المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی***1 عالم غرور و اعتبار و کثرت انحاء مختلف دارد. 2 تفسیر مرحوم آخوند از کلام بهمنیار و بوعلی در مسأله تشخّص. 3 اشکال و جواب مرحوم آخوند به امتیاز ذاتی زمان.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثالث فی أنحاء التعیّن *** تميّز يعني افتراق بين شئ و ساير اشياء و ربطي به تشخّص و ماهيت نوعيۀ او ندارد. 2 هر تميّزي به يك منشأ انتزاع برمي‌گردد. 3 مابه الامتياز بواسطۀ اضافۀ وصفي است به محل يا عدم وصف به آن محل، مانند شخصي كه در حال تحصيل است و هر روز خود را متمايز از وجود ديگر احساس مي‌كند و اين تمايز امروز از روز قبل به واسطۀ اضافۀ علوم و مدركاتي است كه براي او حاصل شده است؟ 4 روايت «من استوي يوماه فهو مغبون» مي‌فرمايد: هر روز انسان پرونده مخصوص همان روز را دارد و بايد استفاده كند و الاّ اگر به مقام قاب قوسين هم برسد به آنچه از دست داده نخواهد رسيد. 5 كل يوم هو في شأن نه يعني هر روز بلكه هر دوري از ادوار وجودي، خدا شأني از شئون خود را اظهار مي‌كند و كسي كه در آن دور به آن مطلب نرسد، از سهم وجودي او كاسته خواهد شد و اين در باب مكاشفات خيلي روشن است. 6 انسان بر اثر عدم تهذيب نفس هر چه بر او مي‌گذرد انغمار او در كثرات بيشتر و انانيت او بالاتر مي‌رود. 7 كلام مرحوم علامه طباطبائي رضوان الله عليه به مرحوم مطهري بواسطۀ يكي از آقايان كه به ايشان بگوئيد كمتر منبر برود و بيشتر به خود بپردازد.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثالث فی أنحاء التعیّن ***1 امتياز يا به نفس خود ذات و وجود است و يا به امر زاید که اضافه مي‌شود بواسطۀ صفت، اول مانند ذات باري تعالي از ساير موجودات كه او لاحدّ و لاقيد است و شكل و ماده ندارد و در تجرّد محوضت دارد و همين خصوصيت او را از ساير مظاهر متمايز كرده و دوم مانند صفت علم كه باعث امتياز از ديگري مي‌شود. 2 تمام موجودات داراي حد مي‌باشند حتي اگر حد آنها وجودي باشد و حد ماهوي يعني جنس و فصل هم نداشته باشند يعني همان مرتبۀ وجودي علت امتياز از ذات حق است. 3 وجود حضرت حق وجود اطلاقيست و ماسوي الله داراي حد مي‌باشند، لذا عالم ارواح و ملائكه و مجردات حد ماهوي آنها حد وجودي آنهاست و داراي جنس و فصل نيستند و همين وجه امتياز است. 4 و از اين مطلب معلوم مي‌شود كه ارتباط نفس انسان با عوالم مجرده عبارت است از حضور اين نفوس مجرده در ظرفي كه نفس در آن ظرف استقرار دارد، مثلا مصلّي در حال صلوة به شرط حضور قلب احساسي دارد كه قبل از اقامه صلوة نداشته و اين ادراك همراه با علم حضوري انسان نسبت به حضور ملائكه است و بالعكس علم حضوري ملائكه نسبت به وجود و حقيقت ملكوتي انسان و در صورتي كه اين حضور نباشد حال مصلّي نسبت به قبل و بعد نماز فرق نمي‌كند.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثالث فی أنحاء التعیّن****1 تعيّن غير از تشخّص است، تعيّن به صرف امتياز برمي‌گردد، امتياز بين دو شئ به حيثي كه انسان افتراق بين آن دو شئ را در تشخّص خارجي مشاهده كند، حال آنكه اشياء خارجي يا متفقةالحقيقة باشند يا مختلفة الحقايق، تفاوتي ندارد. 2 در تشخّص خود آنچه كه لباس وجود دارد متحقّق است و حدّ باعث تشخّص نمي‌شود بلكه حدّ باعث تعيّن و امتياز است. 3 كلمات عرفاء ناظر به رفع تعيّن است نه رفع تشخّص، زيرا رفع تشخّص به رفع وجود است. 4 تعلّق به دنيا و رنگ پذيري باعث اختلاف افراد بشر مي‌شود. 5 جريان مرجعيت بعد از مرحوم شيخ انصاري و سكوت ميرزا حسن شيرازي در مورد مرحوم سلطان آبادي براي اهل معنا درس است. 6 كلام مرحوم علامه طهراني رضوان الله عليه که اگر دستور استادم نبود يك ساعت در طهران نبودم. 7 اختلاف روايات در تعيين روز شهادت امام جوادالائمه عليه السلام. 8 شهادت امام رضا عليه السلام در بيست و نهم صفر رخ داده است. 9 مبناي اسلام بر اساس تاريخ قمري بوده و وحدت بين ممالك با تاريخ قمري حاصل خواهد شد.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع و***1 مرحوم علامه طهراني رضوان الله تعالي عليه بسيار اهل دقت و نظم بودند. 2 حيوانيت و ناطقيتي كه در تعريف انسان اخذ مي‌شود براي شناخت عادي و متعارف است. 3 نطق به معناي ظاهري آن در ساير حيوانات هم وجود دارد. 4 نطق به معناي فهم در حيوانات هم يافت مي‌شود و چون مثال متصل آنها با مثال منفصل اتصال دارد ديده شده كه از حوادث آينده زودتر باخبر مي‌شوند و عكس‌العمل نشان مي‌دهند. 5 فصل به معناي نطق و ادراك و شعور را نمي‌توان براي انسان فصل حقيقي گرفت. زيرا ادراك هم مراتب دارد نسبت به انسان با ساير موجودات، چنانچه در بين خود افراد بشر هم اين ادراك متفاوت است. 6 مقصود از فصل، قوۀ عاقله نيست. زيرا در ساير موجودات هم وجود دارد، مانند ملائكه كه در عقل فعليّت دارند درحالي كه فصل آنها با انسان متفاوت است گرچه ميزان تعقّل متفاوت است اما در اصل با هم مشتركند. 7 فصل انسان مقام خلافة الهي است، يعني اجتماع اسماء و صفات كليه به نحو جامعيت به مقتضاي نفخت فيه من روحي است كه او را از ساير انواع جدا مي‌كند و اين مقامي است بالاتر از عقل و تدبير.

