كرد، امّا محلّ سيّد حسين‌ بغداد بود و به‌ شغل‌ كفّاشي‌ اشتغال‌ داشت‌. و هر دوي‌ آنها با اينكه‌ كوچكتر از آقا سيّد هاشم‌ بوده‌اند زودتر از ايشان‌ به‌ رحمت‌ ايزدي‌ ميروند.

شغل‌ آقا سيّد حسن‌ در كربلا سقّائي‌ بوده‌ است‌، و حضرت‌ آقا از شدّت‌ حيا و نجابت‌ او داستانها بيان‌ ميكردند. از جمله‌ آنكه‌ أعراب‌ غيور زن‌ خود را تنها، بعضي‌ اوقات‌ از قُراءِ اطراف‌ كربلا براي‌ خريد اشياءِ لازمه‌ با او به‌ كربلا ميفرستادند. زن‌ سوار الاغ‌ بوده‌، و در تمام‌ مدّت‌ طيّ فرسخها تا به‌ شهر برسند، حتّي‌ براي‌ يكبار هم‌ نظر او به‌ آنها نمي‌افتاده‌ است‌. يعني‌ چنان‌ تحفّظ‌ داشته‌ است‌ كه‌ سهواً هم‌ آنها را نميديده‌ است‌.

در عرب‌ مرسوم‌ است‌ براي‌ خريدن‌ جهيزيّه‌ و لوازم‌ دختران‌ خود، چند روز با دختر به‌ شهر مي‌آيند، و با مساعدت‌ خويشان‌ و اقرباي‌ شهري‌، لوازم‌ و مايحتاج‌ را تهيّه‌ مي‌كنند. امّا آنان‌ بقدري‌ به‌ سيّد حسن‌ به‌ ديدۀ حيا و عصمت‌


صفحه 101

مي‌نگريستند كه‌ دختر را سوار الاغ‌ نموده‌ و با او به‌ شهر روانه‌ ميكردند، تا چند روز بمانند و اشياء مورد لزوم‌ را بخرند و برگردند. حضرت‌ آقا ميفرمودند: در خود كربلا خانه‌هائي‌ را كه‌ سقّائي‌ كرده‌ و آب‌ ميداد، بقدري‌ خويشتن‌دار بود كه‌ از وقت‌ دخول‌ تا خروج‌ سرش‌ را بطرف‌ ديوار خم‌ مي‌نمود تا زني‌ را نبيند؛ خواه‌ در آن‌ منزل‌ كسي‌ باشد يا نباشد.

عليهذا صاحبان‌ بيت‌ كه‌ اين‌ روح‌ عصمت‌ را از وي‌ شناخته‌ بودند، به‌ أهل‌ خانه‌ دستور داده‌ بودند كه‌ سيّد حسن‌ نيازي‌ به‌ در زدن‌ و اجازۀ ورود ندارد؛ خودش‌ مي‌آيد و آب‌ را در محلّ مشخّص‌ خالي‌ ميكند و ميرود.

زادگاه‌، و عمر شريف‌، و رحلتگاه‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ موسوي‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌

حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد روحي‌ فداه‌ در سنّ 86 سالگي‌ در ماه‌ رمضان‌ المبارك‌ سنۀ 1404 هجريّۀ قمريّه‌ در شهر كربلا ـ موطن‌ و مولد خود ـ از دنيا رحلت‌ نمودند، بنابراين‌ ميلاد مسعودشان‌ در سنۀ 1318 خواهد بود.

اوّلين‌ ديدار حقير با ايشان‌ كه‌ در سنۀ 1376 بوده‌ است‌، چون‌ سي‌ و دو ساله‌ بوده‌ام‌ و ايشان‌ پنجاه‌ و هشت‌ ساله‌، بنابراين‌ مدّت‌ ارادت‌ و استفادۀ حقير از محضر أنورشان‌ 28 سال‌ به‌ طول‌ انجاميده‌ است‌.

و چون‌ حضرت‌ آقاي‌ آقا ميرزا سيّد علي‌ قاضي‌ قدَّس‌ الله‌ تربتَه‌ در 6 ربيع‌الاوّل‌ سنۀ 1366 رحلت‌ نموده‌اند، از اينجا بدست‌ مي‌آيد كه‌ سنّ شريف‌ آقاي‌ حدّاد در آن‌ موقع‌ 48 سال‌ بوده‌ است‌. و اگر زمان‌ تشرّف‌ و تَتَلْمُذ حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را در محضر حضرت‌ آقاي‌ قاضي‌ در بيست‌ سالگي‌ ايشان‌ بدانيم‌، ايشان‌ نيز مدّت‌ 28 سال‌ از محضر مرحوم‌ قاضي‌ بهرمند بوده‌اند. و آقا حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ ميفرمودند: من‌ مجموعاً سيزده‌ سال‌ محضر آقاي‌ قاضي‌ را ادراك‌ نموده‌ام‌.

و چون‌ مرحوم‌ سيّد حسن‌ اصفهاني‌ مَسْقَطي‌ كه‌ از اعاظم‌ تلامذۀ مرحوم‌ قاضي‌ بوده‌ و با حضرت‌ آقاي‌ حدّاد سوابق‌ ممتدّ و بسيار حسنه‌ داشته‌اند، در


صفحه 102

سنۀ 1350 رحلت‌ مي‌كنند؛ معلوم‌ مي‌شود كه‌ مرحوم‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ 16 سال‌ بيشتر از آن‌ مرحوم‌ از مرحوم‌ قاضي‌ كسب‌ فيض‌ نموده‌اند. حالا چند سال‌ آقاي‌ مسقطي‌ از مرحوم‌ قاضي‌ كسب‌ فيض‌ نموده‌ است‌ ؟ اگر 12 سال‌ باشد معلوم‌ مي‌شود كه‌ اين‌ دو رفيق‌ طريق‌ با هم‌ در يك‌ زمان‌ خدمت‌ مرحوم‌ قاضي‌ تشرّف‌ يافته‌اند، و اگر كمتر از 12 سال‌ باشد، بهرۀ مرحوم‌ حدّاد جلوتر بوده‌ است‌.

آقا سيّد حسن‌ مَسقطي‌ از زبان‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌

آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بسيار از آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌ ياد مي‌نمودند؛ و ميفرمودند: آتش‌ قويّ داشت‌، و توحيدش‌ عالي‌ بود، و در بحث‌ و تدريس‌ حكمت‌ استاد بود؛ و در مجادله‌ چيره‌ و تردست‌ بود، كسي‌ با او جرأت‌ منازعه‌ و بحث‌ را نداشت‌؛ طرف‌ را محكوم‌ ميكرد.

تحريم‌ درس‌ مرحوم‌ مسقطي‌ و خارج‌ شدن‌ ايشان‌ از نجف‌

وي‌ در صحن‌ مطهّر أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ در نجف‌ اشرف‌ مي‌نشست‌ و طلاّب‌ را درس‌ حكمت‌ و عرفان‌ ميداد و چنان‌ شور و هيجاني‌ بر پا نموده‌ بود كه‌ با دروس‌ متين‌ و استوار خود، روح‌ توحيد و خلوص‌ و طهارت‌ را در طلاّب‌ ميدميد، و آنان‌ را از دنيا إعراض‌ داده‌ و به‌ سوي‌ عقبي‌ و عالم‌ توحيد حقّ سوق‌ مي‌داد. اطرافيان‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ سيّد أبوالحسن‌ اصفهاني‌ (قدّه‌) به‌ ايشان‌ رساندند كه‌ اگر او به‌ دروس‌ خود ادامه‌ دهد، حوزۀ علميّه‌ را منقلب‌ به‌ حوزۀ توحيدي‌ مي‌نمايد؛ و همۀ طلاّب‌ را به‌ عالم‌ ربوبي‌ حقّ و به‌ حقّ عبوديّت‌ خود مي‌رساند.

لهذا او تدريس‌ علم‌ حكمت‌ الهي‌ و عرفان‌ را در نجف‌ تحريم‌ كرد؛ و به‌ آقا سيّد حسن‌ هم‌ امر كرد تا به‌ مسقط‌ براي‌ تبليغ‌ و ترويج‌ برود.

آقا سيّد حسن‌ ابداً ميل‌ نداشت‌ از نجف‌ اشرف‌ خارج‌ شود، و فراق‌ مرحوم‌ قاضي‌ براي‌ وي‌ از أشكل‌ مشكلات‌ بود. بنابراين‌ به‌ خدمت‌ استاد خود آقاي‌ قاضي‌ عرض‌ كرد: اجازه‌ مي‌فرمائيد به‌ درس‌ ادامه‌ دهم‌ و اعتنائي‌ به‌ تحريم‌


صفحه 103

سيّد ننمايم‌، و در اين‌ راه‌ توحيد مبارزه‌ كنم‌ ؟!

مرحوم‌ آية‌ الله‌ قاضي‌ به‌ او فرمودند: طبق‌ فرمان‌ سيّد از نجف‌ به‌ سوي‌ مَسقط‌ رهسپار شو! خداوند با تست‌، و تو را در هر جا كه‌ باشي‌ رهبري‌ ميكند، و به‌ مطلوب‌ غائي‌ و نهايت‌ راه‌ سلوك‌ و اعلي‌ ذِروه‌ از قلّۀ توحيد و معرفت‌ مي‌رساند.

سيّد حسن‌ كه‌ اصفهانيُّ الاصل‌ بوده‌ و به‌ اصفهاني‌ مشهور بود، به‌ سوي‌ مَسقط‌ به‌ راه‌ افتاد؛ و لهذا وي‌ را مسقطي‌ گويند. و در راه‌ در ميهمانخانه‌ و مسافرخانه‌ وارد نمي‌شد، در مسجد وارد مي‌شد. چون‌ به‌ مسقط‌ رسيد، چنان‌ ترويج‌ و تبليغي‌ نموده‌ كه‌ تمام‌ اهل‌ مسقط‌ را مؤمن‌ و موحّد ساخته‌، و به‌ راستي‌ و صداقت‌ و بي‌اعتنائي‌ به‌ زخارف‌ مادّي‌ و تعيّنات‌ صوري‌ و اعتباري‌ دعوت‌ كرد؛ و همه‌ وي‌ را به‌ مرشد كلّ و هادي‌ سبل‌ شناختند، و در برابر عظمت‌ او عالم‌ و جاهل‌، و مردم‌ عامي‌ و خواصّ، سر تسليم‌ فرود آوردند.

او در آخر عمر، پيوسته‌ با دو لباس‌ احرام‌ زندگي‌ مي‌نمود. تا وي‌ را از هند خواستند؛ او هم‌ دعوت‌ آنانرا اجابت‌ نموده‌ و در راه‌ مقصود رهسپار آن‌ ديار گشت‌؛ و باز در ميان‌ راهها در مسافرخانه‌ها مسكن‌ نمي‌گزيد، بلكه‌ در مساجد ميرفت‌ و بيتوته‌ مي‌نمود. در ميان‌ راه‌ كه‌ بين‌ دو شهر بود چون‌ ميخواست‌ از اين‌ شهر به‌ آن‌ شهر برود با همان‌ دو جامۀ احرام‌ در مسجدي‌ وي‌ را يافتند كه‌ در حال‌ سجده‌ جان‌ داده‌ است.[51]


صفحه 104

آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌، مصداق‌ تامّ خطبۀ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ دربارۀ متّقين‌ است‌

وَ لَوْ لَا الاجَلُ الَّذِي‌ كُتِبَ لَهُمْ لَمْ تَسْتَقِرَّ أَرْوَاحُهُمْ فِي‌ أَجْسَادِهِمْ طَرْفَةَ عَيْنٍ، شَوْقًا إلَي‌ الثَّوَابِ وَ خَوْفًا مِنَ الْعِقَابِ. عَظُمَ الْخَالِقُ فِي‌ أَنْفُسِهِمْ فَصَغُرَ مَادُونَهُ فِي‌ أَعْيُنِهِمْ. فَهُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْ رَءَاهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ؛ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْ رَءَاهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ. قُلُوبُهُمْ مَحْزُونَةٌ، وَ شُرُورُهُمْ مَأْمُونَةٌ، وَ أَجْسَادُهُمْ نَحِيفَةٌ، وَ حَاجَاتُهُمْ خَفِيفَةٌ، وَ أَنْفُسُهُمْ عَفِيفَةٌ.

صَبَرُوا أَيَّامًا قَصِيرةً، أَعْقَبَتْهُمْ رَاحَةً طَوِيلَةً؛ تِجَارَةٌ مُرْبِحَةٌ يَسَّرَهَا لَهُمْ رَبُّهُمْ. أَرَادَتْهُمُ الدُّنْيَا فَلَمْ يُرِيدُوهَا، وَ أَسَرَتْهُمْ فَفَدَوْا أَنْفُسَهُمْ مِنْهَا. أَمَّا اللَيْلُ فَصَآفُّونَ أَقْدَامَهُمْ تَالِينَ لاِجْزَآءِ الْقُرْءَانِ يُرَتِّلُونَهُ تَرْتِيلاً، يُحَزِّنُونَ بِهِ أَنْفُسَهُمْ، وَ يَسْتَثِيرُونَ بِهِ دَوَآءَ دَآئِهِمْ.

«و اگر زمان‌ مرگ‌ براي‌ آنان‌ مقدّر نبود و اجل‌ معيّن‌ برايشان‌ نوشته‌ نشده‌ بود، به‌ قدر برگشت‌ شعاع‌ نور چشم‌ (طرفة‌ العين‌) از شدّت‌ اشتياق‌ ثواب‌ خدا، و از فرط‌ خوف‌ عذاب‌ خدا جانهايشان‌ در كالبدهايشان‌ استقرار نمي‌يافت‌.

خداوند خالق‌، در نفوس‌ آنها بزرگ‌ جلوه‌ نمود؛ بنابراين‌ غير خدا در ديدگانشان‌ كوچك‌ نمود.

حال‌ ايشان‌ با بهشت‌، به‌ مانند حال‌ كسي‌ است‌ كه‌ بهشت‌ را ديده‌ باشد بنابراين‌ آنان‌ در اين‌ بهشت‌ متنعّم‌ هستند. و حال‌ ايشان‌ با آتش‌ دوزخ‌، به‌ مانند حال‌ كسي‌ است‌ كه‌ آتش‌ دوزخ‌ را ديده‌ باشد بنابراين‌ آنان‌ در اين‌ دوزخ‌ مُعَذَّبند. دلهايشان‌ غصّه‌دار است‌. و از شرّشان‌ مردم‌ در امانند. بدنهايشان‌ نحيف‌ و ضعيف‌، و خواسته‌هايشان‌ سبك‌ و كم‌ قيمت‌، و نفوسشان‌ داراي‌ عفّت‌ و طهارت‌ است‌.


صفحه 105

چند روزي‌ كوتاه‌ در اين‌ تنگناي‌ عالم‌ مادّه‌ شكيبا بوده‌اند، كه‌ در دنبال‌ آن‌، راحتيِ طولاني‌ را بدرقۀ آنان‌ نموده‌ است‌. تجارتي‌ است‌ سودمند كه‌ پروردگارشان‌ براي‌ آنان‌ ميسّر و آسان‌ گردانيده‌ است‌.

