|
|
و ابوالفتح گويد: وَ فِي الكَهْفِ مَنقَبَةٌ حُسْنُها عَلَي الرَّغْمِ مِن مَعْطَسِ الادْلَم غَداةً يُسَلِّمُ فِي صَحْبِهِمْ سَلامَ الصُّحاةِ عَلَي النوَّمِ فَنادَوْهُ أجْمَعْ عَلَيْكَ السَّلَام فَذَاكَ عَظِيمٌ لِمُسْتَعْظِمُ [94] صفحه 55 نشان بده. حضرت برخاست و رداي رسول خدا را كه در آن دعا مستجاب ميشد بر سر و روي خود بست، چون به قبر رسيديم با پاي خود به قبر زد، برادرم از قبر برخاست و ميگفت: وميكا به زبان عجمي. حضرت فرمود: مگر تو عرب نيستي و با زبان عرب نمردي، چگونه چنين سخن ميگوئي؟ عرض كرد: بلي و ليكن بر سنّت فلان فلان مُرديم و زبانهاي ما را خدا تغيير داد».[95] حميري گويد: فَقَالَ لَهُ فَرْمانُ: عِيسَي بنُ مَريم [96] بِزعْمِكَ يُحيي كُلَّ مَيْتٍ وَ مُقْبَرٍ فَمَ الَّذي اُعطيتَ؟ قالَ مُحَمَّدٌ لِمِثْلِ الَّذي اُعطِيهُ إن شِئتَ فَانظُر إلي مِثْلِ مَا اُعطي فَقالُوا لِكُفْرِهِم ألا اَرنا ما قُلْتَ غَيْرَ مُعَذَّرِ صفحه 56 5 ـ رسول خدا و أميرالمؤمنين: فَرمان را براي كشف حقيقت، ارجاع دادند؛ و خداوند علي را اختصاص به چنين مزيّتي و فضيلتي داده است؛ و پيامبر فرمود: به دنبال علي برويد! چون او دعاي خالص و مستجابي مينمايد. 6 ـ چون علي عليهالسّلام به زمين بقيع آمد، در آنجا دست به دعا برداشت؛ كه ناگهان قبرهائي از افرادي كه آن قبرها هيچ تغييري نكرده بود، همگي به لرزه و تكان در آمد. 7 ـ (و نزديك بود كه شكافته گردد و صاحبانش سر از قبرها برآورند) كه آن جمعيّت معاند و كافر به علي گفتند: اي وارث علوم پيامبران! از ما در گذر! و منّت گذار بر ما به گذشت و رضايت از ما! و ما را مورد غفران و آمرزش خود قرار ده! و سپس ابن شهرآشوب گويد: شفا دادن مريضها و زنده كردن مردگان به دست پيغمبران و اوصياي آنان از فعل خدا بوده است. حضرت عيسي گفت: وَ اُبِرِيُّ الاكْمَهَ وَ الابْرَصَ وَ أُحْيِي الْمَوتَي بِإِذْنِ اللَهِ.[98] و قوله تعالي: وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي... وَ إِذْ تُخْرِجُ الْمَوْتَي بِإِذْنِي.[99]. وَ قَالَ إبراهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيي الْمَوْتَي قَالَ: أَوَلَمْ تُؤْمِنُ قَالَ بَلَي وَ لَكِن لِيَطْمَنَّ قَلْبِي قَالَ فَخُدْ أَرْبِعَةً مِنَ الطَّيْرِ ـ الآيات[100]. وَ قَالَ فِي عُزَيْرَ أوْ اِرميا: أوْ كَالَّذِي مَرَّ عَلَي قَرْيَةٍ ـ إلي قوله: قديرٌ [101]. وَ كَذَلِكَ فِي قِصَّةِ بني اسرائيل: وَ هُمْ أُلُوفٌ حَذَرَ الْمَوْتِ ثُمَّ أَحْيَاهُمْ. [102] صفحه 57 مشك را آب نموده و بالا آورد و چون خواست آنرا بياورد باد تندي وزيد و همۀ آبها را به زمين ريخت. و همچنين براي مرتبۀ سوّم مشك را از چاه پر كرد و بيورن آورد و باد شديد همۀ آنها را ريخت. حضرت براي مرتبه چهارم به درون چاه رفت و آب را آورده و در اين مرتبه بادي نيامد مشك را برداشت و به محضر رسول خدا آورد، حضرت فرمود: يا علي چرا دير آمدي؟ أميرالمؤمنين داستان بادهاي شديد را بيان كرد. رسول خدا فرمود: امّا باد اوّل جبرائيل بود با هزار ملك آمدند و بر تو سلام كردند. و امّا باد دوّم ميكائيل بود با هزار مَلك بر تو سلام كردند، و امّا باد سوّم اسرافيل بود با هزار مَلك بر تو سلام كردند. و در روايتي وارد شده است كه آنها براي حفظ تو آمده بودند». و عبدالرّحمن بن صالح با اسناد خود از ليث روايت كرده كه او ميگفت: «براي عليّ بن أبيطالب در يك شب سه هزار و سه منقبت بود و اين خبر را حديث ميكرد».