|
|
معجزۀ رسول خدا در كثرتِ توشه و زاد سپاهيان منادي رسول خدا در ميان مردم ندا كرد: در نزد هركس مقدار غذاي باقيمانده ازتوشۀ اوست؛ آنرا بياورد. و رسول خدا أمر كرد تا سفرههاي چرمي را بگستردند و مردمشروع كردند به باقيماندۀ توشههاي خود را آوردن. يك مرد و يك مدّ (چهار يك) ازآرد اَلك نكرده (با سُووس) و از آرد اَلك كرده (بدون سووس) و خرما ميآورد؛ وديگري ميآمد و يك قَبْضه (مُشت) از همانها را با قدري نان خشك تكّه شده ميآورد؛و به همين منوال. و هر نوع از اينها را جداگانه روي هم ميگذاردند؛ و مجموع آنچه گردآمد، اندك بود. و مجموع آنچه را كه از دقيق و سويق و تمر (آرد اَلك نشده و آرد اَلك شده و خرما) آوردند، تخميناً به مقدار سه فَرْق [1] شد (قريب 9 كيلوگرم) و در اينحال پيغمبربرخاستند؛ و وضو گرفتند؛ و دو ركعت نماز بجاي آوردند؛ و پس از آن دعا نمودند تاخداوند به آن بركت دهد. صفحه 275 نيز پر از آرد اَلك نكرده نمودم به قدري كه تا بهمدينه برسيم، ما را كفايت كند. مردم دسته دسته آمدند؛ و به قدر حاجت هر چهخواستند برداشتند و يكنفر نماند مگر آنكه آمد؛ و توشۀ خود را بطور كافي برداشت؛ ودر آخر كار، سفرهها را بلند كرده و آنچه در آن بود در روي زمين بيابان ريختند؛ ورسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم در حاليكه ايستاده بود ميگفت: اَشْهَدُ أنْ لَا إلَهَ إلَّا اللهُ، وَ أنَّي عَبْدُهُ وَ رَسُولُهُ وَ أشْهَدُ أنْ لَايَقُولُهَا أحَدٌ مِنْ حَقِيقَةِ قَلْبِهِ إلَّا وَقَاهُ اللهُ حَرَّالنَّارِ.[2] صفحه 276 صفحه 277 بدانمعلوم ميشود. و يك من از گوشت شتر در حال مجاعه و گرسنگي، بر يا خروار گوشتآن در زمان فراخي و گشايش قيمتش بيشتر است. و چه مانع دارد كه هر كارواني يكيدو شتر نحر كند؛ و همه از آن سير شوند؛ و آن شدّت گرسنگي و جوع زائل گردد. و رابعاً اگر تو پيامبر را به استجابت دعا ميشناسي و بركت را از طلب و خواستآنحضرت ديدهاي، همچنانكه در غزوۀ حُدَيْبِيَّه يادآوري كردي؟ همين پيامبر، مردم راأمر به نحر كرده؛ و با همين مردم است؛ و او دعا ميكند، و از خدا ميخواهد كه به عوضشتران كشته شده، دو چندان و أضعاف مضاعف خداوند به ايشان بدهد. راه دادن خدامنحصر در ريختن باقيماندۀ توشۀ مردم در سفرۀ چرمي و دعاي رسول خدا به بركت آننيست. خداوند از هر راه كه بخواهد بركت ميدهد؛ و براي كار خدا و فعل خدا، راهخاصّي نيست، كه اگر بسته شود؛ ديگر راهی نباشد این فکر غلط است . مگر این کریمه شریفه را نخوانده ای که : من يَتَّقِ اللهَ يَجْعَلْ لَهُ مَخْرَجاً وَ يَرْزُقْهُ مِنْ حَيْثُلَايَحْتَسِبُ وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَي اللهِ فَهُوَ حَسْبُهُ إنَّ اللهَ بَالِغُ أمْرِهِ قَدْ جَعَلَ اللهُ لِكُلَّ شَيءٍ قَدْراً.[4] صفحه 278 رزق وروزي و ساير اُمور جسمي و روحي، مُلكي و مَلكوتي، ظاهري و باطني، راه مشخّصينيست؛ بلكه خداوند از طريق عديده إلي ما لا نهاية له راه رهائي را براي انجام أمر و مرادخود دارد. بلكه خود او ايجاد راه و خَلْقِ طريق ميكند. و بنابراين بر عهدۀ مؤمن متعهّداست كه توكّل بر او كند؛ و در تمام اُمور خود او را وكيل و كفيل بداند؛ و خود را فقطّ وفقطّ بدو بسپرد؛ و در اينصورت نه تنها خدا كفايت أمر او را مينمايد؛ بلكه خود خداوندبراي اوست؛ و خداوند كافي است. و ما ميدانيم كه پيوسته از پيغمبر معجزه خواستن، و او را وارد به ايجاد اُمورخارقالعاده نمودن كار صحيحي نيست. و طلب نمودن پيامبر، و دعا كردن، و طلب اُمورغيرعادي رانمودن، در مواقع ضرورت و استثنائي است. و اگر پيامبري پيوسته از خدابخواهد كه: روزيهاي فراخ و فراوان از غير طرق عادي و طبيعي به او بدهد؛ خلافأدَب است گر چه خدا هم بدهد. فلهذا ديديم كه رسول خدا در روايت عِرْبَاض فرمود: لَوْلَا أنَّي أسْتَحْيي مِنْ رَبِّي لَاكَلْنَا مِنْ هَذَا التَّمْرِ حَتَّي نَرِدَ الْمَدِينَةَ عَنْ آخِرِنَا.