دنيا به‌ سويشان‌ روي‌ آورد؛ و آنها عالماً عامداً از دنيا اعراض‌ نمودند. و دنيا اسيرشان‌ كرد؛ ايشان‌ خود را از آن‌ اسارت‌ بواسطۀ پرداخت‌ فديه‌ آزاد نمودند. و چون‌ شب‌ درآيد با قدمهاي‌ استوار و ثابت‌ به‌ نماز آمده‌ و گامهايشان‌ را پهلوي‌ هم‌ بطور صفّ، براي‌ تلاوت‌ اجزاء قرآن‌ با تأمّل‌ و تفكّر كامل‌، مرتّب‌ و منظّم‌ مي‌كنند؛ و بواسطۀ خواندن‌ قرآن‌، جانهايشان‌ را به‌ حزن‌ و غم‌ و چاره‌جوئي‌ در مي‌آورند؛ و بواسطۀ قرآن‌ دواي‌ دردهايشان‌ را از كمون‌ نفس‌ و مخفيگاه‌ جانهايشان‌ برانگيخته‌، و در مقام‌ علاج‌ بر مي‌آيند.»

تا ميرسد به‌ اينجا كه‌ حضرت‌ ميفرمايد:

يَنْظُرُ إلَيْهِمُ النَّاظِرُ فَيَحْسَبُهُمْ مَرْضَي‌، وَ مَا بِالْقَوْمِ مِنْ مَرَضٍ؛ وَ يَقُولُ: قَدْ خُولِطُوا، وَ لَقَدْ خَالَطَهُمْ أَمْرٌ عَظِيمٌ. [52]

«چون‌ مردم‌ بدانها نگاه‌ كنند ايشان‌ را مريض‌ پندارند؛ در حاليكه‌ آنان‌ ابداً مرضي‌ ندارند. و ميگويند: آنها ديوانه‌ شده‌ و در عقلهايشان‌ خللي‌ پيدا شده‌ است‌؛ آري‌ حقّاً و تحقيقاً امر عظيمي‌ با آنان‌ در آميخته‌ است‌ (و امور اعتباري‌ و مصلحت‌ انديشي‌هاي‌ جزاف‌ را از دستشان‌ ربوده‌ است‌، فلهذا بنظر عامّۀ مصلحت‌ انديش‌، ديوانه‌ مي‌نمايند).»

آري‌! حوزۀ نجف‌، سيّد حسن‌ مسقطي‌ را بيرون‌ ميكند. حوزۀ گمگشتۀ سرگشته‌ نميداند چه‌ گوهر گرانبهائي‌ را از دست‌ داده‌ است‌! و چه‌ مرد توحيد و شخصيّت‌ الهي‌ و استوانۀ علم‌ و سند فضيلت‌ را فاقد شده‌ است‌! و اگر


صفحه 106

ميدانست‌، باز جهل‌ بسيط‌ بود؛ امّا هزار افسوس‌ از جهل‌ مركّب‌. سيّد حسن‌ هرجا برود، در مسقط‌ برود، در هند برود، در دريا برود، در صحرا برود، او با خداست‌، و خدا با اوست‌. او ساجد است‌ و راكع‌، او ملبّس‌ به‌ لباس‌ احرام‌ است‌ ظاهراً و باطناً، او در داخل‌ عالم‌ ولايت‌ و با وليّ مطلق‌ است‌. [53]


صفحه 107

سفر حدّاد به‌ نجف‌ و تشرّف‌ بحضور مرحوم‌ قاضي‌ در مدرسۀ هندي‌

باري‌، آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ ميفرمودند: من‌ در كربلا به‌ دروس‌ علمي‌ و طلبگي‌ مشغول‌ شدم‌، و تا سيوطي‌ را ميخواندم‌ كه‌ چون‌ براي‌ تحصيل‌ به‌ نجف‌ مشرّف‌ شدم‌، تا هم‌ از محضر آقا (مرحوم‌ قاضي‌) بهرمند گردم‌ و هم‌ خدمت‌ مدرسه‌ را بنمايم‌ (مدرسۀ هندي‌: محلّ اقامت‌ مرحوم‌ قاضي‌) همينكه‌ وارد شدم‌ ديدم‌ روبرو سيّدي‌ نشسته‌ است‌؛ بدون‌ اختيار به‌ سوي‌ او كشيده‌ شدم‌. رفتم‌ و سلام‌ كردم‌، و دستش‌ را بوسيدم‌.

مرحوم‌ قاضي‌ فرمود: رسيدي‌! در آنجا حجره‌اي‌ براي‌ خود گرفتم‌؛ و از آن‌ وقت‌ و از آنجا باب‌ مراوده‌ با آقا مفتوح‌ شد.

حجرۀ ايشان‌ اتّفاقاً حجرۀ مرحوم‌ سيّد بحرالعلوم‌ درآمد. و مرحوم‌ قاضي‌ بسيار به‌ حجرۀ ايشان‌ مي‌آمدند و بعضي‌ اوقات‌ ميفرمودند: امشب‌ حجره‌ را فارغ‌ كن‌! من‌ ميخواهم‌ تنها در اينجا بيتوته‌ كنم‌!


صفحه 108

ميفرمودند: من‌ پس‌ از مراجعت‌ به‌ كربلا، غير از اوقاتي‌ كه‌ آقا به‌ كربلا مشرّف‌ مي‌شدند، گهگاهي‌ در اوقات‌ زيارتي‌ و غير زيارتي‌ به‌ نجف‌ مشرّف‌ مي‌شدم‌. يك‌ روز از كربلا به‌ نجف‌ رفتم‌ و براي‌ آقا پنجاه‌ فلس‌ (يك‌ بيستم‌ دينار عراقي‌) بردم‌. آقا در منزل‌ جُدَيْدَه‌ بودند (شارع‌ دوّم‌) هوا گرم‌ بود، و ديدم‌ آقا خواب‌ است‌. با خود گفتم‌: اگر در بزنم‌ آقا بيدار مي‌شود. كنار در حياط‌ آقا در خيابان‌ به‌ روي‌ زمين‌ نشستم‌ و بقدري‌ خسته‌ بودم‌ كه‌ خوابم‌ برد. سپس‌ كه‌ ساعتي‌ گذشت‌، ديدم‌ آقا خودش‌ آمده‌ بيرون‌ و بسيار ملاطفت‌ و محبّت‌ فرمود، و مرا به‌ درون‌ برد. من‌ پنجاه‌ فلس‌ را بحضورش‌ تقديم‌ كردم‌ و برگشتم‌.

تعبّد شديد حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ احكام‌ شرعيّه‌

مرحوم‌ حدّاد بسيار نسبت‌ به‌ امور شرع‌ و احكام‌ فقهيّه‌ متعبّد بود و محال‌ بود حكمي‌ را بداند و عمل‌ نكند؛ حتّي‌ مستحبّات‌ و ترك‌ مكروهات‌. خود چراغي‌ بود نوراني‌ از علم‌؛ ولي‌ از باب‌ حفظ‌ شرع‌ و احكام‌ شرع‌، در امور عباديّه‌ و احكام‌ جزئيّه‌ تقليد ميكرد. در همين‌ سفر در بالاي‌ بام‌ خانه‌ در شب‌ عرفه‌ كه‌ ايضاً جمعي‌ از اهل‌ نجف‌ و كاظمين‌ و بغداد و سماوه‌ و غيرها مجتمع‌ بودند، پس‌ از نماز مغرب‌ و عشا كه‌ ميخواستند غذاي‌ مختصري‌ داده‌ و حضّار به‌ اعمال‌ ليلۀ عرفه‌ و زيارت‌ مشغول‌ شوند، با بهجتي‌ هر چه‌ تمامتر فرمود: فلان‌ سيّد، سَيِّدُ الطّآئفتَيْن‌ است‌ (يعني‌ هم‌ مجتهد در امر شريعت‌ و هم‌ مجتهد در امر طريقت‌).

و سپس‌ فرمود: من‌ تا بحال‌ از آقا شيخ‌ هادي‌ شيخ‌ زين‌ العابدين[54]


صفحه 109

تقليد ميكردم‌، و از اين‌ به‌ بعد از او تقليد ميكنم‌!

ايشان‌ بعضي‌ اوقات‌ در امور شرعيّه‌ از حقير ايراد ميگرفتند. يكبار فرمودند: وقتي‌ مسح‌ پاها را مي‌كشي‌ آنها را روي‌ جاي‌ محكمي‌ بگذار تا مسح‌ خوب‌ كشيده‌ شود؛ زيرا در صورت‌ معلّق‌ نگهداشتن‌ آنها چه‌ بسا انسان‌ متوجّه‌ نيست‌، و در اينصورت‌ دستها پاها را مسح‌ نمي‌نمايند بلكه‌ پاها دستها را مسح‌ مي‌كنند. يكبار ديگر فرمودند: آب‌ دهان‌ در مستراح‌ ريختن‌ مكروه‌ است‌، چون‌ از اجزاءِ بدن‌ مؤمن‌ است‌ و نبايد با قاذورات‌ مخلوط‌ شود؛ امّا نخامه‌اي‌ را كه‌ انسان‌ از دهان‌ در مستراح‌ ميريزد اينطور نيست‌ زيرا كه‌ نخامه‌ از اجزاء بدن‌ نيست‌، آنهم‌ از فضولات‌ است‌ و خَلْط‌ آن‌ با سائر قاذورات‌ اشكالي‌ ندارد.

و يكبار فرمودند: خوب‌ است‌ انسان‌ كه‌ صدقات‌ مستحبّه‌ و خيرات‌ خود را ميدهد، از پاكترين‌ اقسام‌ اموال‌ خودش‌ باشد. سوا كردن‌ مال‌ و قسم‌ پست‌ و مشكوك‌ را به‌ فقرا دادن‌ بالاخصّ به‌ سادات‌ روا نيست‌. اتّفاقاً اين‌ در وقتي‌ بود كه‌ حقير مالي‌ را به‌ عنوان‌ صدقات‌ مستحبّه‌ و امور خيريّه‌ از ناحيۀ خود براي‌ سيّدي‌ فرستاده‌ بودم‌، و در وقت‌ تعيين‌ آن‌، قسمت‌ پاك‌ و بدون‌ شبهه‌ را براي‌ خود، و قسمت‌ مشتبه‌ و مجهولُ الحال‌ را براي‌ آن‌ سيّد انتخاب‌ نموده‌ بودم‌. و خدا ميداند كه‌ از اين‌ عملِ من‌ جز خود من‌ و خدا كسي‌ مطّلع‌ نبود. ايشان‌ بواسطۀ


صفحه 110

 اين‌ إخبار، هم‌ مرا مطّلع‌ بر امر پنهاني‌ نمودند و هم‌ دستور عمل‌ به‌ آيۀ قرآن‌ را داده‌اند كه‌:

لَن‌ تَنَالُوا الْبِرَّ حَتَّي‌' تُنفِقُوا مِمَّا تُحِبُّونَ.[55]

«ابداً شما به‌ بِرّ و نيكي‌ نميرسيد، مگر زمانيكه‌ در راه‌ خدا انفاق‌ كنيد از آنچه‌ را كه‌ دوست‌ ميداريد!»

يكبار دوغ‌ را كه‌ در داخل‌ ليوان‌ بود و يخ‌ ريخته‌ بودم‌ براي‌ آنكه‌ خنك‌ شود و به‌ ايشان‌ بدهم‌، با انگشت‌ مُسَبِّحَه‌ (سَبّابه‌) آنرا بهم‌ زدم‌، ايشان‌ آنرا نخوردند و فرمودند: با قاشق‌ بهم‌ بزن‌! دست‌ چه‌ بسا آلوده‌ است‌! سپس‌ فرمودند: عين‌ اين‌ جريان‌ ميان‌ من‌ و مرحوم‌ آقا واقع‌ شد. ايشان‌ يكروز كه‌ به‌ كربلا مشرّف‌ شده‌ بودند، در دكّان‌ من‌ تشريف‌ آوردند. من‌ هم‌ براي‌ ايشان‌ دوغ‌ درست‌ كرده‌ و در آن‌ يخ‌ ريختم‌، چون‌ با انگشت‌ بهم‌ زدم‌ تا تقديم‌ حضورشان‌ كنم‌ از خوردن‌ استنكاف‌ نموده‌ و فرمودند: با انگشت‌ بهم‌ نزنيد!

تفسير حاج‌ سيّد هاشم‌، بازگشت‌ حقيقت‌ لعنت‌ را در دعاي‌ عَلْقَمه‌

روز تاسوعا كه‌ در منزلشان‌ زيارت‌ عاشورا خوانده‌ شد، و بعد از صد لعن‌ و صد سلام‌ و نماز زيارت‌، دعاي‌ عَلْقَمَه‌ قرائت‌ شد، در پايان‌ دعا يكي‌ از حضّار پرسيد كه‌ اين‌ لعنت‌هاي‌ شديده‌ و نفرين‌هاي‌ أكيده‌ با اين‌ مضامين‌ مختلفه‌ چگونه‌ با روح‌ حضرت‌ امام‌ جعفر صادق‌ عليه‌ السّلام‌ كه‌ كانون‌ رحمت‌ و محبّت‌ است‌ سازش‌ دارد ؟!

در اين‌ دعا كه‌ ابتدايش‌ با يَا اللَهُ يَا اللَهُ يَا اللَهُ يَا مُجِيبَ دَعْوَةِ الْمُضْطَرِّينَ شروع‌ مي‌شود، ميرسد به‌ اينجا كه‌ عرض‌ ميكند: اللَهُمَّ مَنْ أَرَادَنِي‌ بِسُوٓءٍ فَأَرِدْهُ! وَ مَنْ كَادَنِي‌ فَكِدْهُ! وَ اصْرِفْ عَنِّي‌ كَيْدَهُ وَ مَكْرَهُ وَ بَأْسَهُ وَ أَمَانِيَّهُ! وَ امْنَعْهُ عَنِّي‌ كَيْفَ شِئْتَ وَ أَنَّي‌ شِئْتَ! اللَهُمَّ اشْغَلْهُ عَنِّي‌


صفحه 111

بِفَقْرٍ لَا تَجْبُرُهُ، وَ بِبَلَآءٍ لَا تَسْتُرُهُ، وَ بِفَاقَةٍ لَا تَسُدُّهَا، وَ بِسُقْمٍ لَا تُعَافِيهِ، وَ ذُلٍّ لَا تُعِزُّهُ، وَ بِمَسْكَنَةٍ لَا تَجْبُرُهَا!