بیان برخی مسائل تاریخی و نکات اجتماعی، فقهی روز ***1 بناي مخالفين بر عربي زدائي بوده و قطعاً دست اجانب در كار است. 2 اشتباه مرحوم مطهري و مرحوم آقابزرگ طهراني در تحسين بعضي از افراد. 3 تدليس در عقد ازدواج جايز نيست. 4 ازاله بكارت در صورت اختيار با غير اختيار متفاوت است. 5 فتواي عده‌اي از آقايان به جواز رؤيت عكس زن در تلويزيون فتوا به غير علم است. 6 انتقال نطفه از مرد و زن به زن ديگر (رحم اجاره ای) و آثار مترتب بر آن بنابر فتواي بعضي و نقد مسئله. 7 تغيير نام فرزند خوانده شرعاً حرام و آثار سوئي خواهد داشت.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع .

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع و الموضوع و بحث پیرامون بهائیت

1 در هر حادثه‌ای باید ماهیت آن را کاملاً بشناسیم و موضع مناسب در پیش بگیریم. 2 نقل قضیه‌ای راجع به یکی از عملیاتهای جنگ از زبان شخصی که خود مستقیماً در جریان امر بوده و امام جماعت یکی از مساجد طهران در آن زمان بود. 3 کلام مرحوم آقای حداد رضوان الله علیه در مورد شخصی که در آینده خواهی دید چه مسائلی به وجود خواهد آمد. 4 زیارت امام حسین علیه‌السّلام در حالت مسخ با رفتن به سینما تفاوتی ندارد. 5 صنفی و نوعی سخن گفتن ما باعث شده است که مردم ما را نپذیرند. 6 مرحوم علامه طهرانی رضوان الله علیه به آقای خمینی رحمة الله علیه در سنۀ 42 فرمودند: ما باید ببینیم که چه هدفی را در این قیاممان دنبال می‌کنیم؟، آیا هدف برتری روحانیت و حکومت آنهاست؟ یا مقصد اسلام است و اسلام هم اختصاصی به روحانیت ندارد؟. 7 ندای اسلام همه را باید بگیرد. رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلّم که آمد ندای اسلام داد سراغ ابوسفیان و ابوجهل هم رفت، زیرا سفره برای همه باز است.