[5] «اگر من از پروردگار خودم خجالت نميكشيدم و حيا نمينمودم؛ از اين خرما همگي ميخورديمتا وارد مدينه شويم.» و خامساً در اين روايت هيچ جملهاي نيست كه رسول خدا، تصديق كلام عمر رانموده باشند؛ و يا لاأقل جوابي به او داده باشند. و فقطّ دارد كه منادي رسول خدا ندا كردكه... و شايد منادي، دستياران او بودهاند كه نخواستند أمر عُمَر را به عدم نحر شترانضايع گذارند؛ گر چه أمر پيغمبر ضايع گردد. فلهذا پيغمبر را در برابر أمر واقع شدهايقرار دارد كه نَطْعها را گسترده و زيادي توشه را بر آن ريختند؛ و پيامبر را هم مجبور بهدعا نمودند صَلَّي اللهُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللهِ! و شايد براي اين سوءِ أدب از عُمَر، در «سيرۀ حلبيّه» [6] از «صحيح مسلم» و در«البداية عبور رسول خدا صفحه لّي الله عليه وآله وسلّم از حِجر و ديار ثَمُود و امر به عدم توقّف و عدم نوشيدن آبپيامبر اكر صفحه لّي الله عليه و آله وسلّم در موقع رفتن به تبوك از حِجْر[7] عبور كردند وحِجْر محلّ ديار ثَمُود و حضرت صفحه الح عَلَي نبيّنا و آله و عليه ال صفحه َّلوة و السّلام است. وبئرِ صفحه الح كه ناقه را به واسطۀ خوردن از آب آن پي كردند در آنجا واقع است. در روايتاست كه مردم از حَجْر عبور ميكردند، از آب آن برداشتند و خمير كردند؛ در اينحالمنادي رسول خدا صفحه لّي الله عليه و آله وسلّم در ميان لشگر ندا كرد كه: از آب آننخوريد؛ و براي نماز وضو مگيريد؛ و آنچه را كه از آن خمير كردهايد غذاي شتران خودكنيد! سَهْل بن سَعْد سَاعِديّ گويد: من از همۀ أهل كارواني كه با آنها بوديم، كوچكتر بودم؛و قاري قرآن آنها در تبوك من بودم. چون در حجر از مركبها پياده شديم؛ من برايرفقاي خودم خمير كردم؛ و پس از آن خمير رسيده و درآمده بود كه من در پي هيزمميگشتم، كه ناگهان صفحه داي منادي رسول الله را شنيدم كه ميگفت: رسول خدا شما را أمرميكند كه: از آب چاه ايشان نخوريد! آنچهصفحه 280 سپاهيان از آن آب، در مشگهايشان ريختهبودند همه را سرازير كردند؛ و گفتند: يا رسول الله خمير كردهايم، رسول خدا گفت: آنراعلوفۀ شتران قرار دهيد! سَهْل ميگويد: آنچه را كه من خمير كرده بودم، علوفۀ دو نفرشتر از شتران خود كه از همۀ شتران باركش ما لاغرتر بودند؛ نمودم.[8] رسول خدا أمر كرد تا كسي داخل خانههاي آنها نشود؛ مگر در حالت گريه. و فرمود: لَاتَدْخُلُوا هَؤُلآءِ الْقَوْمِ الْمُعَذَّبِينَ إلَّا أنْ تَكُونُوا بَا كِينَ فَإنْ لَمْ تَكُونُوا بَاكِينَ فَلَا تَدْخُلُوا عَلَيْهِمْ فَيُصِيبَكُمْ مَا أصَابهُمْ: «اين قوم مورد عذاب خدا واقع شدهاند؛ و اگر در حال گريهنباشيد؛ داخل نشويد؛ كه آن عذابي كه به آنها رسيده است به شما ميرسد!»[9] أبو سَعيد خُدْريّ گويد: مردي به نزد رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم آمد وانگشتري را آورد كه در حِجْر در بُيُوت مُعَذَّبين پيدا كرده بود؛ رسول خدا اءعراض كرد؛ ودست خود را در برابر چشم خود گرفت كه نظرش به آن نيفتد؛ و گفت: بينداز آنرا! وآنمرد انداخت؛ و من تا اين ساعت نميدانم كجا افتاده است؛ و چون رسول خدا بهمحاذاتِ مردم حِجْر و ديارشان رسيد گفت: هَذَا وَادِي النَّفْرِ. اين سرزميني است كه بايداز آن كوچ كرد. سپاهيان اسلام شترهاي خود را به سرعت درآوردند؛ تا از آنجا بيرونشدند؛ و من ديدم كه رسول خدا راحله و شتر خود را به سرعت درآورد تا آن وادي راپشت سر گذاشت.[10] رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم در أيّامي كه در تبوك بودند قبل از زمانرجوع، صلحنامهاي بين خود ملك ايلَه و أهْلِ جِرْبَاء و أذْرُح برقرار كردند [11] و خالدين صفحه 282 داستان عَقَبَه و اهتمام منافقين بر كشتن رسول خدادر مراجعت از تبوك به مدينه در بين اره واقعۀ عَقَبَه روي داد؛ و داستان عَقَبَه از اينقرار است كه: در بين راه چون رسول خدا ميبايست از عَقَبهاي (گردنه كه بالا رفتن از آن در كوههامشكل است؛ و يا راهي كه در بالاترين محلّهاي كوه است) عبور كنند؛ در اينجا جمعياز منافقين با هم به مشورت پرداختند؛ و ت صفحه ميم گرفتند پيغمبر را از عَقَبَه پرتاب كنند.