اللَهُمَّ اضْرِبْ بِالذُّلِّ نَصْبَ عَيْنَيْهِ، وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ الْفَقْرَ فِي‌ مَنْزِلِهِ، وَالْعِلَّةَ وَ السُّقْمَ فِي‌ بَدَنِهِ، حَتَّي‌ تَشْغَلَهُ عَنِّي‌ بِشُغْلٍ شَاغِلٍ لَا فَرَاغَ لَهُ، وَ أَنْسِهِ ذِكْرِي‌ كَمَا أَنْسَيْتَهُ ذِكْرَكَ؛ وَ خُذْ عَنِّي‌ بِسَمْعِهِ وَ بَصَرِهِ وَ لِسَانِهِ وَ يَدِهِ وَ رِجْلِهِ وَ قَلْبِهِ وَ جَمِيعِ جَوَارِحِهِ، وَ أَدْخِلْ عَلَيْهِ فِي‌ جَمِيعِ ذَلِكَ السُّقْمَ، وَ لَاتَشْفِهِ حَتَّي‌ تَجْعَلَ ذَلِكَ لَهُ شُغْلاً شَاغِلاً بِهِ عَنِّي‌ وَ عَنْ ذِكْرِي‌، وَ اكْفِنِي‌ يَاكَافِيَ مَا لَا يَكْفِي‌ سِوَاكَ، فَإنَّكَ الْكَافِي‌ لَا كَافِيَ سِوَاكَ، وَ مُفَرِّجٌ لَا مُفَرِّجَ سِوَاكَ، وَ مُغِيثٌ لَا مُغِيثَ سِوَاكَ، وَ جَارٌ لَا جَارَ سِوَاكَ.[56]

«بار خدايا! كسيكه‌ دربارۀ من‌ نيّت‌ بدي‌ و ارادۀ زشتي‌ داشته‌ باشد، تو خودت‌ دربارۀ وي‌ نيّت‌ بد و ارادۀ سوء داشته‌ باش‌! و كسيكه‌ با من‌ مكر و حيله‌ ورزد، خودت‌ با او مكر و حيله‌ ورز! و كيد و مكر و شدّت‌ و آرزوهاي‌ مهلك‌ وي‌ را دربارۀ من‌، خودت‌ از من‌ بگردان‌! و او را از من‌ باز دار به‌ هر گونه‌ كه‌ بخواهي‌ و هر وقت‌ و هر كجا كه‌ بخواهي‌! بار خدايا چنان‌ به‌ فقر غير قابل‌ جبران‌، و بلاي‌ غير قابل‌ پوشش‌، و فاقۀ غير قابل‌ التيام‌، و مرض‌ غير قابل‌ عافيت‌، و ذلّت‌ غير قابل‌ عزّت‌، و زمين‌گيري‌ و مسكنت‌ غير قابل‌ مداوا و اصلاح‌ او را مبتلا نما تا تمام‌ اوقاتش‌ و نيرويش‌ به‌ خودش‌ مشغول‌ شود و مجال‌ اذيّت‌ و آزار مرا نداشته‌ باشد!

بار خدايا! فرمان‌ ذلّت‌ و خواريت‌ را در برابر ديدگانش‌ فرود آر! و بيچارگي‌ و فقر و مسكنت‌ را در منزل‌ او وارد كن‌! و مرض‌ و كسالت‌ مزاجي‌ را در بدن‌ او داخل‌ ساز! تا چنان‌ وي‌ را به‌ خودش‌ سرگرم‌ و مشغول‌ نمائي‌ كه‌ فراغت‌


صفحه 112

تعدّي‌ و تجاوز به‌ من‌ را نداشته‌ باشد! و نام‌ مرا از لوح‌ خاطرش‌ به‌ فراموشي‌ انداز همانطور كه‌ نام‌ خودت‌ را از لوح‌ خاطرش‌ به‌ بوتۀ نسيان‌ سپردي‌!

و چنان‌ گوش‌ و چشم‌ و زبان‌ و دست‌ و پا و دل‌ و جميع‌ اعضاء و جوارح‌ او را مبتلا به‌ مرض‌ و درد كن‌ تا بكلّي‌ از من‌ منصرف‌ شود؛ و او را درمان‌ منما تا بواسطۀ مشغول‌ شدنش‌ به‌ خودش‌ و دردها و گرفتاريهايش‌ ديگر وقت‌ و توان‌ و قدرت‌ آنرا نداشته‌ باشد تا به‌ من‌ مشغول‌ شود و ياد من‌ در سرش‌ بيايد. و كفايت‌ كن‌ مرا اي‌ كفايت‌ كنندۀ آنچه‌ را كه‌ جز تو آنرا كفايت‌ نمي‌نمايد؛ چرا كه‌ تو تنها كفايت‌ كننده‌اي‌ و كفايت‌ كننده‌اي‌ جز تو وجود ندارد، و باز كننده‌اي‌ هستي‌ كه‌ هيچ‌ باز كننده‌ و گشاينده‌ و زدايندۀ اندوه‌ و غم‌ غير از تو وجود ندارد، و فريادرسي‌ هستي‌ كه‌ هيچ‌ فريادرسي‌ جز تو نيست‌، و پناه‌ دهنده‌اي‌ مي‌باشي‌ كه‌ هيچ‌ پناه‌ دهنده‌اي‌ غير از تو وجود ندارد!»

كلام‌ حدّاد: از اولياء خدا شرّ و ضرر و بدي‌ تراوش‌ ندارد؛ همه‌اش‌ خير محض‌ است‌

جوابي‌ كه‌ ايشان‌ دادند اين‌ بود كه‌: اين‌ دعا همه‌اش‌ طلب‌ خير است‌ و رحمت‌، گر چه‌ بصورت‌ عبارت‌ و كلام‌، نفرين‌ و لعنت‌ مي‌نمايد. و بطور كلّي‌ تمام‌ لعنت‌هائي‌ كه‌ خداوند ميكند يا در لسان‌ پيامبر و ائمّۀ طاهرين‌ صلواتُ الله‌ و سلامهُ عليهم‌ أجمعين‌ وارد است‌، همگي‌ خير است‌، خير محض‌. و از خدا و أولياء وي‌ غير از خير تراوش‌ نمي‌نمايد.

كلام‌ حدّاد: نفرين‌ و لعنت‌ اولياي‌ خدا بر دشمنان‌، نفعي‌ است‌ عائد به‌ دشمنان‌ نه‌ به‌ خودشان‌

اين‌ لعنت‌ها و نفرين‌ها براي‌ شخص‌ متجاوز است‌؛ نه‌ مرد مؤمن‌ متّقيِ به‌كار خود مشغول‌. و هر چه‌ به‌ آن‌ مرد متعدّي‌ و ستمگر عمر داده‌ شود و صحّت‌ و قدرت‌ داده‌ شود، همه‌ را صرف‌ در مضارّ خود و تعدّي‌ به‌ حريم‌ مظلومان‌ مي‌كند. بنابراين‌ محدود كردن‌ سلامتي‌ و قدرت‌ و حيات‌ او، دفع‌ ضرر است‌؛ و دفع‌ ضرر در حقيقت‌ نفع‌ است‌.

ما با اين‌ ديدگان‌ طبيعي‌ و حسّي‌ خود مي‌پنداريم‌ خير هميشه‌ در سلامتي‌ و قدرت‌ و حيات‌ است‌ بدون‌ ملاحظۀ واقعيّت‌ حيات‌، از نيّت‌ خوب‌ يا بد، و از


صفحه 113

ارادۀ خوب‌ يا بد، و از اعتقاد خوب‌ يا بد؛ ولي‌ اينطور نيست‌. زيرا ملاحظۀ معني‌ را هم‌ بايد نمود. حيات‌ براي‌ انسان‌ وقتي‌ خير است‌ كه‌ وي‌ براي‌ نفس‌ خود و براي‌ ديگران‌ منشأ خير باشد؛ و امّا اگر منشأ شرّ شد و زيادي‌ عمر و زيادي‌ سلامتي‌ و صحّت‌ و زيادي‌ قدرت‌ موجب‌ تعدّي‌ و تجاوز به‌ نفس‌ خود و به‌ حريم‌ بشريّت‌ شد، در اينجا ديگر خير نيست‌، عنوان‌ خير بر آن‌ صادق‌ نيست‌.[57]


صفحه 114

و در اينصورت‌ و در اين‌ فرض‌، ضدّش‌ خير است‌. يعني‌ براي‌ اين‌ مرد، مرگ‌ و مرض‌ و مسكنت‌ خير است‌؛ گرچه‌ خودش‌ يا ديگران‌ ندانند.

چاقوي‌ جرّاح‌ كه‌ عضو فاسد را از بيخ‌ و بن‌ بر ميدارد خير است‌، گرچه‌ مستلزم‌ مرض‌ و بيهوشي‌ و ريختن‌ خون‌ مريض‌ و دواهاي‌ تلخ‌ باشد، و گرچه‌ خود آن‌ عضو فاسده‌ خود را خوب‌ بداند؛ ولي‌ حقيقت‌ اينست‌ كه‌ چنين‌ نيست‌. رحمت‌ پيوسته‌ در فربه‌ شدن‌ و غذاي‌ چرب‌ و شيرين‌ خوردن‌ نيست‌. بعضي‌ اوقات‌ در لاغر شدن‌ و گرسنگي‌ كشيدن‌ و به‌ أطعمۀ ساده‌ قناعت‌ ورزيدن‌ است‌.

بچّه‌ هميشه‌ از پدر شكلات‌ و حلوا ميخواهد، ولي‌ پدر مهربان‌ به‌ او نميدهد؛ بعضي‌ اوقات‌ ميدهد آن‌ هم‌ به‌ مقدار معيّن‌. اين‌ خير است‌ براي‌ بچّه‌ و رحمت‌. و بعضي‌ اوقات‌ به‌ او مُسْهل‌ تلخ‌ ميدهد، و آمپول‌ و سوزن‌ به‌ او ميزند، و در تخت‌ بيمارستان‌ براي‌ عمل‌ جرّاحي‌ بستري‌ ميكند، و او را از بازي‌ منع‌ ميكند؛ و ابداً طفل‌ به‌ اين‌ جريان‌ رضا نميدهد، پيوسته‌ ميخواهد بدود، شيريني‌ بخورد، بازي‌ كند؛ و به‌ پدرش‌ در اين‌ حَصر و منع‌ ايراد ميكند، و چه‌بسا در دل‌ خود، پدر را شخص‌ مغرض‌ و دشمن‌ بپندارد؛ امّا واقع‌ مطلب‌ و حقيقت‌ امر غير از اين‌ است‌. تمام‌ اين‌ كارهاي‌ پدر براي‌ طفل‌ خير است‌ و


صفحه 115

رحمت‌. زيرا موجب‌ حيات‌ اوست‌ گر چه‌ طفل‌ نداند و نخواهد.

لهذا پدر از اين‌ جريان‌ و پيشامد براي‌ بچّه‌، به‌ شدّت‌ ناراحت‌ است‌. خواب‌ نمي‌كند، در بيمارستان‌ بالاي‌ سر بچّه‌ تا صبح‌ نمي‌خوابد. و اين‌ عين‌ رحمت‌ است‌.

رحمت‌ گاهي‌ در مجال‌ دادن‌ و حلوا دادن‌ ظهور دارد، و گاهي‌ در منع‌ نمودن‌ و سِرُم‌ زدن‌. هر دو رحمت‌ است‌ به‌ دو صورت‌ و دو شكل‌.

انبياء و امامان‌ براي‌ حيات‌ حقيقي‌ و سعادت‌ جاويداني‌ بشر آمده‌اند و رسالتشان‌ بر اين‌ مدار است‌. بنابراين‌ هر جا حيات‌ واقعي‌ با حيات‌ طبيعي‌، و صحّت‌ حقيقي‌ با صحّت‌ مجازي‌، و قدرت‌ اصيل‌ با قدرت‌ اعتباري‌ تصادم‌ كند، براي‌ حفظ‌ آن‌ از اين‌ صرف‌ نظر مي‌نمايند؛ دستور جهاد ميدهند، مشركين‌ و كافرين‌ را مي‌كشند، منافقين‌ را تأديب‌ مي‌نمايند، مجرمين‌ را مجازات‌ مي‌كنند؛ اينها همه‌ خير است‌.

براي‌ ايصال‌ مرد متعدّي‌ و متجاوز به‌ مقصد أعلاي‌ انسانيّت‌، گوشمالي‌، زمين‌گيري‌، فقر و فاقه‌، مرض‌ و كسالت‌، خير است‌. چون‌ اينها وي‌ را به‌ خود مي‌آورد و از تورّم‌ توخالي‌ نفس‌ امّاره‌ مي‌كاهد و به‌ وي‌ أصالت‌ مي‌بخشد. پس‌ خير است‌ و رحمت‌ ـ انتهي‌ مُفاد و مُحصَّل‌ جواب‌ ايشان‌.

دعاي‌ «صحيفۀ سجّاديّه‌» مشابه‌ با دعاي‌ عَلقمه‌ در لعن‌ كفّار

در بسياري‌ از أدعيۀ مرويّۀ از أئمّۀ طاهرين‌ صلواتُ الله‌ و سلامُه‌ عليهم‌ أجمعين‌ نظير و شبيه‌ اين‌ دعا ديده‌ مي‌شود. از جمله‌ در دعاي‌ حضرت‌ زَين‌العابدين‌ و سَيِّد السّاجدين‌ عليّ بن‌ الحُسين‌ عليهما السّلام‌ است‌ كه‌ در «صحيفۀ كامله‌» دربارۀ سرحدّداران‌ و مرزداران‌ كه‌ حافظين‌ ثغور اسلام‌ و مسلمين‌ هستند، پس‌ از آنكه‌ مفصّلاً دعاي‌ خير و رحمت‌ دربارۀ آنها ميكند، دربارۀ دشمنانشان‌ كه‌ با آنها مواجه‌ هستند چنين‌ به‌ درگاه‌ حضرت‌ ايزدي‌ عرضه‌ ميدارد:

اللَهُمَّ افْلُلْ بِذَلِكَ عَدُوَّهُمْ، وَ اقْلِمْ عَنْهُمْ أَظْفَارَهُمْ، وَ فَرِّقْ بَيْنَهُمْ وَ


صفحه 116

بَيْنَ أَسْلِحَتِهِمْ؛ وَ اخْلَعْ وَثَآئِقَ أَفْئِدَتِهِمْ، وَ بَاعِدْ بَيْنَهُمْ وَ بَيْنَ أَزْوِدَتِهِمْ، وَ حَيِّرْهُمْ فِي‌ سُبُلِهِمْ، وَ ضَلِّلْهُمْ عَنْ وَجْهِهِمْ، وَ اقْطَعْ عَنْهُمُ الْمَدَدَ، وَ انْقُصْ مِنْهُمُ الْعَدَدَ، وَ امْلَا أَفْئِدَتَهُمُ الرُّعْبَ، وَ اقْبِضْ أَيْدِيَهُمْ عَنِ الْبَسْطِ، وَ اخْزِمْ أَلْسِنَتَهُمْ عَنِ النُّطْقِ، وَ شَرِّدْ بِهِمْ مَنْ خَلْفَهُمْ، وَ نَكِّلْ بِهِمْ مَنْ وَرَآءَهُمْ، وَاقْطَعْ بِخِزْيِهِمْ أَطْمَاعَ مَنْ بَعْدَهُمْ!