[103] سيّد حميري گويد: اُقسِمُ بِاللهِ و آلائِهِ وَالمَرْءُ عَمّا قالَ مَسئولُ إنَّ عَلِيَّ بنَ أبيطالِب عَلَي التُّقي وَالبِرَّ مَجْبُول كانَ إذا الحَرْبُ مَرَتها القَنا وَاحجَمَت عَنْها البَهاليلُ يَمشي إلي القِرْنِ وَ في كَفِّهِ أبيَضُ ماضِي الحَدِّ مَصقذولُ مَشَيَ العَقَرْنا بَيْنَ أشبالِهِ أبرَزَهُ لِلقَنَصِ الغِيلُ ذَاكَ الَّذي سَلَّمَ في لَيلَةٍ عَلَيْهِ ميكالُ وَ جِبريلُ ميكالُ في ألفٍ وَ جبريلُ في ألفٍ وَ يَتلوُهُمْ سِرافيلُ لَيْلَةَ بَدْرٍ مَدَداً اُنزِلُوا كَأنَّهُم طَيْراً أبابيلُ [104] صفحه 58 صفحه 59 و محبّ الدين طبري[107]. از «مناقب احمد» روايت كرده و قندوزي شافعي [108] از «مسند» احمد حنبل آورده است كه أميرالمؤمنين عليهالسّلام فرمود: لَمَّا كانَت لَيْلَةٌ في بَدْرٍ ( و در عبارت طبري: لَيْلَةُ يَوْمِ بَدْرٍ) قال رسولُ اللهِ صلّي الله عليه وآله وَسلَّم: مَن يَسْتَسقي لَنا مِنَ الماء؟ فَما أجابَ النّاسُ ( و در لفظ طبري: فَأحْجَمَ النّاسُ) فَقَالَ عَلِيٌ: اَنا يا رسولَ اللهِ، فَاخْتَضَنَ قِرْبَة ثُمَّ أتَي بِئراً بَعيدَةَ القَعْرِ مُظْلِمَةً فَانّحَدَرَ فيها، فَأوحَي اللهُ عَزَّ وَجَلَّ إلي جَبرائيلَ وَ ميكائِيلَ وَ إسرافِيلَ تأهَّبُوا لِنصْرِ مُحَمَّدٍ وَ حِزْبِهِ، فَهَبَطوا مِنَ السَّماءِ (و در لفظ طبري: لَهُمْ لَغُطْ يَذْعَرُمَنْ سَمِعَه) فَلَمّا حاذُوا البئرَ سَلَّموا عَلي عَلِيٍّ مِنْ عِند رَبِّهِمْ (و در لفظ طبري: سَلَّموا عَلَيْهِ مِنْ عِنْدِ آخِرِهِمْ إكراماً وَ تَبْجيلاً). «در سرزمين بدر در آن شبي كه فرداي آنجنگ بين كفّار قريش و مسلمانان واقع شد حضرت رسول الله صلّي الله عليه وآله وسلّم گفتند: كيست كه براي ما آب بياورد؟ همه اصحاب ترسيدند و به عقب كشيده جواب رسول خدا را ندادند. أميرالمؤمنين عليهالسّلام برخاست و مشك را بدوش گرفت و آمد سرچاهي تاريك و بسيار گود و عميق و در چاه پائين رفت. خداوند به جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل وحي فرستاد: خود را آماده كنيد براي ياري محمّد صلّي الله عليه وآله وسلّم و ياران او. ملائكه از آسمان پائين آمدند و صداي عجيبي مينمودند كه هر كس ميشنيد ميترسيد. چون به محاذات چاه رسيدند همگي به أميرالمؤمنين عليهالسّلام سلام كردند از روي اكرام و احترام و بزرگداشت شأن آن حضرت». و از «جمع الفوائد» نقل است: قالَ عَلِيُّ عليهالسّلام: كُنتُ علي قَليبِ بَدْرٍ أميحُ وَ أمنَحُ مِنهُ ماءً جاءتْ ريحٌ شديدَةٌ ثمَّ جاءت ريحٌ شديدَةٌ ثمّ جاءت ريحٌ شديدَةٌ فكانَتِ الاولي ميكائيلَ و الثانيَّةُ إسرافيلَ وَ الثالِثَةُ جَبرائيل مَعَ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُم ألفٌ مِنَ المَلائِكَةِ فَسَلَّمُوا عَلَيَّ. لاحمد و الموصلي.