چون پيغمبر بدان عقبه رسيدند؛ آنها خواستند تا با پيغمبر از گردنه بالا روند؛ و چونپيغمبر از اين قضيّه خبردار شد؛ به مردم دستور داد تا از ميان بيابان و وادي بروند؛ چونأسهل است و نيز وادي وسيعتر است. مردم هگي از بطن وادي روان شدند؛ و پيامبر صفحه لّي الله عليه و آله وسلّم از راه عقبه بالا آمد؛ و دستور داد تا عَمَّار يَاسِر زَمام ناقۀآنحضرت را بگيرد و از جلو ببرد؛ و حَذَيْفَةُ بْنُ يَمَان از پشت سر، ناقه را براند. در ميان اينكه رسول خدا در عقبه ميرفت، كه ناگهان حركت و صفحه داي خفيفي را ازجماعتي شنيد كه به سمت او از پشت سر ميآيند. رسول خدا صفحه لّي الله عليه و آله وسلّمبه غضب درآمد؛ و به حُذَيفه أمر كرد تا آنها را ردّ كند. حذيفه به سوي ايشان برگشت؛ و در حاليكه آنها از غضب رسول الله مطّلع شدهبودند؛ شروع كرد تا با ع صفحه اي سركجي كه در دست داشت به سر و صفحه ورت شترهاي آنهاميزد. و چون آن گروه فهميدند كه رسول خدا از مكر ايشان آگاه شده است؛ با سرعتهر چه تمامتر از عقبه به پائين سرازير شدند و خود را در ميان مردم مخلوط نموده و گمكردند. و حُذَيْفَه به سمت رسول خدا آمد تا به آنحضرت برسيد؛ و مشغول راندن شتر ازپشت سر شد. چون رسول خدا از عَقَبه بيرون آمد؛ مردم نيز بدانجا رسيدند؛ پيغمبر فرمود: ايحُذَيْفَه آيا يكنفر از آن شتر سواراني را كه ردّشان كردي، شناختي؟! حُذَيفه گفت: يَارَسُولَ اللهِ، شر فلان و فلان را شناختم وليكن چون آن جماعت بر روي چهرههاي خودنِقاب و لِثام انداخته بودند، و شب هم تاريك بود خود آنها را نديدم!صفحه 283 صفحه 284 را أفزون كند؛بندهاي [14]زِمام شتر مرا پاره كنند، و سپس به پهلو و يا پشت سر آن ميخ و يا سيخي فروكنند تا شتر رم كند و مرا در درّه پرتاب نمايد. اُسَيْد گفت: يَا رَسُولَ الله! اينجا همۀ مسلمين مجتمعند؛ و همه گرد آمده، و بارها راپائين آوردهاند؛ به هر قبيله و گروهي شما أمر كنيد تا آن مردي كه از آن قبيله بوده؛ وچنين سوءقصدي را داشته است؛ آنرا بكشد و بنابراين كشندۀ آن مرد از همان عشيرۀخودش بوده است! و اگر ميل داريد ـ و سوگند به خدائي كه تو را به حقّ برگزيد ـ مرا ازآنها مطّلع كن، تا از اين زمين حركت نكني، تا سرهاي آنها را برايت بياورم و اگر چه آنهادر نَبيتْ [15] باشند، من شرِّ همۀ آنها را از تو كفايت ميكنم! و تو رئيس طائفۀ خَزْرَج را أمركن، تا آنان را كه در جهت و جانب او هستند بكشد؛ و تو را از شرّشان كفايت كند! صفحه 285 رسول خدا فرمود: آيا شهادت بر اينكه من رسول خدا هستم را اظهار نميكنند؟گفت: آري، وليكن آن شهادت نيست. رسول خدا فرمود: فَقَدْ نُهِيتُ عَنْ قَتْلِ اُولَئِكَ «من را از كشتن اين گروه نهينمودهاند.»[17] نامهاي منافقين عَقَبَه را حُذَيْفَه و عَمَّار ميدانندو از أبو سعيد خُدْريّ است كه أهل عَقَبَه كه إرادۀ قتل رسول أكرم را داشتند، سيزدهنفر بودند و پيغمبر اكرم صلّي الله عليه و آله وسلّم نامهاي آنها را براي حُذَيْفَه و عمّار ذكركرده است.[18] صفحه 286 ميان ميآوريم ميگوييم: آنان چهاردهنفر هستند. عمّار گفت: پس بنابراين، اگر تو هم از ايشان ميبودي؛ پانزده نفر ميشدند؟! آن مرد گفت: آرام باش! من تو را به خدا قسم ميدهم كه مرا مفتضح و رسوا نكني! عمّار گفت: قسم به خدا من نام كسي را نميبرم؛ وليكن من شهادت ميدهم كه آنپانزده مرد، دوازده نفر از آنها حَرْبٌ لِلّهِ وَلرَسُولِهِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ يَوْمَ يَقُومُ الاشْهَادُ يَوْم َلَايَنْفَعُ الظَّالمِينَ مَعْذِرَتُهُمْ وَ لَهُمُ اللَّعْنَةُ وَ لَهُمْ سُوءُ الدَّارِ.