اللَهُمَّ عَقِّمْ أَرْحَامَ نِسَآئِهِمْ، وَ يَبِّسْ أَصْلَابَ رِجَالِهِمْ، وَ اقْطَعْ نَسْلَ دَوَآبِّهِمْ وَ أَنْعَامِهِمْ! لَا تَأْذَنْ لِسَمَآئِهِمْ فِي‌ قَطْرٍ، وَ لَا لاِرْضِهِمْ فِي‌ نَبَاتٍ![58]

«بار خدايا! به‌ سبب‌ نيرو و قدرتي‌ كه‌ به‌ مسلمينِ سرحدّدار داده‌اي‌، دشمنشان‌ را سست‌ و بي‌قدرت‌ كن‌! و چنگ‌ و ناخن‌ دشمنشان‌ را از سرشان‌ برچين‌؛ و ميان‌ آنها و ميان‌ سلاحهايشان‌ جدائي‌ افكن‌؛ و بندهاي‌ اميد را از دلهايشان‌ ببُر؛ و ميان‌ آنها و آذوقۀ آنها دوري‌ انداز؛ و آنانرا از مقصود و منظورشان‌ در راههايشان‌ به‌ تحيّر افكن‌؛ و در مقصدشان‌ گمراهشان‌ كن‌؛ و هر گونه‌ كمك‌ و مَدد را از آنها قطع‌ فرما؛ و تعدادشان‌ را كم‌ كن‌؛ و قلوبشان‌ را پر از واهمه‌ و ترس‌ و هراس‌ بگردان‌؛ و دستهايشان‌ را از توان‌ كار فرو ببند؛ و زبانهايشان‌ را از قدرت‌ گفتار چاك‌ زن‌؛ و با فراري‌ دادن‌ اين‌ دشمنان‌ آناني‌ را كه‌ پشت‌ سر ايشان‌ هستند فراري‌ بده‌ و با تفرّق‌ و پراكندگي‌ ايشان‌ ديگر دشمنان‌ را پراكنده‌ ساز؛ و ايشان‌ را چنان‌ عقوبتي‌ بنما كه‌ مايۀ عبرت‌ و ترس‌ و برحذر شدن‌ دشمناني‌ كه‌ پس‌ از آنها هستند گردد؛ و به‌ سبب‌ ذلّت‌ و خواري‌ آنها طمع‌هاي‌ دشمناني‌ را كه‌ بعد از آنها هستند قطع‌ كن‌!

بار خدايا! رَحِمهاي‌ زنانشان‌ را عقيم‌ و آنان‌ را نازا كن‌؛ و نطفۀ مردانشان‌ را خشك‌ فرما؛ و نسل‌ چارپايان‌ سواري‌ و حيوانات‌ شيردۀ ايشان‌ را قطع‌ نما!


صفحه 117

اجازه‌ نده‌ به‌ آسمان‌ تا در زمين‌ آنها باران‌ بريزد، و نه‌ به‌ زمين‌ آنها كه‌ در آن‌ گياه‌ برويد!»

باري‌، باز حقير در اين‌ سفر عيناً به‌ مانند سفر سابق‌ براي‌ ايّام‌ غدير به‌ نجف‌ اشرف‌ مشرّف‌ شده‌ و ده‌ روز اقامت‌ نمودم‌، امّا در اين‌ بار حضرت‌ آقاي‌ حدّاد مشرّف‌ نشدند. و پس‌ از مراجعت‌ به‌ كربلا ايّام‌ عزاداري‌ را تا بعد از سوّم‌ امام‌ ماندم‌، و سپس‌ در خدمت‌ حضرت‌ آقا به‌ كاظمين‌ و سامرّاء مشرّف‌ شده‌ و براي‌ اوائل‌ دهۀ سوّم‌ محرّم‌ الحرام‌ به‌ طهران‌ مراجعت‌ نمودم‌.

 

پاورقي


[49] أبو عمشه‌ در نزد عرب‌ كنيۀ كسي‌ مي‌باشد كه‌ اسمش‌ حسين‌ است‌ و ازدواج‌ كرده‌ ودختر آورده‌ است‌ وليكن‌ پسر ندارد. شغل‌ أبوعمشة‌ ما تعمير اسلحۀ گرم‌ بوده‌ است‌ مثل‌ تفنگ‌. او غالباً در سفر بود و به‌ قُراء و قصبات‌ ميرفت‌ و در هر دهي‌ چند روز مي‌ماند و اسلحه‌هايشان‌ را تعمير مي‌نمود، و پس‌ از آن‌ به‌ دهِ ديگر.

[50] صدر آيۀ 34، از سورۀ 3: ءَال‌ عمران‌

[51] كيفيّت‌ ارتحال‌ مرحوم‌ آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌، و رسيدن‌ خبر آن‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌

حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد محمّد حسن‌ قاضي‌ أدامَ الله‌ ايّام‌ بركاته‌ آقازادۀ مرحوم‌ قاضي‌ أعلي‌ اللهُ درجتَه‌ فرمودند: خبر رحلت‌ مرحوم‌ مسقطي‌ را به‌ آقا سيّد أبوالحسن‌ اصفهاني‌ تلگراف‌ نموده‌ بودند، وايشان‌ هم‌ پيام‌ رحلت‌ را توسّط‌ واسطه‌اي‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌ كه‌ در مدرسۀ هندي‌ حجره‌ داشتند اعلام‌ كردند. من‌ داخل‌ صحن‌ مدرسه‌ بودم‌ و علاّمه‌ آقاي‌ سيّد محمّد حسين‌ طباطبائي‌ و آقا شيخ‌ محمّد تقي‌ آملي‌ و غيرهما از شاگردان‌ مرحوم‌ قاضي‌نيز در صحن‌ بودند. هيچيك‌ از آنها جرأت‌ ننمود خبر ارتحال‌ مسقطي‌ را به‌ حجرۀ بالا به‌ مرحوم‌ قاضي‌ برساند. زيرا ميدانستند اين‌ خبر براي‌ مرحوم‌ قاضي‌ با آن‌ فرط‌ علاقه‌ به‌ مسقطي‌ غير قابل‌ تحمّل‌ است‌. لهذا حضرت‌ آقاي‌ حدّاد را اختيار نمودند كه‌ وي‌ اين‌ خبر را برساند. و چون‌ آقاي‌ حدّاد اين‌ خبر را رسانيد، مرحوم‌ قاضي‌ فرمودند: ميدانم‌!

[52] از خطبۀ 191 «نهج‌ البلاغة‌» خطبۀ همّام‌؛ و از طبع‌ مصر با تعليقۀ شيخ‌ محمّد عبده‌، ج‌ 1، ص‌ 396 و 397

لزوم‌ تدريس‌ اخلاق‌ و عرفان‌ و فلسفه‌ و تفسير در حوزه‌هاي‌ علميّۀ شيعه‌

[53] در حوزه‌هاي‌ علميّۀ شيعه‌ و معتزله‌، بحث‌ حكمت‌ و فلسفه‌ دارج‌ و رائج‌ بود؛ به‌ خلاف‌ أشاعره‌ كه‌ بحث‌ در مطالب‌ عقليّه‌ نمي‌كردند. فلهذا متكلّمين‌ شيعه‌ در طيّ بيش‌ از هزار سال‌ هميشه‌ مظفّر و پيروز بوده‌اند و علماء و فقهائي‌ را همچون‌ هِشام‌ بن‌ حَكَم‌ و سيّد مرتضي‌ و شيخ‌ مفيد و خواجه‌ نصيرالدّين‌ طوسي‌ و علاّمۀ حلّي‌ و ميرداماد و ملاّ صدراي‌ شيرازي‌ و قاضي‌ نورالله‌ شوشتري‌ و اخيراً سيّد مهدي‌ بحرالعلوم‌ و آخوند ملاّ محمّد كاظم‌ خراساني‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسن‌ آشتياني‌ و فرزندش‌ حاج‌ ميرزا احمد آشتياني‌ و حاج‌ ميرزا مهدي‌ آشتياني‌ و آخوند ملاّ حسينقلي‌ همداني‌ و آقاي‌ آقا سيّد احمد كربلائي‌ طهراني‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسين‌ نائيني‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد حسين‌ آل‌ كاشف‌ الغطاء و حاج‌ شيخ‌ محمّد حسين‌ اصفهاني‌ كمپاني‌ و حاج‌ ملاّ مهدي‌ نراقي‌ و حاج‌ ميرزا محمّد حسن‌ شيرازي‌ و آقا شيخ‌ محمّد باقر اصطهباناتي‌ و آقا شيخ‌ احمد شيرازي‌ و حاج‌ ميرزا فتح‌ الله‌ مشهور به‌ شيخ‌ الشّريعة‌ اصفهاني‌ و حاج‌ سيّد احمد خونساري‌ و حاج‌ شيخ‌ محمّد علي‌ شاه‌آبادي‌ و شاگرد مبرّزش‌ رهبر كبير فقيد انقلاب‌ اسلامي‌ آية‌ الله‌ حاج‌ آقا روح‌ الله‌ خميني‌ و حاج‌ ميرزا ابوالحسن‌ رفيعي‌ قزويني‌ و آقا سيّد حسين‌ بادكوبه‌اي‌ و شاگردانش‌ استادنا الاكرم‌ علاّمۀ طباطبائي‌ و برادرشان‌ حاج‌ سيّد محمّد حسن‌ الهي‌ تبريزي‌ و غيرهم‌ ممّا لايمكن‌ حَصرُهم‌ و عَدُّهم‌ بيرون‌ داده‌اند؛ و پاسدار و حافظ‌ دين‌ و قرآن‌ و شريعت‌ سيّد المرسلين‌ و ائمّۀ طاهرين‌ بوده‌اند. روي‌ اين‌ اساس‌، بحث‌ تفسيري‌ قرآن‌ كريم‌ و تدريس‌ حكمت‌ و فلسفه‌ و علوم‌ عقليّه‌ و حوزه‌هاي‌ عرفان‌ و اخلاق‌ از لوازم‌ لاتنفكّ اين‌ حوزه‌هاي‌ فقهيّه‌ به‌ شمار مي‌آمد.

شبي‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ آقا سيّد عبدالهادي‌ شيرازي‌ در مجلس‌ خلوت‌ تأسّف‌ ميخورد كه‌: چون‌ من‌ براي‌ تحصيل‌ وارد نجف‌ اشرف‌ شدم‌، دوازده‌ حوزۀ رسمي‌ تدريس‌ اخلاق‌ و عرفان‌ وجود داشت‌؛ و الآن‌ يكي‌ هم‌ وجود ندارد.

باري‌ اين‌ حوزه‌ها گرم‌ ابحاث‌ قرآني‌ و تفسيري‌ و اخلاقي‌ و عرفاني‌ و حكمي‌ و فلسفي‌ بودند درست‌ تا انقلاب‌ مشروطيّت‌؛ در اينحال‌ استعمار كافر سعي‌ كرد تا اوّلاً نجف‌ را از پايگاه‌ علمي‌ و فقهي‌ بودن‌ بيندازد و حوزه‌ها را متفرّقاً به‌ جاهاي‌ ديگر نقل‌ دهد. و ثانياً تدريس‌ قرآن‌ و تفسير و علوم‌ عقليّه‌ و فلسفيّه‌ را از حوزه‌هاي‌ شيعه‌ براندازد تا علماي‌ آنان‌ را همچون‌ اشاعره‌ از عامّه‌ و أخباريّون‌ و حشويّون‌ ظاهرگرا و بدون‌ مغز و محتوا بنمايد، تا در برابر آنان‌ كسي‌ نايستد و قيام‌ نكند و قدرت‌ بحث‌ و تفكير و مسائل‌ عقليّه‌ و علميّه‌ در حوزه‌ها پائين‌ آيد. و با نقشه‌ها و دسيسه‌هاي‌ مزوّرانه‌ فائق‌ شد؛ تا امروزه‌ در نجف‌ اشرف‌ بحث‌ تفسير و قرآن‌ و حكمت‌ و فلسفه‌ و عرفان‌ بكلّي‌ از بيخ‌ ريشه‌ كن‌ شده‌ است‌ و علماي‌ أعلام‌ و فضلاي‌ عظام‌ تدريس‌ آنها را مايۀ پستي‌ و حقارت‌ ميدانند و ننگ‌ تلقّي‌ مي‌كنند.

مرحوم‌ آية‌ الله‌ شيخ‌ مرتضي‌ مطهّري‌ از قول‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد رضي‌ شيرازي‌ دامت‌ بركاته‌ براي‌ حقير نقل‌ نمود كه‌: در يكي‌ از سفرهاي‌ اخير به‌ عتبات‌ عاليات‌ به‌ يكي‌ از مراجع‌ عظام‌ مشهور و معروف‌ گفتم‌: چرا شما درس‌ تفسير را در حوزه‌ شروع‌ نمي‌كنيد ؟! گفت‌: با موقعيّت‌ و وضعيّت‌ فعلي‌ ما امكان‌ ندارد. من‌ گفتم‌: چرا براي‌ علاّمۀ طباطبائي‌ امكان‌ داشت‌ كه‌ در حوزۀ علميّۀ قم‌ آنرا رسمي‌ نمود ؟! گفت‌: او تَضْحيَه‌ كرد. (خود را فدا نمود.)

اين‌ مطلب‌ را در اينجا آوردم‌ تا همه‌ بدانند: پايه‌ و اساس‌ مكتب‌ تشيّع‌ بر تضحيه‌ است‌ و علماء عظام‌ و فضلاي‌ فخام‌ بايد پيشگام‌ در اين‌ تضحيه‌ باشند، و گرنه‌ حوزه‌هاي‌ ما چه‌ فرق‌ ميكند با حوزه‌هاي‌ عامّه‌ از حنابله‌ و شافعيّه‌ و مالكيّه‌ و أحناف‌ كه‌ بدون‌ اتّكاءِ به‌ ولايت‌، خود را سرگرم‌ به‌ ابحاث‌ و مسائلي‌ نموده‌اند!

مرحوم‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مرندي‌ و زهد و ورع‌ ايشان‌

[54] مرحوم‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مرندي‌ از اعاظم‌ علماء و مجتهدين‌ و زهّاد معروف‌ در نجف‌ اشرف‌ بوده‌اند و داراي‌ سه‌ پسر: شيخ‌ مهدي‌، و شيخ‌ هادي‌، و شيخ‌ هدايت‌ الله‌؛ و همه‌ از اعاظم‌ علماء و مجتهدين‌ و مشهور به‌ قدس‌ و تقوي‌. بنده‌ در نجف‌ اشرف‌ كه‌ بودم‌ خدمت‌ دو پسر بزرگوار رسيده‌ام‌، ولي‌ چون‌ آقا شيخ‌ هدايت‌ الله‌ به‌ مرند و تبريز مراجعت‌ نموده‌ بودند، از فيض‌ محضرشان‌ محروم‌ بودم‌.

و چون‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ غالباً در منزل‌ بوده‌ است‌ و يك‌ نفر از آقازادگان‌ هم‌ بايد حتماً براي‌ حوائج‌ مردم‌ در منزل‌ بماند، ايشان‌ براي‌ خود و سه‌ پسرشان‌ مجموعا دو عدد عبا تهيّه‌ كرده‌ بودند؛ زيرا در داخل‌ منزل‌ عبا لازم‌ نيست‌ و در بيرون‌ هم‌ بيش‌ از دو نفر نمي‌توانند بوده‌ باشند. و اين‌ از شدّت‌ زهد و ورع‌ آن‌ مرحوم‌ بوده‌ است‌. وقتي‌ كه‌ ايشان‌ فوت‌ مي‌كنند و ميخواهند جنازه‌ را بردارند، براي‌ دو پسر عبا بوده‌ است‌ و براي‌ سوّمي‌ نبوده‌ است‌.

باري‌ هر يك‌ از اين‌ آقايان‌ بزرگوار الحمد للّه‌ و المنّه‌ آقازادگاني‌ عالم‌ و فاضل‌ و مؤدّب‌ دارند: آقاي‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد مرندي‌ فرزند آقا شيخ‌ مهدي‌، و آقا شيخ‌ كاظم‌ و آقا شيخ‌ موسي‌ و آقا شيخ‌ عبّاس‌ فرزندان‌ آقا حاج‌ شيخ‌ هادي‌، و آقا شيخ‌ ابوالقاسم‌ غروي‌ مرندي‌ فرزند آقا حاج‌ شيخ‌ هدايت‌ الله‌؛ و همگي‌ اينها از آيات‌ و حجج‌ الهيّه‌ هستند، أدام‌ اللهُ بقآءَهم‌.

[55] صدر آيۀ 92، از سورۀ 3: ءَال‌ عمران‌

[56] دعاي‌ معروف‌ عَلْقَمَه‌، از «زاد المعاد» مجلسي‌، طبع‌ حاج‌ شيخ‌ فضل‌ الله‌ نوري‌، و كتابت‌ مصطفي‌ نجم‌ آبادي‌ (سنۀ 1321 ) باب‌ ششم‌ در اعمال‌ ماه‌ محرّم‌، ص‌ 305

[57] در «مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 351 و 352 در هامش‌ آن‌: كتاب‌ «الباقيات‌ الصّالحات‌» فصل‌ چهارم‌ از باب‌ چهارم‌، دعائي‌ را از حضرت‌ امام‌ محمّد تقي‌ عليه‌ السّلام‌ نقل‌ ميكند كه‌: چون‌ حضرت‌ رسول‌ اكرم‌ صلّي‌ الله‌ عليه‌ و آله‌ فارغ‌ مي‌شد از نماز مي‌گفت‌:

اللَهُمَّ اغْفِرْ لي‌ ما قَدَّمْتُ وَ ما أخَّرْتُ، وَ ما أسْرَرْتُ وَ ما أعْلَنْتُ، وَ إسْرافي‌ عَلَي‌ نَفْسي‌، وَ ما أنْتَ أعْلَمُ بِهِ مِنّي‌. اللَهُمَّ أنْتَ الْمُقَدِّمُ وَ الْمُؤَخِّرُ لا إلَهَ إلاّ أنْتَ، بِعِلْمِكَ الْغَيْبَ وَ بِقُدْرَتِكَ عَلَي‌ الْخَلْقِ أجْمَعينَ ما عَلِمْتَ الْحَيَوةَ خَيْرًا لي‌ فَأحْيِني‌؛ وَ تَوَفَّني‌ إذا عَلِمْتَ الْوَفاةَ خَيْرًا ليـ تا آخر دعاء.

و معني‌ فقرۀ اخيره‌ اينست‌: «من‌ از تو ميخواهم‌ به‌ علم‌ غيبت‌ و به‌ قدرتت‌ بر جميع‌ مخلوقات‌ كه‌ مرا زنده‌ بداري‌ در وقتيكه‌ ميداني‌ زندگي‌ و حيات‌ براي‌ من‌ خير است‌؛ و بميراني‌ مرا در وقتيكه‌ ميداني‌ مردن‌ و وفات‌ براي‌ من‌ خير است‌.»

و در «صحيفۀ كاملۀ سجّاديّه‌» در ضمن‌ دعاي‌ استخاره‌ كه‌ دعاي‌ سي‌ و سوّم‌ است‌ وارد است‌ كه‌: وَ ألْهِمْنا الاِنْقيادَ لِما أوْرَدْتَ عَلَيْنا مِنْ مَشيَّتِكَ؛ حَتَّي‌ لا نُحِبَّ تَأْخيرَ ما عَجَّلْتَ وَ لا تَعْجيلَ ما أخَّرْتَ، وَ لا نَكْرَهَ ما أحْبَبْتَ وَ لا نَتَخَيَّرَ ما كَرِهْتَ.

و در پايان‌ دعاي‌ أبوحمزۀ ثُمالي‌ كه‌ در سحرهاي‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ خوانده‌ مي‌شود («مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 198 ) حضرت‌ امام‌ زين‌ العابدين‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ درگاه‌ حضرت‌ ربّالعزّة‌ عرضه‌ ميدارد:

اللَهُمَّ إنّي‌ أسْأَلُكَ إيمانًا تُباشِرُ بِهِ قَلْبي‌، وَ يَقينًا حَتَّي‌ أعْلَمَ أنَّهُ لَنْ يُصيبَني‌ إلاّ ما كَتَبْتَ لي‌، وَ رَضِّني‌ مِنَ الْعَيْشِ بِما قَسَمْتَ لي‌؛ يا أرْحَمَ الرَّاحِمينَ.

و معني إيمانًا تُباشِرُ بِهِ قَلبي‌ آنستكه‌: خودت‌ بيائي‌ در دل‌ من‌ و در تصدّي‌ و اختيار امور من‌، خودت‌ مباشرت‌ داشته‌ باشي‌. و با اين‌ مباشرت‌ بدون‌ هيچ‌ رادعي‌ و مانعي‌ از اراده‌ و اختيار من‌ و يا خواست‌ و ارادۀ ديگري‌، خودت‌ در كانون‌ اعمال‌ و افعال‌ و صفات‌ و عقائد و اراده‌ و قصد و نيّت‌، همه‌ و همه‌، از من‌ سلب‌ اختيار كني‌ و ارادۀ خودت‌ بجاي‌ ارادۀ من‌ بنشيند، يعني‌ ارادۀ من‌ عين‌ ارادۀ تو گردد؛ و اين‌ معني‌اي‌ است‌ عظيم‌ در مقام‌ توحيد ودرجۀعاليۀ عرفانيّه‌.

و جالب‌ اينجاست‌ كه‌ در ده‌ عدد دعاهاي‌ شبهاي‌ دهۀ سوّم‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌ با وجود آنكه‌ با يكديگر مختلف‌ المضمون‌ هستند وليكن‌ همگي‌ در اين‌ فقرات‌ مشترك‌ مي‌باشند كه‌: لَكَ الاسْمآءُ الْحُسْنَي‌ وَ الامْثالُ الْعُلْيا وَ الْكِبْريآءُ وَ الآلآءُ؛ أسْأَلُكَ أنْ تُصَلّيَ عَلَي‌ مُحَمَّدٍ وَ ءَالِ مُحَمَّدٍ وَ أنْ تَجْعَلَ اسْمي‌ في‌ هَذِهِ اللَيْلَةِ في‌ السُّعَدآءِ وَ روحي‌ مَعَ الشُّهَدآءِ، وَ إحْساني‌ في‌ عِلّيّينَ، وَ إسآءَتي‌ مَغْفورَةً؛ وَ أنْ تَهَبَ لي‌ يَقينًا تُباشِرُ بِهِ قَلْبي‌، وَ إيمانًا يُذْهِبُ الشَّكَّ عَنّي‌، وَ رِضًي‌ بِما قَسَمْتَ لي‌. («مفاتيح‌ الجنان‌» ص‌ 228 تا ص‌ 233 )

و در «صحيفۀ ثانيۀ علويّه‌» طبع‌ سنگي‌، ص‌ 52 از حضرت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ وارد است‌ كه‌: اللَهُمَّ مُنَّ عَلَيَّ بِالتَّوَكُّلِ عَلَيْكَ، وَ التَّفْويضِ إلَيْكَ، وَ الرِّضا بِقَدَرِكَ، وَ التَّسْليمِ لاِمْرِكَ؛ حَتَّي‌ لا اُحِبَّ تَعْجيلَ ما أخَّرْتَ، وَ لا تَأْخيرَ ما عَجَّلْتَ؛ يا رَبَّ الْعَالَمينَ.

[58] الدّعآءُ السّابعُ والعشرونَ: وَ كان‌ مِن‌ دُعآئه‌ عليه‌ السّلام‌ لاِهل‌ الثُّغور، فقرۀ 5 و 6

      
  