[109] صاحب «جمع الفوائد» نقل كرده است: از احمد حنبل و موصلي كه «اميرالمؤمنين عليهالسّلام فرمود: من در آن شب تار در چاه تاريك فرو رفته تا براي رسول خدا آب بياورم، مشك را پر نموده و به بالاي چاه آمدم كه ناگهان تند بادي وزيد و تند بادي ديگر و براي بار سوّم تندبادي ديگر بوزيد. باد اوّل ميكائيل بود، و باد دوّم اسرافيل، و باد سوّم جبرائيل، و با هر يك از آنان هزار فرشتۀ آسماني بود و همۀ آنها بر من سلام كردند». و شاعر در اين باب گفته است: أنِي الَّذي سَلَّمَ عَلَيْهِ جَبرائيلُ في لَيْلَةِ بَدْرٍ وَ مِيكائِيلُ وَ اسرافِيلُ.[110].. و از كتاب «مناقب» ابن شهرآشوب به سند خود از اعمش از سالم بن أبي جَعد از أبوذر غفاري روايت است كه: إنَّ عَلِيًّا قالَ لَاصحابِ الشُّوري: هَل فيكُم مَنْ سَلَّمَ عَلَيْهِ فِي سَاعَةٍ وَاحِدةٍ ثَلاثَةُ آلافٍ مِنَ الملائِكَةِ وَ فِيهِم جَبرائيلُ وَ مِيكائيلُ وَ اسرافِيلُ لَيْلَةً في قَليب بَدْرٍ مِثلي لَمّا جِئتُ بِالماءِ إلي رَسُولِ الله صَلَّي الله عَلَيْهِ وَآلِهِ وَ سَلَّمَ؟ قَالُوا: لَا. نقله أيضاً ابن مسعود. [111] أبوذر غفاري گويد كه: «أميرالمؤمنين عليهالسّلام به افراد مجلس شوري بعد از مردن عمر گفتند: آيا در ميان شما غير از من كسي هست كه در يك ساعت سه هزار فرشته بر او سلام كرده باشد، و در ميان آنها جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل بوده در شب، كنار چاه بدر در وقتي كه رفته بودم آب براي رسول خدا آورم؟ همه گفتند: نه». و در كتاب «اصابه» وارد است از «فائد» غلام عبدالله بن سلام كه گفت: در غزوۀ حديبيّه حضرت رسول خدا در جُحفه فرود آمد و آب نبود، سعد بن أبي وقّاص را براي آب فرستادند. برگشت و عذر خواست كه آب نبود، و عليّ بن أبيطالب را فرستادند با يك مشك پر از آب برگشت.[112]. و نيز براي أميرالمؤمنين معجزۀ شكافته شدن سنگ مانند شكافته شدن سنگ به دست حضرت موسي ظاهر شد. در راه صفيّن بیآبي بر لشگر آن حضرت غلبه كرد، حضرت دستور حفر چاه دادند، چاه كندند و به سنگي ضخيم و عريض رسيدند كه نه قدرت شكافتن و نه قدرت بيرون آوردن آن را داشتند و همه عاجز شدند، حضرت تشريف آورد و يك ضربه به سنگ زد، سنگ قطور و ضخيم كه قاعدتاً با هزار ضربه شكافته نميشد شكافت و آب سرد گوارا چنان را زير سنگ بيرون آمد كه تا دهانۀ چاه را گرفت و جاري شد، همه سيراب شدند، و از اين معجزه و تماشاي اين منظرۀ عجيب به بهت و حيرت در آمدند. صفحه 61 صفحه 62 صفحه 63 ربّاني، مجّاني به آن حضرت داده نشده است بلكه به مجازات ابتلائات و امتحانات عجيب بوده است كه هيچ يك از پيغمبران به اين حدّ اذيّت و آزار نشدند. يكايك از ابتلائات پيغمبران از زحمت امّت و شماتت و استهزاء و بيرون كردن از شهر و كشتن و فرار كردن و ارتداد از آئين و حبس و زجر و ابتلاي با جاهلان امّت و ووو... همه و همه در وجود مقدس رسول خدا صلّي الله عليه وآله وسلّم جمع بود لذا فرمود: مَا اُوذِيَ نَبِيُّ مِثْلَ ما اُوذيتُ «هيچ پيامبري بمانند من اذيّت نشده». و همه به مولاي متقيّان عليهالسّلام ارث رسيد و از طفوليّت تا وقتي كه در محراب عبادت فرق مباركش شكافت آني از رنج و الم فارغ نبود، چه در مكّۀ مكرّمه در دوران بعثت رنجهاي غير قابل تحمّل را متحمّل شد و چه بعد از هجرت به مدينه و چه بعد از رحلت رسول خدا و دوران سياه و تاريك بيست و پنج ساله و چه در دوران حكومت ظاهري