1 ماحصل کلام مرحوم شیخ در شفا و اشکال مرحوم آخوند بر آن حاوی مطالب دقیقی است. 2 لحاظ مقام هوهویت و واحدیت و جمعیت و انطباق آن با طبیعت مهمله و مقیده و مطلقه. 3 تمثیلی جهت تقریب به ذهن از مقام هوهویت. 4 تمام افرادی که گفتند مگر می‌شود به خدا هم وجود گفت و به کوچکترین ذرات عالم هم وجود اطلاق کرد، تشخیص ندادند که هر کدام از قصد نیات ما مترتب بر تصوراتی است که آن تصور مرتبۀ خاص از معرفت را می‌طلبد. 5 وجود دارای تجرد محض است که تجردش به نحو لابشرط بوده و از آن به مقام هو تعبیر می‌کنند. 6 مقام احدیت یعنی اطلاق و وجود مجرد که مستعد برای اشکال و مصادیق متفاوت است. 7 نور توحید در تمام اشیاء جاریست. 8 علت نام گذاری حضرت علی علیه‌السّلام اولاد خود را به نامهای عثمان، ابوبکر و عمر. 9 ملاک در تقیه تقدم حق اهم است بر حق مهم. 10 قیام امام حسین علیه‌السّلام و بیعت امام سجاد علیه‌السّلام هر دو برای حفظ دین بود منتهی به دو صورت. 11 در هر زمان بیش از یک امام معصوم نمی‌تواند باشد. 12 عقل و فهم بشر از ادراک افعال اولیاء الهی قاصر است. 13 شیعه باید حریم امامت را حفظ کند.

1 لابشرط اطلاقی در ماهیت با لابشرط اطلاقی به عنوان قید با یکدیگر تفاوت دارند. 2 مرحوم کمپانی رضوان الله علیه وجود را بشرط لا اخذ می‌کنند، لذاست که وجود را در حصاری قرار دادند که نمی‌تواند با تمام حقایق جمع شود بر خلاف سید احمد رضوان الله علیه که وجود را لابشرط می‌داند. 3 وجود فی نفسه صورت ندارد گر چه قبول صورت می‌کند. 4 تشکیک در وجود با تشخّص منافات ندارد. 5 اشتباه مرحوم کمپانی رضوان الله علیه در این است که وجود را در یک مرتبه‌ای مافوق مراتب قرار داده‌اند و تعینات را جدای از آن گرفته‌اند و مرحوم سید احمد رضوان الله علیه قائل به انفصال نیستند. 6 بنا بر فرمایش مرحوم سید احمد رضوان الله علیه همان هوهویت بدون خلق و ظهور آن هوهویت با ظهور است و این را مقام جمعیت می‌نامند که مرتبۀ لابشرط مَقسمی است. 7 حکایتی از مرحوم سید احمد رضوان الله علیه راجع به بی‌هوائی و پرهیز از مرجعیت. 8 آنها که فتوا به نجاست وحدت وجودی داده‌اند معنای صحیح آن را ادراک نکرده‌اند. 9 نسبت ناروا به مولانا و محیی‌الدین 10 اعتراف ملا جلال سیوطی در اواخر عمر به غاصبیت خلافت خلفاء ثلاثه.

1 لابشرط قسمی از اقسام لابشرط مقسمی است. 2 کلام مرحوم شیخ و آخوند رضوان الله علیهما در این باب. 3 مرحوم علامه طهرانی رضوان الله علیه می‌فرمودند: ما مطلب را می‌گوئیم ولی همان وقت که شخص می‌شنود به دیگری می‌زند و خود را استثناء می‌کند. 4 مرحوم علامه طهرانی رضوان الله علیه در ارتباط با استادشان به نحوی بودند که اگر مطلبی را می‌شنیدند به خود می‌زدند حتی اگر مشمول آن نبودند. 5 مرحوم علامه طهرانی رضوان الله علیه می‌فرمودند: در مدت بیست سالی که در طهران بودم یک ساعت از وقتم را به اختیار خود نبودم.