فهرست
  مدخل‌
  ديباچه‌
  مقدمه
  ذكر و ياد حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد در كلمات‌ علاّمه‌ آية‌ الله‌ طباطبائي‌ و آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ
  الحدّادُ و ما أدْراكَ ما الحدّادُ ؟!
  عدم‌ قدرت‌ مصنّف‌ بر شرح‌ احوال‌ و بيان‌ مدارج‌ و معارج‌ حدّاد
  سبب‌ تأليف‌ كتاب‌
  بخش نخستين: مقدّمۀ تشرّف‌ و توفيق‌ به‌ محضر و ملازمت‌ حضرت‌ حدّاد
  مقدّمۀ تشرّف‌ به‌ محضر حضرت‌ حدّاد
  دو سفر پيادۀ حقير به‌ كربلا در معيّت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ قوچاني‌
  زيارت‌ پياده‌ به‌ كربلا در نيمۀ شعبان‌ 1376 هجريّۀ قمريّه‌
  سبب‌ شهرت‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ «حدّاد».
  آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ به‌ نجف‌ برگشتند و حقير خدمت‌ حدّاد رسيدم‌
  اوّلين‌ بار تشرّف‌ مصنّف‌ به‌ محضر حضرت‌ حدّاد
  خواندن‌ حضرت‌ حدّاد داستان‌ روستائي‌ و گاو را از «مثنوي‌» در اوّلين‌ ملاقات‌
  نماز ظهر روز نيمۀ شعبان‌ در منزل‌ حدّاد ، و به‌ امامت‌ ايشان‌
  تشرّف‌ به‌ كربلاي‌ معلّي‌ براي‌ ماه‌ مبارك‌ رمضان‌
  بيتوتۀ ماه‌ رمضان‌ در خدمت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ در دكّۀ مسجد
  شرحي‌ از عشق‌ و اشتياق‌ مرحوم‌ حدّاد
  كيفيّت‌ خواب‌ و خوراك‌ مرحوم‌ حدّاد در طول‌ مدّت‌ ماه‌ رمضان‌
  تحقيقي‌ دربارۀ حضرت‌ حمزه‌ و جاسم‌ (ت‌)
  امر حضرت‌ آقا به‌ ملازمت‌ و استفاده‌ از محضر حضرت‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ محمّد جواد انصاري‌ (قدّه‌)
  اوّلين‌ تشرّف‌ حقير در نجف‌ اشرف‌ به‌ محضر آية‌ الله‌ انصاري‌ همداني‌ (قدّه‌)
  تشرّف‌ به‌ همدان‌ و ادراك‌ حضور و ملازمت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
  بناي‌ توقّف‌ حقير در طهران‌ و ارتباط‌ عميق‌ با آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
  معارضۀ رفقا بعد از رحلت‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ بر عدم‌ لزوم‌ استاد
  پنج‌ دليل‌ بعضي‌ از مدّعيان‌ ، بر عدم‌ لزوم‌ استاد در سير و سلوك‌ إلي‌ الله‌
  بعضي‌ ادّعا كردند : مراقبه‌ و ذكر و فكر و محاسبه‌ غلط‌ است‌
  پاسخ‌ از «اشكال‌ اوّل‌ : عدم‌ احتياج‌ به‌ استاد با وجود امام‌ زمان‌ عجّل‌ اللهُ فرجَه‌».
  پاسخ‌ از «اشكال‌ دوّم‌ : تبعيّت‌ از استاد ، پيروي‌ از ظهورات‌ نفساني‌ اوست‌».
  پاسخ‌ از «اشكال‌ سوّم‌ : خداوند در انسان‌ نيروي‌ اتّصال‌ به‌ ملكوت‌ را قرار داده‌ است‌»
  پاسخ‌ از «اشكال‌ چهارم‌ : كفايت‌ روح‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ در تربيت‌ شاگردان‌».
  پاسخ‌ از «اشكال‌ پنجم‌ : استاد نداشتن‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌
  مرحوم‌ انصاري‌ در زمان‌ سلوك‌ خود ، نيازمند به‌ استاد بود
  مشكلات‌ مرحوم‌ انصاري‌ ايشان‌ را از پاي‌ درآورد ، و در 59 سالگي‌ رحلت‌ نمودند
  پاسخ‌ آنانكه‌ ميگويند : ذكر و ورد و فكر و رياضتهاي‌ مشروعه‌ غلط‌ است‌
  بدون‌ استاد و مراقبه و ذكر و فكر و رياضتهاي‌ مشروعه، سلوك جز پنداري بيش نيست‌
  سرّ واقعي‌ در اظهارات‌ اشكال‌ كنندگان‌ ، اباء از هيمنۀ ولايت‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بود
  چند بار مظلوميّت‌ حقير مشابه‌ با مظلوميّت‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ بود
  گفتار خداوند دربارۀ اصحاب‌ كهف‌ كه‌ پناهندۀ به‌ كهف‌ شوند
  مجموع‌ تلامذۀ آقاي‌ حدّاد در ايران‌ و عراق‌ از بيست‌ نفر متجاوز نبودند
  بخش دومين: سفر اوّل‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1381 هجريّۀ قمريّه‌ بغير از سفر بيت‌ الله‌ الحرام
  جريان‌ احوال‌ آقاي‌ حدّاد در سفر حقير در سنۀ 1381.
  شرح‌ حالات‌ تجرّدهاي‌ ممتدّه‌ و مستمرّۀ آقاي‌ حدّاد
  كيفيّت‌ فناء في‌الله‌ و تحيّر في‌ ذات‌ اللهِ آقاي‌ حدّاد
  عسرت‌ معيشت‌ حضرت‌ حدّاد در دوران‌ فناء ، وصف‌ ناشدني‌ است..
  وظيفۀ رفقا در هنگام‌ شدّت‌ واردات‌ يكي‌ از إخوان‌ طريق‌
  صبر و تحمّل‌ حدّاد در شدائد و امتحانات‌ الهيّه‌ ناگفتني‌ است‌
  اقتداء حضرت‌ آقا در بعضي‌ از نمازها بجهت‌ تثبيت‌ ايشان‌ حقير را در قرائت‌ و نفي‌ خواطر
  كيفيّت‌ نماز شب‌ و سجدۀ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
  تشرّف‌ به‌ نجف‌ اشرف‌ در ايّام‌ عيد غدير و مراجعت‌ به‌ كربلا براي‌ اوّل‌ ماه‌ محرّم‌
  تشريح‌ وقايع‌ عاشورا كه‌ عشق‌ محض‌ بوده‌ است‌
  قرائت‌ حضرت‌ حدّاد اشعار «مثنوي‌» را در غفلت‌ عامّ? مردم‌ از عاشورا
  اشعار مولوي‌ و شاعر وارد به‌ مردم‌ حلب‌ در مرثيۀ حضرت‌ سيّد الشّهداء عليه‌ السّلام‌
  ملاّي‌ رومي‌ چه‌ خوب‌ قضاياي‌ عاشورا را تحقيق‌ مي‌كند
  قرائت‌ حضرت‌ حدّاد ابيات‌ عاشورا را گويا با جان‌ و روح‌ او خمير شده‌ است‌
  تشريح‌ حضرت‌ حدّاد وقايع‌ عاشورا را همچون‌ امام‌ حسين‌ عليه‌ السّلام‌.
  مطالب‌ حضرت‌ حدّاد دربارۀ عاشورا مختصّ به‌ حالات‌ فناء ايشان‌ در آن‌ هنگام‌ است‌
  تشرّف‌ حضرت‌ حدّاد به‌ سامرّاء و زيارت‌ عسكريّين‌ سلام‌ الله‌ عليها
  بخش سومين: سفر دوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1383 هجريّۀ قمريّه‌
  مشكلات‌ متديّنين‌ و اهل‌ علم‌ در زمان‌ پهلوي‌ پدر و پسر.
  غصب‌ نيمي‌ از منزل‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ و انتقال‌ ايشان‌ به‌ منزل‌ اجاري‌
  رحلت‌ سيّد محمّد نوادۀ حدّاد كه‌ شبيه‌ به‌ قاضي‌ بوده‌ است‌
  اختلاف‌ حالات‌ حضرت‌ آقا در هنگام‌ فوت‌ سيّد محمّد و فوت‌ بَيگم‌
  مشاهدۀ حدّاد ، عظمت‌ روحي‌ اطفال‌ شيعه‌ را پس‌ از مرگ‌
  نفس‌ بچّه‌ قابليّت‌ محضه‌ است‌ و آثار خوب‌ يا بد را اخذ ميكند و تا آخر عمر در وي‌ ثابت‌ مي‌ماند
  از جمله‌ ادلّۀ تجربي‌ و مشاهدۀ غير قابل‌ تأويل‌ عظمت‌ روحي‌ و اختيار وجداني‌ أطفال‌
  ادلّۀ شرعيّه‌ بر اينكه‌ عبادت‌ اطفال‌ حقيقي‌ است‌ نه‌ تمريني‌
  اجداد و نسب‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
  قضايا و احوالات‌ سيّد حسن‌ : جدّ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
  زادگاه‌ ، و عمر شريف‌ ، و رحلتگاه‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ موسوي‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌
  آقا سيّد حسن‌ مَسقطي‌ از زبان‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد قُدّس‌ سرّه‌
  تحريم‌ درس‌ مرحوم‌ مسقطي‌ و خارج‌ شدن‌ ايشان‌ از نجف‌
  كيفيّت‌ ارتحال‌ مرحوم‌ آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌ ، و رسيدن‌ خبر آن‌ به‌ مرحوم‌ قاضي‌ (ت‌)
  آقا سيّد حسن‌ مسقطي‌ ، مصداق‌ تامّ خطبۀ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ دربارۀ متّقين‌ است‌
  لزوم‌ تدريس‌ اخلاق‌ و عرفان‌ و فلسفه‌ و تفسير در حوزه‌هاي‌ علميّۀ شيعه‌ (ت‌)
  سفر حدّاد به‌ نجف‌ و تشرّف‌ بحضور مرحوم‌ قاضي‌ در مدرسۀ هندي‌
  تعبّد شديد حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ احكام‌ شرعيّه‌
  مرحوم‌ شيخ‌ زين‌ العابدين‌ مرندي‌ و زهد و ورع‌ ايشان‌ (ت‌)
  تفسير حاج‌ سيّد هاشم‌ ، بازگشت‌ حقيقت‌ لعنت‌ را در دعاي‌ عَلْقَمه‌
  >> كلام‌ حدّاد : از اولياء خدا شرّ و ضرر و بدي‌ تراوش‌ ندارد ؛ همه‌اش‌ خير محض‌ است‌
  كلام‌ حدّاد : نفرين‌ و لعنت‌ اولياي‌ خدا بر دشمنان‌ ، نفعي‌ است‌ عائد به‌ دشمنان‌ نه‌ به‌ خودشان‌
  دعاي‌ «صحيفۀ سجّاديّه‌» مشابه‌ با دعاي‌ عَلقمه‌ در لعن‌ كفّار.
  بخش چهارمين: سفر سوّم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1385 هجريّۀ قمريّه‌
  سفر آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ خسرو شاهي‌ ، و ملاقات‌ با حدّاد قَدّس‌ الله‌ نفسَه‌
  كلام‌ حضرت‌ حدّاد بعد از آنچه‌ بين‌ حقير و آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ در مورد خواب‌ ايشان‌ ردّ
  دعوت‌ حقير آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ را به‌ لزوم‌ إدراك‌ محضر آية‌ الله‌ انصاري‌ (قدّه‌)
  حربۀ واعظان‌ غير متّعظ‌ براي‌ خرد كردن‌ عرفا و عرفان‌ ، رَمْي‌ به‌ تصوّف‌ است‌
  استخارۀ آية‌ الله‌ حاج‌ سيّد ابراهيم‌ براي‌ رجوع‌ به‌ حضور آية‌ الله‌ انصاري‌ ، و تعبير آن‌ توسّط‌
  زهد و ورع‌ آية‌ الله‌ آقا شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ محمّدزاده‌ قدّس‌ الله‌ نفسَه‌
  رؤياي‌ آية‌ الله‌ آقا شيخ‌ عبّاس‌ و توضيح‌ و تفسير آن‌ (ت‌)
  نامۀ حاج‌ شيخ‌ عبّاس‌ طهراني‌ به‌ حقير ، و استمداد از آية‌ الله‌ آقا سيّد جمال‌ الدّين‌ گلپايگاني‌
  از نامۀ ايشان‌ پيداست‌ كه‌ هنوز بعضي‌ از مراحل‌ سلوكي‌ را در پيش‌ داشته‌اند (ت‌)
  حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد ، مافوق‌ افق‌ بود ؛ وي‌ از جزئيّت‌ به‌ كلّيّت‌ عبور نموده‌ بود
  حاج‌ سيّد هاشم‌ ، ظهور و مَظْهَر كلمۀ مباركۀ لا هُوَ إلاّ هُو بود
  اشعار شبستري‌ در حقيقت‌ عبوديّت‌ و فناء (ت‌)
  مواعظ‌ و ارشادهاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ كه‌ از افق‌ عالي‌ بود
  اقسام‌ خاطرات‌ از كلام‌ حدّاد
  شرح‌ مجالس‌ حضرت‌ حدّاد و كيفيّت‌ تشرّف‌ ايشان‌ به‌ حرم‌ ، در مدّت‌ توقّف‌ در كاظمين‌
  جريان‌ حجّ بيت‌ الله‌ الحرام‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ قَدّس‌ الله‌ سرَّه‌
  ورود آية‌ الله‌ زنجاني‌ فَهري‌ در مسجد الخَيف‌ ، و ملاقات‌ با آقاي‌ حدّاد (قدّه‌)
  بيان‌ حدّاد كه‌ : التزام‌ به‌ طاعات‌ و تجنّب‌ از معاصي‌ بدون‌ توجّه‌ به‌ خدا ، مجوسيّت‌ محضه‌ است‌
  مراد حقيقي‌ از احتياط‌ در «وَ خُذْ بِالاِحْتياطِ في‌ جَميعِ ما تَجِدُ إلَيْهِ سَبيلاً».
  بيان‌ حضرت‌ حدّاد در حقيقت‌ رَمْي‌ جمرۀعقبه‌ ، و عظمت‌ حضرت‌ زهرا سلام‌ الله‌ عليها
  بخش پنجمين: سفر دوماهۀ زيارتي‌ حضرت‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ قَدّس‌ الله‌ سرَّه‌ به‌ ايران و توقّف‌ در ط
  شرح‌ توقّف‌ دوماهۀ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ در ايران‌
  كيفيّت‌ بيتوتۀ حاج‌ سيّد هاشم‌ و امّ مهدي‌ در بالاي‌ بام‌
  مسافرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد از طهران‌ به‌ همدان‌
  ورود حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ منزل‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ انصاري‌ در همدان‌ و توقّف‌ چند ساعته‌ در بي
  تراوشات‌ معنويّۀ حاج‌ سيّد هاشم‌ بر سر مزار حاج‌ شيخ‌ محمّد بهاري‌ در بهار همدان‌
  ثبوت‌ اين‌ مطلب‌ كه‌ شيخ‌ محمّد بهاري‌ از زائرين‌ خود پذيرائي‌ ميكند
  روز بي‌سابقه‌اي‌ بر مزار حاج‌ شيخ‌ محمّد بهاري‌ أعلي‌ اللهُ مقامَه‌
  ملاقات‌ و خلوت‌ مرحوم‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ مرتضي‌ مطهّري‌ با حضرت‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد رحمة
  دستورالعمل‌ خواستن‌ آية‌ الله‌ حاج‌ شيخ‌ مرتضي‌ مطهّري‌ از حضرت‌ حدّاد
  مسافرت‌ مرحوم‌ شهيد مطهّري‌ به‌ كربلا و ملاقات‌ با آقاي‌ حدّاد دو بار.
  عبارت‌ مرحوم‌ حدّاد به‌ مطهّري‌ : پس‌ كِيْ نماز مي‌خواني‌ ؟!
  تفسير آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ معني‌ تجرّد را و داستان‌ كدوي‌ آويخته‌ بر گردن‌
  «اگر تو مني‌ پس‌ من‌ كِيَم‌ ؟! اگر من‌ منم‌ پس‌ كو كدوي‌ گردنم‌؟!».