خود ساعتي فارغ نبود. اگر بر اسماعيل ذبيح امتحان قتل پيش آمد و بالاخره هم عملي نشد آن حضرت خود را در فراش رسول خدا در شب هجرت حاضر براي آماج شمشيرهاي برّان سران طوايف عرب نموده و هر لحظۀ آن قتلي بود و شهادتي. اگر ابراهيم خليل به بيست و چهار امتحان آزمايش شد كه از همه مهمتر داستان كشتن فرزند دلبندش اسماعيل است آن حضرت با علم اليقين از وقعۀ اولاد فاطمه و كشته شدن حضرت امام حسن و حضرت امام حسين و وقعۀ كربلا مطّلع بود و كراراً از اين قضاياي دلخراش خبر ميداد و گريه ميكرد ولي عهدي است كه خدا و رسول خدا با او نمودهاند و او قبول نموده و براي احياء دين خدا امضاء كرده است، و همچنين راجع به ساير ابتلائات، و بر پايه و اساس البَلاءُ بِقَدْرِ الوِلاء آن حضرت از همۀ پيغمبران مصيبتش در دنيا عظيمتر و صبرش بيشتر و جهادش بزرگتر بود. صَلَّي الله عَلَيْكَ يا أَبا الحَسن. أبو نعيم اصفهاني در «حلية الاولياء» ج 1، ص 66 و ص 67 با اسناد خود از أبوبُرزه روايت كرده است: كه قال: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ: إنَّ اللهَ عَهِدَ إلَيَّ عَهْداً في عَلِيٍّ، فَقُلْتُ: يَا رَبِّ بَيْنَهُ لِي، فَقَالَ: اسْمَع، فَقُلْتُ: سَمِعْتُ: فَقَالَ: إنَّ عَلِيًّا رَايَةُ الهُدي وَ امامُ اَولِيائِي وَ نُورُ مَن اطاعَني وَ هُوَ الكَلِمَةُ الَّتي الزَمْنُها المُتَّقِينَ؛ مَن أحَبَّهُ أحَبَّني وَ مَنْ أبْغَضَهُ أبْغَضَني، فَبَّشَّرْهُ بِذَلِكَ فَجاءَ عَلِيُّ فَبَشَّرْتُهُ فَقَالَ: يَا رَسُولُ اللهِ اَنَا عَبْدُ اللهِ وَ فِي قَبْضَتِهِ فَإن يُعَذِّبْني وَ إن يُتِمَّ لِيز الَّذي بَشَّرْتَني بِهِ فَاللهُ أولَي بِي. قالَ: قُلْتُ: اللهُمَّ اجلُ قَلْبَهُ وَاجْعَلُ رَبيعَهُ الايمانَ. فَقالَ اللهُ: قَدْ فَعَلْتُ بِهِ ذَلِكَ. ثُمَّ إنَّهُ رَفَعَ اِلَيَّ أنَّهُ سَيَخُصُّهُ مِنَ البَلاءِ بِشَيءٍ لَمْ يَخُصَّ بِهِ اَحَدٌ مِنْ أصحابِي، فَقُلْتُ: يَا رَبِّ أخِي وَ صاحِبي! فَقَالَ: إنَّ هَذَا شَيءٌ قزدْ سَبَقَ أنَّهذ مُبْتَلَيَّ وَ مُبْتَلَيَّ بِهِ. ابتلائات و امتحانات عجيب اميرالمؤمنين عليهالسّلامابن شهرآشوب [114]در داستان هجرت رسول خدا از مكّه به مدينه گويد؛ و نيز مظفّر در «دلائل الصدق[115] ذكر كرده است و ما آن داستان را به عين الفاظي كه ابن شهرآشوب روايت كرده است ذكر ميكنيم، او چنين روايت نموده است كه: حضرت رسول خدا به أميرالمؤمنين گفتند: إنَّ اللهَ سُبْحَانَهُ وَ تَعَالَي أوصَي إلَيَّ أن أهجُرَ دارَ قَومي و أنّ أنطَلِقَ الَي غارِ ثَوْرٍ فَارقَدْ عَلي فِراشي واشْتَملِ بِبُرْدِيَ الحَضْرَميِّ وَاعلَم أنَّ اللهَ يَمْتَحِنُ أولياءهُ عَلَي قَدْرِ إيمانِهِمْ وَ مَنَازِلِهِمْ مِن دِينِهِ فَأَشَّدُّ النّاسِ بَلاءٍ الانبيَاءُ ثُمَّ الامْثَلُ فَالامْثَلُ. وَ قَدِ امْتَحَنَكَ يَا ابْنَ اُمَّ وَ امْتَحَنَني بِمِثْلِ مَا امْتَحَنَ بِهِ خَلِيلَهُ إبراهِيمَ وَالذَّبِيحَ إسْمَاعِيلَ، فَصَبْراً صَبراً فَإنَّ رَحْمَتَ اللَهِ قَريبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ. ثُمَّ ضَمَّهُ إلَي صَدْرِهِ وَ أوصاهُ بِقَضاءِ دُيُونِهِ وَ إنجازِ عِداتِهِ وَ رَدَّ الوَدائِعِ إلَي اَهْلِهَا ثُمَّ خَرَجَ ـ الحديث. صفحه 65 نيكوكاران نزديك است. و سپس رسول خدا عليّ بن أبيطالب را در بغل گرفته و در آغوش مهر خود كشيدند و وصيّت به اداي ديون خود نمودند و به برآوردن وعدههاي خود و برگرداندن امانتها به دست صاحبانش. سپس از مكّه خارج شدند». و از مجموع مطالب گفته شدۀ ما سه قسمت تحليل و تجزيه شد: اوّل عظمت و سعه علم نفساني رسول خدا به كتاب مجيد قرآن كريم. دوّم عظمت و سعۀ روحي راجع به كتاب تكوين و بروز معجزات و تصرّف در امور و موادّ كاينات. و سوّم عظمت ابتلائات و امتحانات. و معلوم شد كه رسول خدا در هر سه مرحله از تمام انبياء و مرسلين قويتر و شديدتر و عظيمتر بودهاند، و همين عظمت در سه مرحله به أميرالمؤمنين عليهالسّلام ارث رسيده است، و لذا آن حضرت از همۀ پيغمبران و اوصياي آنها علامتر به كتاب تشريع و كتاب تكوين، و در ذات خدا قويتر و رسيدهتر و فانيتر و به بقاء حقّ عظيمتر و وسيعتر بودهاند. اينجاست كه شارح معتزلي ابن ابي الحديد پرده برداشته و اعتراف به افضليّت آن حضرت از جميع ملائكۀ مقرّبين و انبياء مرسلين ميكند: قَدْ قُلْتُ لِلْبَرْقِ الَّذي شَقَّ الدُّجي فَكَأنَّ زَنجِيّاً هُناكَ يُجْدَعُ [116] يَا بَرقُ إن جِئتَ الغَريَّ فَقُلْ لَهُ اَتُراكَ تَعْلَمُ مَنْ بِأرضِكَ مُودَعُ فِيكَ ابنُ عِمرانَ الْكَلِيمُ وَ بَعْدَهُ عيسَي يُقَفِّيهِ وَ أحْمَدُ يَتْبَعُ بَلْ فِيكَ جِبريلُ وَ ميكالُ واِسْـ رافيلُ وَالمَلاُ المُقَدَّسُ أجْمَعُ بَلْ فِيكَ نُورُ اللهِ جَلَّ جَلالُهُ لِذَوِي الْبَصائِرِ يَسْتَشِفُّ وَ يَلْمَعُ فِيكَ الإمامُ المُرْتَضَي فِيكَ الوَصِيُّ المُجْتَبَي فِيكَ الْبَطْينُ الانزَعُ [117] 1 ـ گفتم به برق آسمان آن برقي كه تاريكي را شكافته؛ همچون غلام زنگي كه بيني او بريده شده باشد. 2 ـ اي برق اگر بر زمين نجف اشرف عبورت افتاد به آن زمين بگو: آيا ميداني چه كسي در كام تو فرو رفته و به امانت نگاه داشته شده است؟ 3 ـ در تو كليم خدا موسي بن عمران فرو رفته و بعد از او عيسي و بدنبال او احمد فرو رفتهاند. 4 ـ بلكه در تو جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل و تمام فرشتگان مقدّس اسماني فرو رفتهاند. 5 ـ بلكه در تو نور خداوند جلّ جلاله فرو رفته، آن نور خدائي كه براي صاحبان بصيرت از ماوراء خود، خدا را نشان ميدهد و تمام اسماء و صفات خدا را حكايت ميكند و دائماً آن نور در لمعان و درخشيدن است. 6 ـ در تو امام مرتضي و وصيّ مجتبي فرو رفته و بَطين أنزَع، يعني انسان كامل پاكيزه از شرك و گناه و مملوّ از معادن خير و جواهر حقايق علوم فرو رفته است. چون ابن أبي الحديد، معتزلي است و آنها ملائكه را اشرف از پيغمبران ميدانند لهذا اوّل ميگويد: موسي و عيسي و محمّد فرو رفتهاند و بعد ترقّي ميكند و ميگويد بلكه جبرائيل و ميكائيل و اسرافيل و تمام فرشتگان مقدّس. آري اين است مقام و منزلت آن حضرت كه قائم مقام نفس محمّد و بلكه در عالم معني و حقيقت عين محمّد يعني ولايت مطلقۀ كبراي الهيّه و شاهد ناموس كون و شهيد بر احوال پيغمبران است. اميرالمؤمنين عليهالسّلام وجود باقيه رسول خدا صلي الله عليه وآله استآن حضرت در خطبهاي كه مردم را از متابعت علمائ سوء و ظاهر فريب منع ميكند و به عترت رسول