[19] «دشمن سرسخت خدا و رسول اوهستند؛ چه در دنيا و چه در روزي كه شهادت دهندگان برميخيزند، براي أداءِ شهادت:روزيكه پوزش خواهي و معذرتطلبي ستمگران فائدهاي به آنها نميبخشد؛ و برايآنهاست، و نفرين و دورباش خداوندي و از براي آنهاست بدي آن خانۀ عاقبت.» صفحه 287 جماعتي ازمنافقين نماز بخوانم! نام آنها را براي حَذَيفه[20] بُرد؛ و نام آنها را براي أحدي غير ازحُذَيفه فاش نكرد. چون رسول خدا رحلت كردند؛ و عمر ميخواست براي كسي كهمرده بود و گمان آن ميرفت كه او از همان گروه عَقَبَه باشد؛ نماز بخواند، ميآمد و دستحذيفه را ميگرفت؛ و او را براي نماز بر آن مرده با خود ميبرد. اگر حذيفه با عمرميرفت؛ بر جنازهاش نماز ميخواند؛ و اگر دستش را از دست عمر بيرون ميكشيد؛ و ازرفتن امتناع مينمود؛ از نماز خواندن بر او منصرف ميشد. [21] مجلسيّ رضوان الله عليه، از «احتياج» طبرسيّ و تفسير منسوب به حضرتعسگري عليه السّلام روايت كرده است كه: كفّار و فجّار در ليلۀ عَقَبَه قصد كشتن رسولخدا را داشتند؛ و منافقيني كه در مدينه مانده بودند قصد كشتن أميرالمؤمنين را داشتند؛ وخداوند ايشان را بر مرادشان نرسانيد. و علّت اين تصميم آن بود كه ايشان بر رسول خداصلّي الله عليه و آله وسلّم دربارۀ أميرالمؤمنين عليه السّلام حسد ميبردند، چون امرعليّ عليه السلام بزرگ بود؛ و شأن او عظيم بود؛ بالاخصّ كه در اين سفر بعيد او راجانشين خود در مدينه كرد و به او گفت: جبرائيل نزد من آمد و گفت: يَامُحَمَّدُ اِنَّ الْعَلِيَّ الاعْلَي يُقْرِئُكَ السَّلَامَ وَ يَقُولُ لَكَ يَا مُحَمَّدُ! إمّا أنْتَ تَخْرُجُ وَ يُقِيمُ عَلِيٌّ، أوْ تُقِيمُ أنْتَ وَيَخْرُجُ عَلِيٌّ لَابُدَّ مِنْ ذَلِكَ ـ الحديث.[22] «اي محمّد! خداوند بزرگ پايه و بزرگتر از هر چه تصوّر شود؛ به تو سلام فرستاد؛ وبه تو ميگويد: اي محمّد! يا بايد تو از مدينه بيرون روي و علي بماند؛ و يا بايد عليبيرون رود و تو بماني! غير از اين دو راه راهي نيست.» آنگاه جريان قضيّه را مُفصّلاً نقل ميكند؛ و ما به جهت عدم تطويل از ذكر همۀ آنخودداري كرديم. و مفسّران در تفسير آيۀ شريفۀ يَحْلِفُونَ بِاللهِ مَاقَالُوا وَلَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ اسلامهِمْ وَ هَمُّوا بِمَالَمْ يَنَالُوا كه تفسير آنرا ذكر كرديم[23] آوردهاند كه يك احتمال از مفاد وَ هَمُّوا بِمَالَمْ يَنَالُوا «اهتمام كردند به آنچه به آن نائل نشدند» قصد كشتن رسول خدا درعَقَبه ميباشد.[24] عليّ بن ابراهيم، و شيخ طبرسيّ بدين مطلب تصريح دارند[25] نيز شيخ طبرسيّگويد: گفته شده است كه اين دربارۀ عَبْدُاللهِ بْنِ اُبَيَّ بْنِ سَلُول وارد شده است كه در غزوۀ بَنِي الْمُصْطَلَق كه با پيامبر به جنگ رفته بود؛ به ياران خود گفت: لَئَنْ رَجَعْنَا اءلَي الْمَدِينَةِلَيُخْرِجَنَّ الاذَلَّ. (آيۀ 8 از سورۀ 63: منافقين) صفحه 289 سوء ق صفحه د به رسول خدا در ليلۀ عقبَه در رجوع از غدير خمّشيخ عيّاشي از جابربن أرقم، از برادرش: زيدبن أرقم پس از آنكه حديث غدير رادر جُحفه و خطبۀ رسول خدا را در آن سرزمين مف صفحه ّلاً روايت ميكند؛ در ذيل آنميگويد: در پهلوي چادر من در جُحْفَه، چادر أفرادي از قريش بود؛ و ايشان سه نفربودند، و با من حُذَيفة بن يَمَان بود؛ و ما شنيديم كه يكي زا آن سه نفر ميگفت: سوگند بهخدا كه محمّد أحمق است، اگر چنين ميداند كه أمر خلافتصفحه 290 صفحه 291 بر مادروغ بستهاند! جبرائيل فرود آمد؛ و اين آيه را آورد: يَحْلِفُونَ بِاللهِ مَا قَالُوا وَ لَقَدْ قَالُواكَلِمَةَ الْكُفْرِ وَ كَفَرُوا بَعْدَ اسلامهِمْ وَ هَمُّوا بِمَالَمْ يَنالُوا. «سوگند به خدا ميخورند كه: چنين سخني را نگفتهاند؛ با آنكه تحقيقاً كلمۀ كفر راگفتهاند و بعد از اسلامشان كافر شدهاند، و اهتمام ورزيدهاند براي چيزي كه بدان نائلنشدهاند.» و عليّ عليه السّلام در اينحال گفتند: بگذاريد هر چه ميخواهند بگويند! قسم به خداكه قلب من در بين أضلاع من موجود است؛ و شمشير من بر گردنم آويزان است. اگر آنهااهتمامي بر عليه من بنمايند؛ هر آينه من بر عليه ايشان اهتمام ميكنم. جبرائيل نازل شد؛ و به پيامبر گفت: در اُموريكه واقع خواهد شد شكيبا باش! پيغمبرصلّي الله عليه و آله وسلّم گفتار جبرائيل را به عليّ عليه السّلام گفتند و آنحضرت گفتند:بنابراين من در برابر تقديرات خداوندي شكيبا هستم. حضرت صادق عليه السّلام گفتند كه: مرد پيري كه از متشخّصين بود گفت: لَئنْ كُنَّا بَيْنَ أقْوَامِنَا كَما يَقُول هَذَا، لَنَحْنُ أشَرُّمِنَ الْحَمِيرِ «اگر اينطور كه اين مرد (رسول الله)ميگويد، ما در ميان قوم در تحت امامت عليّ باشيم؛ پس ما از خر هم بدتريم» و جوانيكه در پهلوي او بود گفت: لَئِنْ كُنْتَ صَادِقاً لَنَحْنُ أشَرُّمِنَ الْحَمِيرِ «اگر آنچه را كه توميگوئي راست باشد؛ ما از خر هم بدتريم.»