  در تجرّد ، سالك‌ خود را موجود ديگري‌ مي‌يابد مغاير با آنچه‌ مي‌پنداشته‌ ، و در عين‌ حال‌ مي‌بيند ك
  مراتب‌ عبوديّت‌ و تجرّد و حيات‌ (ت‌)
  ابيات‌ عارف‌ گرانقدر شيخ‌ محمود شبستري‌ در معني‌ تجرّد
  تمثيل‌ عارف‌ شبستري‌ در حقيقت‌ معني‌ تجرّد
  اوّلين‌ بار حصول‌ تجرّد براي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ در كربلا به‌ پيروي‌ از امر استاد قاضي‌ به‌ صبر و تحم
  آزار و اذيّتهاي‌ قولي‌ و فعلي‌ مادرزن‌ مرحوم‌ حدّاد كه‌ بيشتر بجهت‌ فقر ايشان‌ بوده‌ است‌
  دستور آية‌ الله‌ قاضي‌ به‌ صبر و تحمّل‌ در آزارهاي‌ مادر زن‌ .
  علّت‌ حصول‌ اوّل‌ مرتبۀ تجرّد براي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
  يك‌ دستور اساسي‌ مرحوم‌ قاضي‌ ، عمل‌ كردن‌ به‌ روايت‌ عُنوان‌ بصري‌ بوده‌ است‌
  متن‌ كامل‌ روايت‌ عنوان‌ بصري‌ با ترجمۀ آن‌
  تعاليم‌ مرحوم‌ قاضي‌ از حضرت‌ صادق‌ عليه‌ السّلام‌ ، و آن‌ از قرآن‌ است‌
  تعاليم‌ حضرت‌ صادق‌ عليه‌ السّلام‌ متّخذ از آيات‌ معجزه‌آساي‌ قرآن‌ جاويدان‌ است‌
  حضرت‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد بسياري‌ از كارهاي‌ نيكو را از حظوظ‌ نفسانيّه‌ مي‌شمردند ، چون‌ نفس
  حاج‌ سيّد هاشم‌ : مردم‌ چرا مكاشفه‌ مي‌خواهند ؟ عالَم‌ سراسرش‌ مكاشفه‌ است‌
  مراد از عرفان‌ خداوند ، فناء در ذات‌ اوست‌ ؛ خداست‌ كه‌ خود را مي‌شناسد
  ذكر مسانيد روايت‌ «كانَ اللَهُ وَ لَم‌ يَكُنْ مَعَهُ شَيْءٌ ، وَ الانَ كَما كانَ» (ت‌)
  غايت‌ و نهايت‌ سير انسان‌ و تمامي‌ موجودات‌
  تشرّف‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد به‌ زيارت‌ مرقد مطهّر حضرت‌ امام‌ ثامن‌ ضامن‌ : عليّ بن‌ موسي‌ الرّضا
  هفت‌ شوط‌ طواف‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بر دور ضريح‌ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌
  فعل‌ اولياء خدا حجّت‌ است‌
  بحث‌ فقهي‌ دربارۀ جواز طواف‌ دور ضريح‌ مطهّر ائمّۀ أطهار سلام‌ الله‌ عليهم‌
  بحث‌ بليغ‌ علاّمۀ مجلسي‌ (ره‌) در جواز طواف‌ دور ضريح‌ ائمّۀ اطهار عليهم‌ السّلام‌
  كلام‌ محدّث‌ نوري‌ (ره‌) در باب‌ جواز طواف‌ بر قبور ائمّه‌ عليهم‌ السّلام‌
  بحث‌ فقهي‌ دربارۀ جواز بوسيدن‌ چهارچوب‌ درهاي‌ ورودي‌ قبور ائمّه‌ عليهم‌ السّلام‌
  تفسير سورۀ توحيد به‌ مدّت‌ ده‌ روز در مشهد مقدّس‌ به‌ امر حضرت‌ آقا
  پرسشها در مشهد مقدّس‌ از حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد ، و سه‌ مسألۀ مهمّ كه‌ دربارۀ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌
  مسألۀ اولي‌ : علّت‌ اشتهار حضرت‌ امام‌ رضا به‌ امام‌ غريب‌
  يكي‌ از جهات‌ عمومي‌ غربت‌ اولياء الهي‌ نفس‌ عنوان‌ ولايت‌ و عدم‌ تسانخ‌ آنان‌ با عالم‌ كثرت‌ و لو
  شرح‌ كسالت‌ مؤلّف‌ در حين‌ تأليف‌ كتاب‌ (ت‌)
  علّت‌ استنكاف‌ مؤلّف‌ از رفتن‌ به‌ خارج‌ جهت‌ معالجه‌ (ت‌)
  زبان‌ حال‌ اولياء الهي‌ در غربت‌ از عالم‌ طبع‌ و استغراق‌ در انوار ملكوتيّۀ قدسيّه‌
  يكي‌ از جهات‌ غربت‌ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ سياستهاي‌ شيطاني‌ مأمون‌ بود
  جهت‌ دوّم‌ از جهات‌ غربت‌ حضرت‌ ، انكار وكلاء موسي‌ بن‌ جعفر عليهما السّلام‌ بر ولايت‌ آنحضرت‌ است
  اخبار وارده‌ در شأن‌ عليّ بن‌ أبي‌حمزة‌ بطائني‌ ، از اركان‌ فرقۀ واقفيّه‌
  جهت‌ سوّم‌ از جهات‌ غربت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ انكار امامت‌ و فرزندي‌ فرزندش‌ محمّد بن‌ علي‌ ا
  روايت‌ عليّ بن‌ جعفر دربارۀ درخواست‌ اعمام‌ و برادران‌ حضرت‌ رضا ، رضايت‌ دادن‌ آنحضرت‌ را به‌ حكم
  يكي‌ ديگر از جهات‌ غربت‌ حضرت‌ ، مخفي‌ ماندن‌ حقائق‌ توحيدي‌ در روايات‌ منقوله‌ از آنحضرت‌ است..
  مسألۀ ثانيه‌ : علّت‌ اشتهار حضرت‌ به‌ « غَوْثُ هَذِهِ الاُْمّةِ وَ غِياثُها».
  خبر يزيد بن‌ سَليط‌ از امام‌ صادق‌ و موسي‌ بن‌ جعفر در شأن‌ امام‌ رضا عليهم‌ السّلام‌
  ترجمۀ روايت‌ يزيد بن‌ سليط‌ دربارۀ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌
  جلالت‌ شأن‌ يزيد بن‌ سليط‌ در كتب‌ رجالي‌
  لقب‌ «غياث‌» در مورد هيچيك‌ از ائمّه‌ جز امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ نيامده‌ است‌
  مسألۀ ثالثه‌ : رابطۀ ميان‌ زيارت‌ آنحضرت‌ و زيارت‌ خانۀ خدا در ماه‌ رجب‌ المرجّب‌
  روايت‌ امام‌ محمّد تقي‌ دربارۀ افضليّت‌ زيارت‌ امام‌ رضا بر حجِّ غير از حجّةالاسلام‌
  مراد از «هَذا اليَومِ» در روايت‌
  اشكالات‌ وارده‌ در احتمال‌ ضبط‌ «رَحْب‌» در روايت‌ بجاي‌ «رَجَب‌».
  افضليّت‌ زيارت‌ مشاهد مشرّفه‌ در ماه‌ رجب‌
  پاداشهاي‌ مترتّبه‌ بر زيارت‌ حضرت‌ ثامن‌ الحجج‌ عليه‌ السّلام‌
  سرّ استحباب‌ زيارت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ در ماه‌ رجب‌ و رابطۀ آن‌ با حجّ كعبۀ بيت‌الله‌ الحرام
  رؤياي‌ صادقه‌ دربارۀ ارتباط‌ زيارت‌ آنحضرت‌ با حجّ و عمره‌
  اشعار بحرالعلوم‌ در فضيلت‌ كربلا و سائر مشاهد بر كعبه‌ ، و عظمت‌ إتيان‌ صلوة‌ در آنها
  در ذكر معجزات‌ و كرامات‌ صادره‌ از حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌
  بيان‌ حضرت‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ كه‌ : وجود خود امام‌ بزرگترين‌ معجزۀ الهي‌ است‌
  اولياي‌ خدا ، اسماء كلّيّۀ الهيّه‌ هستند و كار خلاف‌ نمي‌كنند
  معني‌ ولايت‌ ، عبوديّت‌ صرفه‌ و محو و نيست‌ شدن‌ در ذات‌ خداست‌
  ولايت‌ وليّ خدا مقامي‌ است‌ رفيع‌ كه‌ انديشه‌ را بدان‌ راه‌ نيست‌
  يكي‌ از علل‌ عدم‌ استجابت‌ بعضي‌ از دعاهاي‌ غالب‌ مردم‌ ، اينستكه‌ از درون‌ قلب‌ برنخاسته‌ است‌
  علّت‌ دوّم‌ اينستكه‌ دعاها غالباً به‌ منافع‌ شخصي‌ است‌
  علّت‌ سوّم‌ : غالب‌ خواسته‌هاي‌ مردم‌ ، بر خلاف‌ مصالح‌ واقعيّۀ آنان‌ است‌
  كلام‌ حدّاد : حاجات‌ مردم‌ غالباً امور مادّي‌ است‌ ؛ همه‌ مي‌گويند : وصله‌اي‌ به‌ وصله‌هاي‌ لباس‌
  كرامات‌ حضرت‌ عبدالعظيم‌ عليه‌ السّلام‌ در كنار طهران.
  بركات‌ و كرامات‌ مشهد امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ پيوسته‌ متّصل‌ است‌
  معجزۀ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ در شفا دادن‌ كور.
  به‌ خواب‌ آمدن‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ در اُتريش‌ بر جوان‌ كور ، و شفادادن‌ چشم‌ او را
  معجزۀ حضرت‌ ثامن‌ الحجج‌ به‌ نقل‌ آية‌ الله‌ حائري‌ قَدّس‌ اللهُ سرَّه‌
  معجزۀ حضرت‌ امام‌ رضا عليه‌ السّلام‌ به‌ نقل‌ آية‌ الله‌ لواساني‌ دامت‌ بركاتُه‌
  ضيافت‌ آية‌ الله‌ العظمي‌ حاج‌ سيّد محمّد هادي‌ ميلاني‌ از حضرت‌ حدّاد
  مراقبت‌ شديد مأمورين‌ سازمان‌ امنيّت‌ در آخرين‌ شب‌ توقّف‌ در مشهد
  كلمات‌ حضرت‌ آقا حاج‌ سيّد هاشم‌ در هنگام‌ وداع‌ ، و مراجعت‌ ايشان‌ از مشهد به‌ صوب‌ طهران‌ (ت‌)
  سفر حضرت‌ حدّاد براي‌ زيارت‌ مرقد مطهّر حضرت‌ معصومه‌ سلام‌ الله‌ عليها ، و به‌ شهر اصفهان‌
  مسافرت‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد به‌ بلدۀ طيّبۀ قم‌ ، و كيفيّت‌ زيارت‌ حرم‌ مطهّر و قبرستان‌هاي
  ملاقات‌ حضرت‌ آية‌ الله‌ علاّمۀ طباطبائي‌ و حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد
  ابتهاج‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ از قبرستان‌ شيخان‌ قم‌
  عظمت‌ و نورانيّت‌ قبر حضرت‌ معصومه‌ سلامُ الله‌ عليها
  كلام‌ رهبر عظيم‌ انقلاب‌ آية‌ الله‌ خميني‌ (ره‌) دربارۀ مرحوم‌ حاج‌ ميرزا جواد آقا ملكي‌ تبريزي‌ ،
  ذكر يك‌ دستور از كتاب‌ «أسرار الصّلوة‌» مرحوم‌ حاج‌ ميرزا جواد آقا تبريزي‌ (ت‌)
  نورانيّت‌ قبور واقعه‌ در قبرستان‌ شيخان‌ قم‌
  اعاظم‌ محدّثين‌ از قدماء كه‌ در قبرستان‌ قم‌ مدفونند
  قبر أحمد بن‌ إسحق‌ أشعري‌ وكيل‌ حضرت‌ عسكري‌ عليه‌ السّلام‌ در حُلوان‌ : سَر پُل‌ زهاب‌ است‌
  اداء نماز در مسجد جمكران‌ قم‌ ، در معيّت‌ حضرت‌ حدّاد
  ذكر مرحوم‌ نوري‌ نماز مسجد جمكران‌ را در «نجم‌ ثاقب‌» و ذكر سه‌ نكته‌ (ت‌)
  مسافرت‌ از قم‌ به‌ اصفهان‌ ، ملاقات‌ با مرحومه‌ بانو علويّۀ اصفهاني‌
  نمازگزاردن‌ در مساجد معروفۀ اصفهان‌ ، و زيارت‌ اهل‌ قبور در قبرستان‌ تخت‌ فولاد
  رسالۀ مختصري‌ از مرحوم‌ بيدآبادي‌ در سير و سلوك‌ (ت‌)
  كلام‌ حضرت‌ حدّاد : دو چيز فضاي‌ اصفهان‌ را صاف‌ نگه‌ داشته‌ است‌
  حفظ‌ قبور علماء بالله‌ و توسّل‌ عامّۀ مردم‌ بدانها از وظائف‌ حتميّه‌ است‌
  عذابهاي‌ آسماني‌ نتيجۀ اهانت‌ به‌ مقدّسات‌ است‌
  بيان‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد در سبب‌ مسافرت‌ برخي‌ از اولياء الهي‌
  عدم‌ تمايل‌ حضرت‌ آقا براي‌ تماشاي‌ آثار عتيقۀ شهر اصفهان‌ ؛ و ديدار از يكي‌ از طلاّب‌ آشنا و محبّ
  مراجعت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ به‌ قم‌ و طهران‌ و ديدار از ارحام‌ و دوستاني‌ كه‌ دعوت‌ مي‌نمودند
  كلام‌ حضرت‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد به‌ آقاي‌ بياتي‌ در شاهزاده‌ حسين‌ همدان‌
  مراجعت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ از ايران‌ به‌ عتبات‌ عاليات‌
  بخش ششمين: سفر چهارم حقير به أعتاب در سنه 1387 هجريه قمريه
  ملاقات‌هاي‌ اعلام‌ از علماء با حضرت‌ حدّاد در كربلا..
  «فتوحات‌ مكّيّة‌» محيي‌ الدّين‌ عربي‌
  نصّ عبارت‌ محيي‌ الدّين‌ عربي‌ بر امام‌ زمان‌ طبق‌ عقيدۀ شيعۀ اماميّه‌
  محيي‌ الدّين‌ در «فتوحات‌» عمل‌ به‌ رأي‌ و قياس‌ را به‌ شدّت‌ محكوم‌ مي‌كند
  دليل‌ محدّث‌ نيشابوري‌ بر تشيّع‌ محيي‌ الدّين‌ ، إبطال‌ عمل‌ به‌ رأي‌ و قياس‌ است‌
  دلائلي‌ كه‌ علماء بر تشيّع‌ محيي‌ الدّين‌ ذكر نموده‌اند
  دلالت‌ «فَصُّ حِكْمَةٍ إماميَّةٍ في‌ كَلِمَةٍ هَرونيَّةٍ» بر تشيّع‌ محيي‌ الدّين‌
  مطالب‌ محيي‌ الدّين‌ در فَصّ داوديّ و در فصّ إسحقيّ.
  كلام‌ صدرالمتألّهين‌ در «مفاتيح‌ الغيب‌» دربارۀ احكام‌ مجذوبين‌
  براي‌ اولياي‌ عالي‌رتبه‌ ، امكان‌ دارد احكام‌ را از باطن‌ رسول‌الله‌ و كتاب‌ و سنّت‌ اخذ نمايند
  گفتار محيي‌ الدّين‌ در فصّ داوديّ ، طبق‌ عقيدۀ سنّت‌ است‌
  ردّ رهبر عظيم‌ انقلاب‌ بر فصّ داوديّ «فُصوص‌ الحِكَم‌».
  عامّه‌ كسي‌ را كه‌ مُتعه‌ كند مي‌كشند ، ولي‌ اگر زنا كند او را رها مي‌كنند
  عامّه‌ شيعه‌ را به‌ اتّهام‌ رَفْض‌ مي‌كشند ، ولي‌ كافر و مُلحد را رها مي‌كنند
  مرحوم‌ قاضي‌ ، محيي‌ الدّين‌ و ملاّي‌ رومي‌ را كامل‌ و شيعه‌ ميدانسته‌اند
  مقايسه‌ ميان‌ شعر حافظ‌ شيرازي‌ و ابن‌ فارض‌ مصريّ..
  كلام‌ قاضي‌ و حدّاد : وصول‌ به‌ توحيد بدون‌ ولايت‌ محال‌ است‌
  محي الدين: أقرب الناس اليه علي بن البيطالب، امام العالم وسر الانبياء اجمعين.
  تحقيقي‌ از حقير راجع‌ به‌ سير و سلوك‌ افراد در اديان‌ و مذاهب‌ مختلفه‌ و نتيجۀ مثبت‌ و يا منفي‌ آن
  عرفاي غير شيعه در طول تاريخ ، يا عارف نبوده‌اند و يا از ترس عامّه تقيّه مي‌نموده‌اند
  محيي‌ الدّين‌ و سائر عرفاء ، هر يك‌ در مقام‌ بقاء بعد از فناء نور خاصّي‌ دارند
  كلام‌ سعدالدّين‌ حَمَويّ دربارۀ محيي‌ الدّين‌ و شهاب‌ الدّين‌ سُهْرَوَرديّ..
  مكاشفاتي‌ در «فتوحات‌» وارد است‌ كه‌ با واقع‌ مطابقت‌ ندارد
  تحريفات‌ بسياري‌ در «فتوحات‌ مكّيّه‌» بعمل‌ آمده‌ است‌
  كلام‌ شعراني‌ در تحريفاتي‌ كه‌ در «فتوحات‌» بعمل‌ آمده‌ است‌