خدا گرايش ميدهد علناً خود را وجود باقيه و مبقيّۀ رسول خدا معرفي ميكند و ميخواهد برساند كه با وجود من پيغمبر خدا نمرده است. بعد از آنكه حالات و صفات اولياء خدا را بيان ميكند، ميفرمايد: وَ آَخَرُ قَدْ تَسَمَّي عَالِماً لَيْسَ بِهِ فَاقْتَبَسَ جَهائِلَ مِنْ جُهَّالٍ وَ أضاليلَ مِنْ ضُلالٍ، وَ نَصَبَ لِلنَّاسِ شَرَكاً مِنْ حَبائِلِ غُرورٍ وَ قَوولِ زُورٍ، قَدْ حَمَلَ الْكِتَابَ عَلي آرائِهِ وَ عَطَفَ الحَقَّ عَلَي اهْوَائِهِ، يُؤْمِنُ مِنَ العَظائِمِ وَ يُهَوِّنُ كَبيرَ الجَرائِمِ، يَقولُ: أَقِفُ عِندَ الشُّبُّهَاتِ، وَ فِيهَا وَقَعَ، وَ أعْتَزِلُ الْبِدَعَ، بَيْنَهَا اضْطَجَعَ فَالصُّورَةُ صُورَةُ إنسانٍ وَالقَلْبُ قَلْبُ حَيوانٍ، لَا يَعْرِفُ بَابَ الهُدَي فَيَتَّبِعَهُ، وَ لَا بَابَ العَمي فَيَصُدَّ عَنْهُ، فَذَلِكَ مَيِّتُ الاحْيَاءِ فَأَيْنَ تَذْهَبُونَ وَ أَنَّي تُوْفَكُونَ؟ وَ الاعْلَامُ قَائِمَةٌ وَ الآياتُ وَاضِحَةٌ وَالمَنارُ مَنوصُوبَةٌ، فَأَيْنَ يُتاهُ بِكُمْ بَلْ كَيْفَ تَعْمَهُونَ؟ وَ بَّينَكُمْ عِتْرَةُ نَبِيِّكُمْ وَ هُمْ اَزِمَّهُ الْحَقِّ وَ اَعْلَامُ الدِّينِ وَ أَلْسِنَةُ الصِّدْقِ، فَأنزِلُوهُمْ بِأحْسَنِ مَنازِلِ القُرآنِ، وَرِدُوهُمْ وُرُودَ الهيِم العِطاشِ. أيُّهَا النَّاسُ خُذُوهَا عَنْ خَاتَمِ النَّبِيِّنَ صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَآلِهِ وَسَلَّمَ: «إِنَّهُ يَمُوتُ مَنْ مَاتَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِمَيِّتٍ، وَ يَبولَي مَنْ بَلِيَ مِنَّا وَ لَيْسَ بِبالٍ» فَلَا تَقُولُوا بِمَا لَا تَعْرِفُونَ فَإنَّ أكْثَرَ الحَقر فِيمَا تُنْكِرونَ، وَ اعْذِرُوا مَنْ لَا حُجَّةَ لَكُمْ عَلَيْهِ وَ أَنَا هُوَ. [118] ميفرمايد: «و در مقابل آن شخص نوراني پاك دل فرد ديگري نيز هست كه به خود لقب عالم را ميبندد ليكن عالم نيست، مطالب باطل و درهم و برهمي را از دست جهّالي گرفته و كلمات گم و گمراه كنندهاي را از مردان گمراهي اخذ نموده است و براي صيد مردم شبكههائي از ريسمانهاي غرور افكنده و دامهائي از گفتار باطل گسترده است، كتاب خدا را بر آراء و افكار خود تطبيق و تحميل ميكند و حقّ را بر نيّات و مقاصد و خيالات باطلۀ خود بر ميگرداند، مردم را از گناهان بزرگ در امان درآورده رخصت ميدهد و جرائم كبيره را سُست و بيقدر معرّفي ميكند، ميگويد: من از كارهاي شبههناك در هراس و گريزم لكن در عين شبهات و معدن امور مشتبهه واقع ميشود، ميگويد: من ار ارتكاب بدعتها بركنارم ليكن فراش خود را در ميان بدعتها پهن كرده و در آن آرميده است، صورتش صورت انسان، و دلش دل حيوان است، دَرِ خانۀ هدايت را نميشناسد تا پيروي كند، و دَرِ خانۀ ضلالت و غوايت و نابينائي را نميشناسد تا از آن دور شود، اين آدم، مردهاي است در ميان زندگان. صفحه 68 زمامهاي حقّ و پرچمهاي دين، و زبانهاي راستاند، آنها را در بهترين منزل از منازل قرآن قرار دهيد و عاليترين درجه در درجات قرآن را در وجود آنها مشاهده كنيد، و مانند شتران تشنۀ بيابان نَوَرديده كه به آبشخور برسند خود را به آستان آنها زنيد و از علوم و بركات و رحمت و عافيت و صدق و حقّانيّت آنها سيراب شويد و