[29] صفحه 292 أجَلُهُ أرَادَأنْ يُوَلِّيَها عَلِيّاً مَنْ بَعْدِهِ أمَا وَاللهِ لَيَعْلَمَنَّ. «سوگند به خدا اگر ما با قيصر بوديم؛ هر آينه درلباس هائي از پوست خزّ، و يا در لباسهاي زرنگار، و ابريشم، و منسوجات پربهابوديم؛ وليكن ما با محمّد با دو چيز خشن روزگار ميگذارنيم: غذاي خشن و سختميخوريم؛ و لباس خشن و درشت ميپوشيم. تا زمانيكه مرگ او فرا رسيده؛ و روزهايزندگي او سپري شده است؛ اءراده كرده است كه علي را پس از خود والي مقام خلافتگرداند. سوگند به خدا خواهد ديد كه چه خواهد شد.» مقداد نزد پيامبر آمد؛ و او را از اين واقعه مطّلع ساخت؛ رسول خدا فرمود: الصَّلَوةَجَامِعَةً «حاضر شويد در مسجد براي نماز كه جمع كنندۀ مسلمين است.» حاضر شدند و گفتند: مقداد ما را بدين گفتار متّهم كرده است و با خود گفتند: مقدادرا قسم ميدهيم كه ما چنين گفتاري را نگفتهايم. و در مقابل رسول خدا نشستند وگفتند: پدران و مادران ما به فداي تو گردد اي رسول خدا! قسم به آن كه تو را به حقّبرگزيد؛ و تو را به منصب نبوّت گرامي داشت؛ آنچه به تو رسيده است؛ از ناحيۀ نبودهاست؛ سوگند به آن كه تو را براي همۀ بشريّت انتخاب كرد؛ ما نگفتهايم! رسول خدا فرمود: بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ، يَحْلِفُونَ بِاللهِ مَاقَالُوا وَ لَقَدْ قَالُوا كَلِمَةَالكُفْرُوا بَعْدَ اسلامهِمْ وَ هَمُّوا بِكَ يَا مُحَمَّدُ لَيْلَةَ وَ مَا نَقَمُوا إلَّا أنْ أغْنَاهُمُ اللهُ مِنْ فَضْلِهِ؛[30] كَانَ أحَدُهُمْ يَبِيعُ الرُّؤُس؛ وَ آخَرُ يَبِيعُ الْكُرَاعَ، وَ يَفْتِلُ الْقَرامِلَ؛ فَأغْنَاهُمْ اللهُ بِرَسُولِهِ؛ ثُمَّ جَعَلوا حَدَّهُمْ وَ حَدِيدَهُمْ عَلَيْهِ.[31] صفحه 293 بكشند. و اين كارشان هيچ جنبۀتلافي نداشت مگر در مقابل آنكه خداوند آنها را از فضل خود بينياز فرموده و غنيساخت. شغل يكنفر از آنها بندهفروشي (غلام و كنيز) بود؛ و ديگري پاچهفروش (كلّه و پاچه) بود و سوّمي قِرْملَه را فتيله ميساخت (نخهائيست كه بهم ميبافند؛ و با آنگيسوان خود را ميبندند). و خداوند به واسطۀ بركت و رحمتِ واسعۀ پيامبرش آنها راغنيّ و بينياز نمود. و آنان در مقابل اين محبّت و شفقت رسول خدا، شدّت و صولت وتيغ و آهن خود را بر پيغمبر نهادند.» پاورقي [1] در «قاموس محيط» طبع بيروت ج 3، ص 283 و ص 284 گويد: «فَرْقبا فتح فاء كه جمع آن أفْراق است عبارت است از مكيال مدينه كه ظرفيّت آنسه صاع و يا شانزده رطل است.» انتهي. و اين عبارت شانزده رطل عبارةٌ اُخري همان سه صاع است زيرا هر صاعچهار مدّ است و هر مدّ يك رطل و ثلث رطل است، رطل 3/4 = 1 مدّ و بنابراينسه صاع كه دوازده مدّ است، شانزده رطل خواهد بود 16= 43*12 و به حسابما فارسي زبانان اگر هر مدّ را يك چهار يك است است تقريباً 750 گرم بگيريممجموع سه صاعي كه در نزد رسول خدا جمع شده بود بالغ بر 9 كيلوگرم ميشودزيرا 9 = 121000*750 [2] ـ «مغازي» ج 3، ص 1036 تا ص 1039، و «بحارالانوار» ج 6، ص 629از «خرايج و جرايح» راوندي. [3] ـ عجيب اينجاست كه عامّه، اين روايت و نظائر آنرا از فضائل عمرميشمرند و ميگويند: چنان رأي و اُبَّهت و سَدادي داشته است كه رسول خداصلّي الله عليه و آله وسلّم به گفتار او عمل ميكردهاند، و اين اشتباه بزرگي استكه در حقيقت معني و مفهوم نبوّت و عصمت را نفهميدهاند؛ و مماشاة و مدارايحضرت را در امثال اين اُمور و خفض جناح، و ضبر در برابر تحكّم و اءصرارتحكّمها و اءصرار بر خلاف رأي او را كه دليل عظمت روحي و اخلاق واسع وحلم و گذشت اوست ـ كه وَ إنّك لَعلَي خلقٍ عظيم ـ درست در خلاف مسيرخود، دليل بر صحّت أفعال متجاوزان ميپندارند. و نظير اين حديث، روايتياست كه محبّالدّين طبري در كتاب «الرِّياض النضرة» در كتاب «فضائل عمر»ج 2، ص 83 و ص 84 آورده است. او ميگويد: از أبوهريره روايت است كهميگويد: من به حضور رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم آمدم و آنحضرتدو لنگه نعل خود را به من دادند و گفتند: اين دو لنگه نعل مرا بردار و ببر درپشت اين ديوار. هر كس را كه پشت ديوار ديدي كه: شهادت از روي دلميدهد به لا إله إلاّ الله و قلبش بدان يقين دارد؛ او را به بهشت بشارت بده.