  نسبت كلام‌ «لَمْ يَقْتُلْ يَزيدُ الْحُسَيْنَ إلاّبِسَيْفِ جَدِّهِ» ‌ به‌ محيي‌ الدّين‌ تهمت‌ است‌
  ردّ صاحب‌ «روضات‌» بر محيي‌ الدّين‌ و بر جميع‌ عرفاء.
  تحقيقي‌ از مصنّف‌ دربارۀ حقيقت‌ وحدت‌ وجود
  آيات‌ دالّۀ بر وحدت‌ وجود در قرآن‌ كريم‌
  نقل‌ محيي‌ الدّين‌ از حضرت‌ سجّاد ، أشعار كتمان‌ توحيد را
  دفاع‌ قاضي‌ نورالله‌ از محيي‌ الدّين‌ در معني‌ وحدت‌ وجود
  گفتار مير سيّد شريف‌ در «حواشي‌ شرح‌ تجريد» در معني‌ صحيح‌ وحدت‌ وجود
  فرمان‌ آقا محمّد علي‌ كرمانشاهي‌ به‌ كشتن‌ سه‌ تن‌ از دراويش..
  كلام‌ استاد علاّمۀ طباطبائي‌ در حرّيّت‌ اهل‌ توحيد در زمان‌ رفع‌ جُمود و تحجّر.
  ادلّه‌ و شواهد قاضي‌ نورالله‌ از كلمات‌ أعلام‌ و أشعار بر حقيقت‌ توحيد
  صاحب‌ «روضات‌» شيخ‌ أحمد أحسائي‌ را «بَعْضُ مَشايِخِ عُرَفآئِنا الْمُتَأَخِّرين‌» ميداند
  مدح‌ عظيم‌ و تحسين‌ بليغ‌ صاحب‌ «روضات‌» از سيّد كاظم‌ رشتي‌
  ترجمۀ صاحب‌ «روضات‌» حافظ‌ رَجَب‌ بُرسيّ را
  أشعار فاخرۀ حافظ‌ رجب‌ بُرسيّ به‌ نقل‌ صاحب‌ «روضات‌».
  ردّ شديد صاحب‌ «روضات‌» بر حافظ‌ رجب‌ برسيّ.
  انتقاد صاحب‌ «روضات‌» از شيخ‌ أحمد أحسائي‌ و از پيروان‌ وي‌ وسيد علي‌محمد باب..
  لازمۀ پيمودن‌ طريقۀ ضدّ عرفان‌ ، مَدسوس‌ دانستن‌ آثار عظيمۀ مذهب‌ است‌
  گفتار علاّمۀ أميني‌ در ترجمۀ شاعر غدير : حافظ‌ رجب‌ برسيّ.
  روايت‌ وارده‌ در اوج‌ عظمت‌ مقام‌ و منزلت‌ امام‌ عليه‌ السّلام‌
  علاّمۀ أميني‌ : علّت‌ اختلاف‌ عرفاء با اهل‌ ظاهر ، اختلاف‌ استعداد نفوس‌ است‌
  علاّمۀ أميني‌ : كلام‌ عرفاء بالله‌ مافوق‌ انديشۀ بشر است‌ و كتمان‌ آن‌ لازم‌
  ردّ علاّمۀ أميني‌ بر صاحب‌ «أعيان‌ الشّيعة‌» نسبت‌ غلوّ را به‌ حافظ‌ رجب‌ برسيّ.
  أشعار بلند پايۀ حافظ‌ رجب‌ در مدائح‌ رسول‌ أكرم‌ و أهل‌ البيت‌ عليهم‌ السّلام‌
  روايات‌ وارده‌ در اينكه‌ رسول‌ أكرم‌ اوّلين‌ آفريدۀ خدا بود
  أشعار بلند پايۀ حافظ‌ رجب‌ برسي در مدح‌ و تعظيم‌ رسول‌ أكرم‌ صلّي‌ الله‌ عليه‌ و آله‌
  شيخيّه‌ و حَشويّه‌ با محيي‌ الدّين‌ عربي‌ و عرفاء در دو قطب‌ متعاكس‌ قرار دارند
  كلام‌ مرحوم‌ قاضي‌ : شيخ‌ أحمد أحسائي‌ ، خدا را پوچ‌ و بدون‌ اثر معرّفي‌ ميكند
  شيخ‌ أحمد أحسائي‌ بدون‌ استاد رياضت‌ كشيد ، و در وادي‌ خطير گرفتار آمد
  تعظيم‌ و تجليل‌ ملاّصدراي‌ شيرازي‌ و عبدالوهّاب‌ شَعراني‌ ، از محيي‌ الدّين‌ عربي‌
  توصيف‌ محدّث‌ نوري‌ ، جَلالت‌ شَعراني‌ را از لسانِ ميرحامد حسين‌ از اعلام‌ عامّه‌
  همه‌ بايد در راه‌ سير و سلوك‌ خدا قدم‌ نهند ؛ برسند يا نرسند
  كلام‌ محدّث‌ نوري‌ و نقل‌ خبر رجبيّون‌ از محيي‌ الدّين‌ عربي‌
  تحريف‌ محدّث‌ نوري‌ در نقل‌ عبارت‌ محيي‌ الدّين‌ از «محاضرات‌».
  مراد از روافض‌ در مكاشفۀ منقولۀ از «مسامرات‌» خوارج‌ هستند
  مطالب‌ واردۀ در «محاضرات‌» دالّۀ بر خلوص‌ شيخ‌ محيي‌ الدّين‌
  در «محاضرات‌» محيي‌ الدّين‌ از حضرت‌ صادق‌ عليه‌ السّلام‌ روايت‌ دارد
  تفسير حضرت‌ حدّاد عبارت‌ محيي‌ الدّين‌ را : «وَ لِكُلِّ عَصْرٍ واحِدٌ يَسْمو بِهِ».
  گفتار اهل‌ توحيد در حال‌ فناء ، گفتار خداوند است‌
  جرم‌ و گناه‌ حسين‌ بن‌ منصور حلاّج‌ ، كشف‌ اسرار بود
  جُنَيد بغداديّ مي‌گويد : شيخ‌ ما در اصول‌ و فروع‌ و بلا كشيدن‌ عليّ مرتضي‌ است‌
  «شَطَحيّات‌» كلماتي‌ است‌ از سالك‌ مجذوب‌ كه‌ فيها رآئِحَةُ رُعونَةٍ وَ دَعْوًي‌
  بخش هفتمين: سفر پنجم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1389 هجريّۀ قمريّه‌
  بعضي‌ از مكاتيب‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد به‌ خطّ خود براي‌ حقير.
  سلوك‌ راه‌ خدا بدون‌ انفاق‌ و ايثار و جلوۀ جلال‌ ، محال‌ است‌
  حاج‌ سيّد ضيآءالدّين‌ دُرّيّ و خواب‌ عجيب‌ در تفسير بيت‌ حافظ‌
  سلوك‌ حضرت‌ حدّاد ، مَبني‌ بر لزوم‌ استاد بود
  بعضي‌ اوقات‌ استاد ، شاگرد را به‌ جهتي‌ تحت‌ تربيت‌ استاد ديگر مي‌گذارد
  استاد مي‌تواند وصيّ ظاهري‌ و وصيّ باطني‌ داشته‌ باشد
  مخالفت‌ با رسول‌ خدا در امر اُسامه‌ و پدرش‌ ، از لِسان‌ محيي‌ الدّين‌ عربي‌
  حكم‌ به‌ جواز انتقال‌ از مذهبي‌ از مذاهب‌ عامّه‌ در هر حكمي‌ از احكام‌ ، از لسان‌ محيي‌الدّين‌
  بخش هشتمين: سفر ششم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌
  نصائح‌ حضرت‌ حدّاد به‌ بنده‌زادگان‌ ، و كلمات‌ ايشان‌ دربارۀ مرحوم‌ قاضي‌
  قرائت‌ حضرت‌ حدّاد اشعاري‌ را كه‌ مرحوم‌ قاضي‌ براي‌ ايشان‌ مي‌خوانده‌اند
  دعاهاي‌ منقوله‌ از حضرت‌ حدّاد در صَلَوات‌ و سَجَدات‌ نماز.
  دعاي‌ احْتِجاب‌ به‌ نقل‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد قَدَّس‌ اللهُ روحَه‌
  بعضي‌ از ادعيه‌اي‌ كه‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ قرائت‌ مي‌نمودند
  استخراجات‌ و رموز حروف‌ و اعداد ، نزد مرحوم‌ قاضي‌ رحمة‌ الله‌ عليه‌
  اكتشافات‌ محيي‌ الدّين‌ عربي‌ با علم‌ حروف‌ ، راجع‌ به‌ بعضي‌ از امور غيبيّه‌
  عرفان‌ حافظ‌ شيرازي‌ و ملاّمحمّد مولويّ مُخّ اسلام‌ است‌
  غزل‌ شيواي‌ حافظ‌ شيرازي‌ دربارۀ حضرت‌ صاحب‌ الزّمان‌ ارواحنا فداه‌
  كيفيّت‌ تهجّد حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ در مدّت‌ عمر.
  ابيات‌ «مثنوي‌» در فتوّت‌ و اخلاص‌ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌
  بخش نهمين: سفر هفتم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1392 هجريّۀ قمريّه‌
  بعضي‌ از نامه‌هاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ براي‌ حقير به‌ خطّ خودشان‌
  امتحان‌ الهي‌ و فتنۀ شديد در ميان‌ مجتمع‌ اصحاب‌ و محبّان‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد أعلي‌ اللهُ درجَت
  نشر كلمۀ شيطانيّه‌ كه‌ : اهل‌ توحيد ، اهل‌ ولايت‌ نيستند.
  نتيجۀ فساد و خلل‌ در كار اولياء خدا ، خسران‌ در دنيا و آخرت‌ است‌
  انفاق‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد ، مرز نداشت‌
  حالات‌ خوش‌ توحيدي‌ ، و بعضي‌ از كرامات‌ آقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌
  از ما گدائي‌ و از خداوند لطف‌ و احسان‌ و عطا و كرم‌
  بخش دهمين: سفر هشتم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1394 هجريّۀ قمريّه‌
  سيّد خشك‌ مغزي‌ ، ادّعاي‌ سيّد حسني‌ را ميكند.
  جلوگيري‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ از فتنۀ مدّعي‌ سيّد حسني‌
  درجات مردم.
  كلام‌ حدّاد : سراسر عالم‌ همه‌ عشق‌ است‌ ؛ عشق‌ بالا به‌ پائين‌ و عشق‌ پائين‌ به‌ بالا.
  تفسير آيۀ : وَ مَا تَغِيضُ الاَْرْحَامُ وَ مَا تَزْدَادُ.
  تفسير حاج‌ سيّد هاشم‌ و بيان‌ سه‌ نكته‌ در عبارت‌ زيارت‌ رجبيّه‌
  قرائت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ أشعاري‌ از «ديوان‌ مغربي‌» را
  بَسْطُ الزّمان‌ وَطيُّ الزّمان‌ براي‌ يكي‌ از رفقاي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد.
  داستان‌ مرد زرگر كه‌ براي‌ او بسط‌ الزّمان‌ شد ، از «مشارق‌ الدّراريّ»
  تحفّظ‌ و خودداري‌ اكيد حاج‌ سيّد هاشم‌ از بروز كرامات‌ و خوارق‌ عادات‌
  تفسير آيۀ «إِنْ هِيَ إِلَّاأَسْمَآءٌ سَمَّيْتُمُوهَآ أَنتُمْ» در حرم‌ مطهّر سامرّاء
  بخش‌ يازدهمين‌ : سفر نهم‌ و دهم‌ حقير به‌ أعتاب‌ عاليات‌ در سنۀ 1395. و سنۀ 1396 هجريّۀ قمريّه‌
  كلام‌ حدّاد در عقوبت‌ الهيّۀ إفشاء اسرار الهيّه‌
  كلام‌ حدّاد : عذاب‌ إفشاء سرّ ، استدراج‌ است‌
  نقل‌ حدّاد قول‌ رسول‌ خدا را : من‌ از پنج‌ كار اطفال‌ خوشم‌ مي‌آيد ، و تفسير آن‌
  معامله‌ و ادب‌ رفقا با حدّاد ، در لياقت‌ مقام‌ ايشان‌ نبود.
  از شرائط‌ اوّليّۀ احترام‌ به‌ سيّد هاشم‌ ، احترام‌ به‌ عائله‌ و اولاد و احفاد اوست‌
  از فتوّت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ رحمة‌ الله‌ عليه‌ قضايائي‌ شنيدني‌ است‌
  بدرقۀ حضرت‌ حدّاد تا سامرّاء ، و تا مَطار بغداد در سفر اخير بنده‌
  اشعار شبستري‌ در طلوع‌ نور توحيد.
  بخش‌ دوازدهمين‌ :سفر حقير به‌ شام‌ براي‌ زيارت‌ قبر بي‌بي‌ زينب‌ سلامُ الله‌ علَيها و ملاقات‌ با حضر
  زيارت‌ قبر حضرت‌ زينب‌ سلامُ الله‌ عليها در معيّت‌ حضرت‌ آقا
  سؤالهاي‌ سلوكي‌ رفقا و پاسخ‌هاي‌ توحيدي‌ حضرت‌ آقا در زينبيّه‌
  كلام‌ حدّاد : معاني‌ غامضۀ اسرار الهيّه‌ و ادعيۀ ائمّه‌ بدون‌ توحيد قابل‌ فهم‌ نيست‌
  كلام‌ حدّاد : در حقيقت‌ ، مضمون‌ بسياري‌ از خواسته‌ها در دعاها ، خواست‌ توحيد است‌
  كلام‌ حدّاد : «إيمانًا تُباشِرُ بِهِ قَلْبي‌» معني‌اي‌ غير از توحيد ميتواند داشته‌ باشد ؟.
  كلام‌ حدّاد : مفاد عبارت «أنا واثِقٌ مِنْ دَليلي‌ بِدَلالَتِكَ ، وَ ساكِنٌ مِنْ شَفيعي‌ إلي‌ شَفاع
  پاسخ‌ حدّاد در ربط‌ إخبار مرتاضان‌ گاو پرست‌ بر بعضي‌ از امور با حركت‌ دم‌ گاو.
  در شريعت‌ اسلام‌ ، فناء در غير ذات‌ اقدس‌ حقّ متعال‌ ممنوع‌ است‌
  كلام‌ حدّاد : پيروي‌ از خصوص‌ استاد كامل‌ ، از ضروريّات‌ مسائل‌ طريق‌ است‌
  در شريعت‌ ختمي‌ نبوّت‌ ، پيروي‌ واقعي‌ از جميع‌ انبياي‌ سَلَف‌ مردود است‌
  سالك‌ به‌ جائي‌ مي‌رسد كه‌ ميان‌ او و خاطرات‌ همچون‌ سدّ سكندر كشيده‌ مي‌شود.
  ابيات‌ شيخ‌ محمود شبستري‌ در لزوم‌ شناختن‌ انسان‌ حقيقت‌ خويش‌ را
  كلام‌ حدّاد : نجاست‌ را به‌ غير بزن‌ ، نه‌ به‌ خودت‌
  از أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ : «وَلَكِنّي‌ لا أرَي‌ إصْلاحَكُمْ بِإفْسادِ نَفْسي‌»
  تواضع‌ شديد حاج‌ سيّد هاشم‌ نسبت‌ به‌ جميع‌ خلائق‌ مخصوصاً سالكين‌
  تواضع‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ بر اساس‌ تعليم‌ «صحيفۀ سجّاديّه‌» بود.
  ابيات‌ ابن‌ فارض‌ در فراق‌ احبّه‌ و أولياء الله‌ در مكّه‌ و خَيْف‌
  در حضور حضرت‌ حدّاد ، در روزهاي‌ توقّف‌ در زينبيّۀ شام‌
  شرح‌ حال‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد در آخرين‌ روز توقّف‌ در زينبيّۀ شام‌
  اشعار ابن‌ فارض‌ : شرح‌ حال‌ حقير با حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد ، و ترجمۀ اشعار.
  مدّت‌ حيات‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد پس‌ از مراجعت‌ از شام‌ ، و رحلت‌ در كربلاي‌ مُعَلَّي‌
  ابيات‌ ابن‌ فارض‌ مصريّ مناسب‌ با رحلت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد ، و ترجمۀ ابيات‌
  غزلهايي‌ از خواجه‌ حافظ‌ شيرازي‌ مناسب‌ حال‌
  رموز و اشارات‌ و دلالات‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ را كسي‌ نفهميد.
  كلام‌ حدّاد : تو همه‌اش‌ مكّه‌ ميروي‌ ، كربلا ميروي‌ ! پس‌ كِيْ بسوي‌ خدا ميروي‌؟!
  مناسبت اشعار ابن فارض و خواجه حافظ هر دو با رحلت حداد.
  محصّل‌ و خلاصه‌اي‌ از مطالب‌ سابقه‌ در شناخت‌ و معرفت‌ حضرت‌ حاج‌ سيّد هاشم‌ حدّاد روحي‌ فداه‌
  در حوزه‌ها بايد علاوه‌ بر حكمت‌ نظري‌ مؤسّسه‌هاي‌ حكمت‌ عملي‌ دائر گردد.
  معارف‌ الهيّه‌ مانند جواهر نفيسه‌ ، مصون‌ و محفوظ‌ از نظر اجانب‌ مي‌باشد.
  خطبۀ أميرالمؤمنين‌ عليه‌ السّلام‌ به‌ روايت‌ مسعودي‌ دربارۀ قدرت‌ اولياء الله‌
  خلاصه‌ و محصّل‌ گفتار در عظمت‌ معنوي‌ و روحي‌ حاج‌ سيّد هاشم‌

کلیه حقوق در انحصارپرتال متقین میباشد. استفاده از مطالب با ذکر منبع بلامانع است

© 2008 All rights Reserved. www.Motaghin.com


Links | Login | SiteMap | ContactUs | Home
عربی فارسی انگلیسی