1 کلام مرحوم شیخ در مورد ماهیت مأخوذه به شرط لا و اشکال و جواب از آن 2 کلام دکارت که وجود را داخل در مقولات قرار داده‌اند از اصل و ریشه باطل است. 3 آنچه دربارۀ جنس از جهت مفهوم و معنای عام می‌گوئیم در مورد وجود هم جاریست منتهی از نقطه نظر تشخّص و عینیّت خارجی. 4 وجود حقیقت واحده‌ای است که شکل و رنگ و ثقل و سایر اوصاف را ندارد. 5 وجود در عین اینکه اشکال ندارد تشخّص بالذات دارد، زیرا وجود تشخّص خود را از منضمات نمی‌گیرد. 6 وجود تعین خود را از صور می‌گیرد و نه تشخّص خود را. 7 وجود قبل از تجلّی و ظهور حقیقت بالاصالة و موجودیت داشت. 8 بین تعیّن و تشخّص فرق است و تعیّن متأخر از مرتبۀ تشخّص است. 9 اوامر جلالیه عبور دهنده بوده و انسان را جلو می‌برد. 10 شکّ عمر در جریان صلح حدیبیّه. 11 کلام مرحوم علامه طباطبائی رضوان الله علیه: شناخت امام معصوم منحصر در راه عرفان است. 12 اگر انسان قلب خود را با امام صاف کند انکشاف حقیقت خواهد شد. 13 اگر امام نباشد فیض منقطع می‌شود و تمام عالم را عدم فرا می‌گیرد.

1 نقل کلام مرحوم شیخ در شفا پیرامون جنس. 2 اشکال تقدم ماده در وجود عقلی بر نوع و جواب از اشکال. 3 نقل کلام یکی از آقایان نجف از طرف مرحوم آقای غروی در رابطه با جسمیت خداوند تبارک و تعالی. 4 آنها که فلسفه را رد می‌کنند از روایات ما بی‌خبرند. 5 لیس فی جبتی سوی الله که از بایزید نقل شده نه یعنی خدا با اطلاق خود در من حلول کرده است، زیرا این را هیچ عاقلی نمی‌گوید. 6 ترس ابابکر از سؤال یهودی و فروماندن او در جواب. 7 مرحوم شیخ مرتضی حائری مردی بی‌هوا بود. 8 هیچ وقت شرع ما را به خلاف دعوت نکرده است. 9 شارع دنیا و آخرت و ناموس انسان را به دست هر کسی نمی‌سپرد.

1 نقل صاحب شفا در مورد اعتباریت جنس به لحاظ لابشرطیت 2 معنای ابهام در کلمات شیخ به معنای بدون قصور و پوچ بودن نیست. 3 در بسیاری از موارد می‌بینیم که یک امر مبهمی از نظر شارع برای ما مسلّم است، اما اینکه چه صورتی دارد مشخّص نیست، اینجا از مواردی نیست که برائت و اباحه جاری شود بلکه از موارد احتیاط است. 4 چنین نیست که نفس ابهام موجب ترتب آثار نباشد، زیرا خود ابهام فی حد نفسه یقین است و آثاری دارد گر چه در مطلبی موارد ابهام موجب اصل برائت خواهد شد. 5 کیفیت ابهام متفاوت است. گاهی ابهام مترتب بر علم است و منشأ علمی دارد و گاهی منشأ شک دارد.

1 علّت تفاوت بین جنس و نوع در تحصل و عدم تحصل 2 ماحصل کلام مرحوم آخوند در توضیح کلام شیخ: بحث بر سر خود نفس تحقق ماهیت در وعاء عقل است، زیرا مصداق خارجی متشخص است، تشخص با وجود همراه است. 3 کلام شیخ در شفا: تعریف فصول صعوبت دارد این حاکی از این معناست که ابهام با استقلال منافات ندارد. 4 فقط شخصی می‌تواند به فصول انواع مختلفه اطلاع یابد که اشراف او بر این انواع به نحو علم حضوری باشد، یعنی کیفیت نزول ارادۀ حق را در تکون این نوع خارجی به نحو علم حضوری مشاهده کند. 5 بدون اشراف حضوری و ولائی بر فصلیتِ انواع امکان ندارد که امام رضا علیه‌السّلام تصرف کند و اشاره نماید به پرده و شیر ایجاد شود. 6 کلام مرحوم شیخ در ابهام جنس و تحصل نوع و جواب مرحوم آخوند 7 حصول ابهام و تحصل برای نوع نسبت به عوارضی که لوازم و علامات تشخص هستند و تشبیه آن به مسئله کشتن بقره توسط بنی اسرائیل 8 عبرتی که در جریان بنی اسرائیل راجع به کشتن بقره و سؤالات بی‌مورد آنها از حضرت موسی علی‌نبیّناوآله‌وعلیه‌السّلام در قرآن رخ داده است برای انسان درس است که باید امور را به خدا سپرد. 9 در معنای فصل و تفصی

1 لحاظ اعتبارات ثلاثه در جنس و فصل و عرض 2 فصل مقوم جنس است و آن را در مرتبۀ ذات خودش که ناقص است و نیاز به تتمیم دارد معنای او را کامل می‌کند و در وعاء ذهن معنای او را به صورت یک نوع در می‌آورد. 3 احتیاج جنس به فصل در وجود خارجی نیست، آنچه باعث امتیاز می‌شود همان عوارض و احوال شئ است که علت تمایز او از فرد دیگر است. 4 فصلیت و جنسیت به اعتبار عقلی برمی‌گردد و جنس در اعتبار عقلی دارای معنای ناقصی است. 5 جنس در خارج ماده است و ماده جنس نیست بلکه امر خارجی است که اختصاص به شئ دارد گرچه بدون صورت تحقق ندارد.

1 شطرنج به نص صریح حرام است. 2 بازی بیلیارد و پاسور اگر در عرف (جهانی نه محلی) از عنوان قماریت خارج شوند اشکالی ندارند. 3 موضوعاتی که در زمان شارع وجود خارجی نداشته بلکه عرف آن موضوعات را ایجاد کرده و داخل عناوین کلی قرار داده اگر از تحت آن عناوین خارج شوند حکم اباحه دارند. 4 حکمی که بر سیگار و تنباکو بار می‌شود به لحاظ عنوان ضرر است لذا حرمت دارد. 5 دم در زمان شارع فقط به لحاظ حیثیت نجاست مورد استفاده قرار می‌گرفته لذا حرمت بیع داشته و اگر عنوان دیگری به لحاظ استفاده پیدا کند معامله جایز است. 6 کلب هراش خرید و فروشش حرام است و اگر به صورت کلب معلّم درآید حلال می‌شود گرچه نجاست آن باقی است. 7 معامله با الکل به لحاظ انتفاع جایز است. 8 خرید و فروش خاک جایز نیست و معامله آن باطل است و اما به لحاظ انتفاع عقلائی مانند خاک باغچه جایز است. 9 خرید و فروش آلات قمار حرام است. 10 مراد از بناء عقلاء یعنی عقلاء متشرع نه غیر متشرع یعنی بناء عقلائی که مترتب بر امضاء شارع باشد. 11 بیلیارد در دنیا عنوان قمار دارد لذا حکم حرمت بر آن مترتب است. 12 تعریف مراد از عنوان عرفیت

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع و الموضوع***1 سخن مرحوم آخوند دربارۀ جنس در وعاء ذهن 2 جنس در وعاء عقلی یک حقیقت مبهمه‌ای است که نیاز به فصل دارد. 3 تصور جنس در ذهن گرچه تصور استقلالی است و یک تصور حرفی نیست مانند معانی حرفیه لکن استقلال با ابهام همراه است. 4 ابهام با استقلال منافاتی ندارد. 5 کلام مرحوم آخوند در رابطه با جنس در ظرف خارج 6 جنسی که در خارج ماده برای صورت است در کنه ذات خودش یک حقیقت استقلالی است گرچه احتیاج به صور نوعیه دارد. 7 اطلاع و وصول به صور متعدده به عبارت دیگر صورتی بعد صورت تا به حقیقت ربطیه آن شئ و تمثیل و تشبیه آن به شناخت شخص عالم و ولی خدا 8 حکایت جریانی در همین رابطه از شخصی در مورد ولی خدا 9 شناخت اولیاء خدا در مخیله بشر نمی‌گنجد و فوق عقول آنهاست. 10 مطالعه روایات ائمه علیهم‌السّلام گرچه فهم انسان را روشن می‌کند اما نفس را متحول نمی‌کند و این نیاز به تربیت دارد. 11 آن کسی که زیارت عاشورا را انکار می‌کند و از نحوه اطلاع امام زمان علیه‌السّلام بر حقایق سخن می‌گوید تماماً بر اساس خیالات است.