إشباع گرديد (منظور آن حضرت از عترت پيغمبر خود اوست، ميخواهد بفرمايد براي رفع هر گونه بدبختيها و رفع مشكلات دنيوي و اخروي و فتح ابواب سعادت و كاميابي بايد به من روي آوريد). اي مردم اين مطلب را از رسول خدا خاتم النّبيّين اخذ كنيد و از او بشنويد كه ميفرمايد: «ميميرد كسي كه از ما مرده است ولي مرده نيست، و كهنه و خراب ميشود كسي كه از ما خراب و كهنه شده است ولي كهنه و خراب نيست». در معناي اين دو فقرۀ اخير ابن أبي الحديد دچار اضطراب شده و اين دو جملۀ عالي را به كلّي از معني و حقيقتش ساقط نموده است. ميگويد ممكن است اين كلام رسول خدا را بر يكي از دو معني حمل كرد: اوّل ـ آنكه مردگان ما نميميرند بلكه خداوند تعالي آنها را به ملكوت آسمان بالا ميبرد و بنابراين اگر كسي قبور آنها را حفر كند در آنجا جَسدي نخواهد ديد، ولي اين احتمال با فقرۀ دوم از كلام رسول خدا كه تصريح ميكند مَن بَلِيَ مِنّا افرادي كه از ما كهنه و خراب ميشوند سازگار نيست و بنابراين در اين جمله بايد تقدير گرفت و گفت: وَ يَبْلَي كَفَنُ مَنْ بَلِيَ مِنّا «و كهنه و خراب ميشود كفن كسي كه از ما كهنه شده است». دوّم آنكه در هر انساني ذرّاتي به عنوان اصل و حقيقت او موجود است، در رسول خدا و أئمّه، خداوند به جهت تكريم و تعظيم آنها آن ذرّات اصليّه را از قبر بالا ميبرد و در ملكوت به آنها اجزاء و ذرّاتي ديگر متّصل ميكند تا به صورت يك انسان كامل كه همان شخص مرده از خاندان رسالت است در آيد، بنابراين آنها نمردهاند. [119] صفحه 69 خود من هستم بايد رجوع كنيد، به عنوان استشهاد، كلام رسول خدا را شاهد و دليل آوردهاند كه اگر از من قبول نداريد كلام پيغمبر خود را بشنويد كه ميفرمايد: ما نميميريم و هميشه زنده هستيم، يعني من كأنّه وجود پيغمبرم و ادامۀ حيات پيغمبرم، اي مردم پيغمبر نمرده است با آنكه مرده است چون من زنده هستم و زندگي من حيات پيغمبر است، يعني اي مردم من در تمام جهات آئينۀ تمام نماي آن حقيقتي هستم كه پيغمبر آئينۀ تمام نماي آن حقيقت بوده است، آن حقيقت مقام ولايت مطلقه و كبراي الهيّه است كه در زمان پيغمبر در آن حضرت ظهور نمود و آن وجود مبارك مظهر تامّ اسماء الهيّه بوده و امروز آن ولايت در من ظاهر شده است. پس معني كلام رسول خدا اين است كه با مرگ و كهنگي ابدان ما در زير قبور آن معارف الهيّه و آن علوم ربّانيّه و آن تصرّف در عالم كون و بالاخره ولايت نميميرد و كهنه نميگردد، او هميشه زنده و جاويدان است چون روح ما زنده است و آن زندگي و حيات همان روح ماست كه در وصيّ ما متجلّي شده است، و اين در حقيقت همان معناي ميراث است كه از رسول خدا به أميرالمؤمنين عليهالسّلام ارث رسيده است. ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْكِتَـٰبَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِن عِبَادِنَا. شاهد بر اين مدّعي آنكه خود حضرت بعد از بيان اين دو جمله از خاتم المرسلين ميفرمايد: فَلَا تَقُولُوا بِمَا لَا تَعْرِفُونَ فَإنَّ أَكْثَرَ الحَقِّ فِيما تُنْكِرُونَ، وَ اعْذِرُوا مَنْ لَا حُجَّةَ لَكُمْ عَلَيْهِ وَ أَنَا هُوَ «اي مردم بنابراين به مطلبي كه پي نبردهايد و حقيقت آن را ادراك نكردهايد بیخود سخن بیجا نگوئيد چون