أبوهريره ميگويد: أوّلين كسي را كه من ديدم؛ عمر بود. گفت: أي أبوهريره، ايندو نعل چيست؟! گفتم: اين دو نعل رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم است؛به من أمر فرموده كه آنها را بياورم و به هر كس كه ديدم از روي يقين شهادت برلا إله إلاّ الله ميدهد؛ او را بشارت دهم! عمر چنان مشت خود را بر سينۀ منكوفت كه از پشت كلّه معلّق شدم و بر پشتم و سرينم روي زمين پخش شدم.عمر به من گفت: اي أبوهريره! برگرد! من به حضور رسول خدا برگشتم و صدايمن به گريه بلند بود. اتّفاقاً عمر از پشت سر ميآمد؛ و ناگهان ديدم عمر پشت من است؛ به رسول خدا گفتم: عمر را ديدم و پيغام شما را كه دخول در بهشتباشد براي كسي كه قلبش يقين به لا إله إلاّ الله داشته باشد به او دادم؛ او چنان درسينۀ من زد كه از عقب برگشتم و بر روي سرينم روي زمين افتادم و به منگفت: برگرد. رسول خدا صلّي الله عليه و آله وسلّم به عمر گفتند: اي عمر، سبباين كارت چه بود؟ عمر گفت: تو أبوهريره را با دو لنگه نعلت فرستادي كه هركس را ديدار كند به لاإله إلاّ الله و قلبش به آن يقين داشته باشد؛ بشارت بهشتبه او دادهاي؟! پيغمبر فرمود: آري. عمر گفت: لاتَفْعَل فَإنَّي أخاف أن يَتَكِلالناسُ عليها فَخلَّهم مايعملونَ. «اينكار را مكن! زيرا من بيم دارم از اينكه مردمبر اين گفتار اعتماد كنند. تو مردم را به حال خود واگذار تا عمل كنند!» رسولخدا صلّي الله عليه و آله وسلّم فرمود: بگذار مردم عمل كنند. اين روايت راأحمد و مسلم تخريج كردهاند. آنگاه محبّالدّين طبري: صاحب كتاب گويد:اقرار و تثبيت رسول خدا او را دليل بر تصويب رأي و اجتهاد او است. انتهي.أوَّلاً اين روايت را كه در صورت فرض صحّتش بايد از مثالب عمر شمرد، عامّهاز مناقب آوردهاند، ثانياً أبداً دلالتي برتصويب رأي و اجتهاد او ندارد. والامركما ذكرناه . [4] ـ آيۀ 2 و 3، از سورۀ 65: طلاق. [5] ـ ص 272 از همين كتاب «اءمامشناسي» ج 10. [6] «سيرۀ حلبيّه» ج 3، ص 159 و «البداية و النّهاية» ج 5، ص 9 و ص10.... قال لمّا كان يوم غزوۀ تبوك أصاب النّاس مجاعةٌ فقالوا يا رسولالله لو أذنتَ فننحر نواضحنا فأكلنا و ادّهنّا! فقال رسول الله صلّي الله عليه و آله و سلّم: افعلوا فجاء عُمَرُ فقال يا رسول الله! ان فعلتَ قلّ الظَّهر و لكن ادعهم بفضل أزوادهم و ادع الله فيها بالكبرية لعلّ الله أن يجعل فيها البركة - الحديث. [7] ـ در «مجمع البلدان» ج 2، ص 221 آورده است كه حِجر با كسرۀ حاء اسماست براي ديار ثمود، در وَادِي الْقُرّي بين مدينه و شام. و اصطخري گفته است:حِجْر قريۀ كوچكي است كه ساكنان آن كم هستند؛ و تا آنجا از وادي القري يكروز راه است و در ميان كوهها واقع است و در آنجال منزلهاي قوم ثمود استكه خداوند ميگويد: و تنحتون من الجبال بيوتاً فارهين. و گويد: من آن خانههارا ديدهام كه مثل خانههاي ماست در سلسلۀ جبال را أثالث نامند. و آن عبارتاست از كوههائي كه چون بينندهاي ببيند ميپندارد: يك كوه است ولي چونداخل آن شود ميبيند كه هر كدام از آنها كوهي مستقلّ و جداگانه است كه دورهر يك از آنها انسان ميتواند دور بزند و گردش كند. و در أطراف اين كوههارمل است (شن و ماسۀ بادي) كه انسان نميتواند بالا برود. و هر يك از آنكوهها جدا از كوه ديگر است و كسي نميتواند از آنها بالا برود مگر به مشقّتشديد. و در آنجاست چاه ثمود كه خداوند دربارۀ آن ناقه ميگويد: لها شربٌ ولكم شرب يوم معلوم. [8] ـ «مغازي» ج 3، ص 1006 و ص 1007، و «الكامل في التاريخ» ج 2،ص 281، و «حبيبالسير» ج 1، ص 400، و «سيرۀ ابن هشام» ج 4، ص 948،و كتاب «حياة محمّد» ص 428. [9] ـ همين كتاب ص 1008، و «سيرۀ حلبيّه» ج 3، ص 152، و «الكامل فيالتاريخ» ج 2، ص 279. [10] ـ همين كتاب ص 1008. [11] ـ «البداية و النّهاية» ج 5، ص 16، و «أعيان الشيعة» طبع رابع، ج 2، ص199، و كتاب «حياة محمد» ص 429 و «اءعلام الوري» ص 129. [12] ـ «البداية و النهاية» ج 5، ص 16 و ص 17، و «بحارالانوار» ج 6، ص632 از «اءعلام الوري» شيخ طبرسي، و «بحارالانوار» ج 6، ص 634 و ص635 از «تفسير امام»، و «أعيان الشيعة» طبع رابع، ج 2، ص 199، و كتاب«حياة محمّد» ص 430، و «اءعلام الوري» ص 130. [13] ـ در «اُسدالغابة» ج 1، ص 92 و ص 93 آورده است كه: اُسَيْدَبْنُ حُضَيْر ازانصار و از طائفۀ أوْس بوده است؛ و كينۀ او أبويحيي بوده است؛ و پدرش حُضَيْر يكّهتاز از اسبسواران أوْس در جنگهائي كه با طائفۀ خَزْرَج داشتند بودهاست و قلعۀ واقم از آن او بوده است و در واقعۀ بُعاث رئيس اوس بوده است؛ و پيش از سَعدبن مُعاذ به دست مصعب بن عمير در مدينه اسلام آورد. و پيغمبر ميان او و زيدبن حارثه عقد اخوت بستند و از صاحبان عقل و درايت و ازكمّلين آنها بود و از بهترين مردم بود كه قرآن را با صداي نيكو تلاوت مينمود.ميگويد: من شبي سورۀ بقره را با آهنگ خوش ميخواندم؛ اسب من بسته بود؛ و يحيي پسر من كه پسربچهاي بود نزديك من خوابيده بود از صوت من اسب به حركت آمد ومشغول شد به دور زدن. من برخاستم و هيچ همّي نداشتم مگر آنكه يحيي پسرملگدمال نشود؛ و پس باز شروع كردم به خواندن قرآن و باز اسب به حركت آمدو من ايستادم و مقصودم حفظ يحيي بود. و باز شروع كردم به خواندن قرآن واسب به حركت آمد و من ايستادم و مقصودم خيلي يحيي بود. و مثل چراغهائياز آسمان به من روي ميآورد. ترسيدم و ديگر ساكت شدم؛ چون صبح شدبيدرنگ به سول رسول خدا رفتم و آنحضرت را از اين واقعه خبر دادم! حضرت فرمود: إقرءْ يا أبايحيي. عرض كردم: من قرائت كردم و اسب به جولان افتاد و ايستادم و مقصودمحفظ پسرم بود. حضرت فرمود: إقْرء يا أبايحيي! عرض كردم: من قرائت كردم و اسب به حركت آمد و دور ميزد، منبرخاستم و همّي جز حفظ پسر نداشتم. حضرت فرمود: إقرء يا أبايحيي عرض كردم: من قرائت كردم و پس از آن سر خود را بالا كردم، ديدم: دربالاي سر من مثل هيئت سايبان از چراغهائي است و اين مرا به ترس آورد.حضرت فرمود: آنها ملائكه بودند كه به جهت صوت تو پائين آمدند و اگر توقرائت ميكردي تا صبح ميشد مردم نيز آن ملائكه را ميديدند. اُسَيْد بن حُضَيْردر شهر شعبان سنۀ بيستم وفات كرد و در بقيع او را به خاك سپردند. [14] ـ در روايت است كه: قطعوا أنْسَاعَ راحلتي و نَخَسوها حتّي يطرحوني.أنساع جمع نَسعه است و نسعه عبارت است از بند چرمي كه به هم ميبافند وآنرا زمام شتر ميكنند. و نَخَس ـ نَخْساً الدّابَّةَ يعني پهلو و يا پشت مركب را باچوبي و يا ميخي فرو برد؛ تا آنكه آن به هيجان درآيد و رم كند. [15] ـ نَبيت يعني و اگر ايشان از اولاد نبيت باشند. و نبيت عمروبن مالك بنأوس است، «انساب الاشراف» بلادزي، ج 1، ص 287. [16] ـ إنّي أكراه أن يقول الناس: إنَّ محمّداً لَما انقضت الحرب بينه و بينالمشركين وضع يده في قتل أصحابه. [17] ـ «مغازي» ج 3، ص 1042 تا ص 1044؛ و «سيرۀ حلبيّه» بيهقي روايتكرده ج 3، ص 162، و «بحارالانوار» ج 6، ص 629 از «خرايج و جرايح»راوندي. و نيز در ص 632 از «دلائل النّبوة» بيهقي روايت كرده است؛ و «اءعلامالوري» ص 130 و ص 131 از «دلائل بيهقي». [18] ـ «مغازي» ج 3، ص 1044، و «سيرۀ حلبيّه» ج 3، ص 162، و در«بحارالانوار» ج 6، ص 627 گويد: أقول: رسول خدا در هفت جا أبوسفيان رالعنت كردهاند، يكجا در عقبه بود كه بر رسول خدا حملهور شده و قصد بهحركت درآوردن و رَمْ دادن ناقۀ او را داشتند و آنها دوازده نفر از بنياميّه و پنجنفر از ساير مردم بودهاند. و پيغمبر تمام كساني را كه بر روي عقبه بودند لعنتكرد غير از خودش را و ناقهاش را و قائدش را و سائقش را (قائد به جلودار ناقهگويند كه عمّار بود و سائق به دنبال روندۀ آن حذيفه بود). [19] ـ نيمي از آيۀ 51، و آيۀ 52 از سورۀ 40: و تمام