اكثر مردم حقائق و دقائق را انكار ميكنند و چشم خود را بسته و روي حقيقت را ميپوشند، و عذر كسي را كه شما بر او حجّتي نميتوانيد اقامه كنيد بپذيريد و او من هستم». و ديگر آنكه خود حضرت در وصيّت خود بعد از ضربت خوردن تصريح ميكند كه بدن من با شما بوده نه روح من، و آن بدن را فردا بدون روح، ساكن و آرام خواهيد يافت و تمام اين قدرتها و عظمتها كه در من طلوع نموده بود اختصاص به ذات مقدّس پروردگار دارد، اين همه علوم، اين همه معجزات، اين همه كمالات، همه به مرجع كمال بازگشت خواهد نمود، و اين بهترين واعظ و اندرز دهنده است. وَ إنَّمَا كُنتُ جَاراً جَاوَرَكُمْ بَدَنِي ايّاماً، وَ سَتُعْقَبُونَ مِنِّي جُثَّةً خَلاءً، سَاكِنَةً بَعْدَ حَراكٍ، وَ صَامِتَةً بَعْدَ نُطْقٍ، لِيَعْظكُمْ هُدُوِّي وَ خُفُوتُ إطراقِي، وَ سُكُونُ اطرافي، فَإنَّهُ أوْعَظُ لِلْمُعْتَبِرينَ مِنَ المَنْطِقِ البَلِيغ وَ القَوْلِ المُسْمُوعِ. [120] به مردم ميفرمايد: «اي مردم من همسايۀ شما بودم، بدنِ من چند روزي با شما مجاورت كرد و فردا مرا جثّهاي خالي و بدون روح خواهيد يافت كه ساكن است بعد از آنكه متحرّك بود، و ساكت است بعد از آنكه گويا بود. بايد اين سكون و آرامش من شما را پند هد، و اين آويزان شدن و افتادن پلكهاي چشم و اين بيحركتي اعضاء و دست و پا همۀ آنها بايد شما را موعظه كند، چون براي عبرت گيرندگان از هر گفتار رسا و منطق بليغي و از هر قول قابل قبولي اثرش بيشتر و نفوذش مؤثّرتر است». پاورقي [94] همان مصدر. [95] «مناقب» ابن شهرآشوب ج 1، ص 476. و «ديوان حميري» ص 242. [96] در «ديوان حميري» ص 242 اينطور وارد است: فقال له: قد كان عيسي بن مريم [97] «مناقب ابن شهرآشوب» ج 1، ص 477 [98] سوره آل عمران، 3: آيۀ 49. [99] سورۀ مائده، 5: آيۀ 110 [100] سورۀ بقره، 2: آيۀ 260. [101] سورۀ بقره، 4: آيۀ 259 [102] سورۀ بقره، 2، آيۀ 243. «مناقب» ابن شهرآشوب ج 1، ص 477. [103]. «مناقب» ابن شهرآشوب ج 1، ص 406. [104] «ديوان حميري» ص 322 و ص 323. [105] «مناقب» ج 1، ص 407. [106] «ديوان حميري» ص 77. [107] «ذخائر العقبي» ص 68 [108] «ينابيع المودّة» باب 40، ص 122. [109] «ينابيع المودّة» ص 122، باب 40. [110] ـ «ينابيع المودّة» ص 122 باب 40. [111] همان مصدر. [112] همان كتاب، ص 123 [113] «ديوان حميري» ص 278. [114] «مناقب» ج 1، ص 127 [115] » «دلائل الصدق» ج 2، ص 80. [116] در اينجا شب تاريك را به غلام زنگي تشبيه كرده است ؛ و برقي كه شب را ميشكافد گوئي بيني غلام زنگي بريده شده است. [117] ضمن قصيدۀ عينيّه از قصائد هفتگانۀ ابن ابي الحديد كه به «علويّات سبع» معروف است و در ضمن «معلقات سبع» طبع شده است و كتاب صفحه ندارد ليكن تقريباً در اوّل ربع آخر كتاب است. و ملاّي رومي چه خوش سروده است: هم آدم و هم شيث و هم ايّوب و هم ادريس هم يوسف و هم يونس و هم هود علي بود هم موسي و هم عيسي و هم خضر و هم الياس هم صالح پيغمبر و داود علي بود آن كاشف قرآن كه خدا در همه قرآن كردش صفت عصمت و بستود علي بود [118] خطبۀ 85 از «نهج البلاغه» ص 153 و ص 154، از طبع عبده مصر. [119] «شرح نهج البلاغه» ج 6، ص 377 و ص 378. البته ما مطالب او را مختصراً نقل كرديم. |
|
|