آيۀ أوّل اينطور است: إنّالننصر رسُلُنَا و الَّذين آمنوا في الحيوة الدنيا و يوم يقوم الاشْهَاد. و اين روايت را واقدي در «مغازي» ج 3، ص 1044 و ص 1045 ذكر كرده است. [20] ـ در «بحارالانوار» ج 6، ص 629 از «تفسيرامام» و از «احتجاج» طبرسيآورده است كه حذيفه داناترين مردم به منافقين بوده است. [21] ـ «مغازي» ج 3، ص 1045، و در «بحارالانوار» ج 6، ص 621 از تفسير«مجمع البيان» در تفسير آيۀ: يحذر المنافقون أن تنزّل عليهم سورۀ تنبئهم بما فيقلوبهم ذكر كرده است . [22] «بحارالانوار» ج 6، ص 626. [23] ـ ص 258 از همين كتاب: ج 10، «امامشناسي». [24] ـ در «بحارالانوار» ج 6، ص 621 از شيخ طبرسي در تفسير و همّوا بمالمينالوا آورده است كه مراد قصد كشتن رسول خدا در عقبه بوده است. [25] ـ «تفسير قمي» ص 277، و تفسير «مجمع البيان» ج 3، ص 51. [26] ـ مختصري از ص 293 و ص 294 از ج 5 «مجمع البيان» تفسير سورۀمنافقين. [27] ـ فَتَكَ يَفْتِكُ و يَفْتُكُ از باب ضرب يضرب و نصر ينصر و داراي چهارمصدر است: فَتكاً و فِتكاً و فُتكاً و فُتوكاً و به معناي غفلةً حملهور شدن و كسيرا كشتن است. در «نهاية» ابن أثير جزري گويد: فَتَكَ: فيه «الايمانُ قیّد الْفَتْكَ» الفتك أنيأتي الرّجل صاحبة و هو غارّ غافل فَيشُدّ عليه فيقتله، و الغيلة أن يَخْدعه ثمّيقتله في موضع خفيّ و قد تكرّر ذكر الفتك في الحديث. و در «سفينةالبحار» ج2، ص 344 در مادّۀ فتك گويد: از حضرت صادق عليه السّلام وارد است كه:الإسلام قَيَّد الفتك، و جزري گفته است كه: الايمان قيّد الفتك يعني ايمان منعميكند مؤمن را كه كسي را غفلةً بكشد همچنانكه قيد و قفل منع ميكند ازتصّرف؛ و فتك عبارت است از آنكه كسي به ديگري كه غافل است حمله كند واو را بكشد. و در «مستدرك حاكم» ج 4، ص 253 با اسناد خود از رسول خدا صلّي اللهعليه و آله وسلّم روايت ميكند كه: لايَفُتُك المؤمنُ، الايمان قَيَّد الفتكَ. هذاحديث صحيح علي شرط مسلم و لم يخرجاه. و درج 7 «تاريخ طبري» ص 525 از طبع دارالمعارف مصر آورده است كهمحمّد نفس زكيّه اجازۀ فتك منصور دوانيقي را نداد. او آورده است كه در سنۀ140 كه أبوجعفر دوانيقي حجّ كرد؛ محمد و ابراهيم دو پسران عبدالله محض ازاو پنهان بودند. آن دو و دستيارانشان در مكّه مجتمع شدند و قصد فتك منصور را داشتند پسر محمّد نفس زكيه كه نامش اشتر بود گفت: اين امر به عهدۀ من باشد من شما را از شرّ او كفايت ميكنم محمّد گفت: لا والله، لاأقتله أبداً غيلة ًحتّي أدعوه. «سوگند به خدا كه من او را غفلةً نميكشم تا آنكه او را براي جنگبخوانم.» و اين عدم فتك تمام اُمور آنها و اجتماع آنها را هدر كرد. و در «شرح نهجالبلاغه» ابن ابي الحديد ج 1، ص 219 بعد از بيان وقايع پس از رحلت رسولالله گويد: جمعي از مهاجرين با زبير و ابوسفيان نزد عليّعليه السّلام و عباس آمدند و آنها را تحريك به قيام نمودند عبّاس در ضمنسخناني گفت: والله لولاأنّ الإسلام قيّد الفتك لتد كد كت جنادل صخر يسمع اصطكاكها من المحلّ الاعلي. و اميرالمؤمنين عليه السّلام خطبهاي خواندند. [28] ـ مجلسي در «بحارالانوار» ج 9، ص 211 در ضمن بيان خود گويد:فيروز آبادي گفته است: مشركين به رسول اكرم صلّي الله عليه و آله وسلّم ابنأبي كَبْشَه ميگفتند و او در تشبيه به ابن أبي كبشه مينمودند كه او مردي از قبيلۀ خزاعه بود و با قريش در عبادت بتها مخالفت نمود؛ و يا آنكه اين كنيه، كنيۀ وَهَب بن عبدمَنَاف جدّ رسولالله است از طرف مادر؛ زيرا رسول خدا درشباهت همانند او بود؛ و يا آنكه كنيۀ زوج حليمۀ سعديّه است. [29] ـ «تفسير عيّاشي» ج 2، ص 97 تا ص 99 حديث شمارۀ 89؛ و«بحارالانوار» ج 9، ص 210 از عيّاشي، و «تفسير برهان» ج 2، ص 145؛ ومختصر اين روايت را شيخ حرّ عاملي در «إثبات الهداة» ج 3، ص 546 «تفسيرعيّاشي» آورده است. [30] ـ اين عبارت آيه نيست؛ بلكه اقتباس است از آيۀ 74 از سورۀ 9: برائت. [31] ـ «تفسير عيّاشي» ج 2، ص 99 و ص 100، و «بحارالانوار» ج 9، ص211، و «تفسير صافي» ج 1، ص 716، و «تفسير برهان» ج 2، ص 146.
|
|
|