المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع و الموضوع نکتة***1 کلام مرحوم آخوند در رابطه با فرق بین جنس و ماده 2 تفکرات و تخیلات انسان از فعل خارجی بیشتر بر نفس تأثیر می‌گذارد زیرا فعل معلول آن است. 3 تجری از نقطه نظر عقوبت موجب ترتب حکم ظاهری نیست و الا موجب ترتب کدورت و ظلمت خواهد شد. 4 فرق بین جنس در مرکبات خارجیه با جنس در بسائط. 5 این کلام امام حسین علیه‌السّلام در شب عاشورا: «إنّی احب الصلاة له» اینگونه ترجمه شده است که من نماز را برای رضای خدا دوست دارم در حالی که این ترجمه صحیح نیست، زیرا این همان کلام حضرت علی علیه‌السّلام است که فرمود: «بل وجد لک اهلاً للعبادة فعبدتک» یعنی خود ذات را عبادت می‌کند نه اینکه چون خوشحال می‌شود و می‌بیند که من مشغول عبادتم تا بر اثر عبادت از من خوشش آید بلکه خود ذات را سزاوار عبادت می‌بیند. 6 ارحنا یا بلال همان سخن امام حسین و امیرالمؤمنین علیهما‌السّلام است یعنی الان باید خود را از کثرت بیرون آورم و متصل کنم و در این وادی اصلاً رضا معنا ندارد. 7 بیان حالات بزرگان نسبت به فرا رسیدن اوقات نماز خصوصاً نماز ظهر. 8 بسیاری از جذبه‌هایی که برای اولیاء می‌آید در وقت نماز ظهر بوده است.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الرابع فی الفرق بین الجنس و الماده و بین النوع و الموضوع نکتة بحث پیرامون ضرورت شناخت فرد مسلمان نسبت به علماء حقه و علماء سوء و عدم اکتفا به ظاهر افراد در معرفت به آنها***1 ارتباط بین ماده و جوهر. 2 ارتباط انسان با اشیاء خارجی به میزان فهم اوست. 3 نقد و اشکال مرحوم آخوند از قول عده‌ای در تبدل ماده. 4 هر ذره‌ای در عالم که حظی از وجود دارد، معلول وجود مثالی و علّی خود اوست. 5 نزول ملائکه و حقیقت وحی از یک رتبۀ غیر زمانی به رتبه غیر زمانی دیگر تعلق گرفته است در عالم ثابتات. 6 کثرت اخبار وارده از ائمه علیهم‌السّلام و از جمله خبر رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله از جنگ موته بهترین دلیل بر اطلاع آنهاست از علم غیب. 7 کلام مرحوم علامه طهرانی در مورد مرحوم علامه طباطبائی: ملائکه بدون وضو نام او را نمی‌برند. 8 مرحوم علامه طهرانی به شخصی که می‌گفت چرا نمی‌گذارید ما به شما آیةالله بگوئیم در جواب فرمودند: چون الان افرادی ملقب به این لقب هستند که من شرم دارم آنچه را که بر آنها می‌گویند به من نیز بگویند. 9 علامه وحیدی و سیدضیاءالدین‌تقوی از افرادی بودند که اجازه اجتهاد داشتند در عین حال عمامه را برداشتند و کشف حجاب کردند. 10 انسان باید واقعیات را به مردم بگوید و نباید مصالح شخصی خود را بر رضای خدا مقدم کند.

خارج از بحث تفاوت دیدگاه علماء عارف با سایر علماء در خصوص زیارت امام معصوم علیه السلام، بهترین کتاب حضرت علامه طهرانی قدس سره، بیان برخی مسائل شرعی شامل حرمت مجسمه مانکن، عکاسی از زن و پورسانتهای خرید و رشوه***1 یک عارف توحید را دوری از مجاز می‌داند. 2 ولی خدا کشته شدن در حرم مطهّر امام معصوم علیه‌السلام را جان‌دادن در حضور امام معصوم می‌داند. 3 روایتی در فضیلت زیارت امام رضا علیه‌السلام از پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به نقل از عایشه. 4 فرمایش رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در حق جوانی که در اثر قبولی اسلام همه چیزش را داد و از تعلق آزاد شد و با لباسی به صورت احرام به مدینه آمد. 5 سؤال مرحوم علامه طهرانی از علامه طباطبائی رضوان‌الله‌علیهما در مورد معرفت امام معصوم علیه‌السلام 6 کلام مرحوم علاّمه طهرانی رضوان‌الله‌علیه: کسی که از آن طرف زمین سینه‌خیز به زیارت امام رضا علیه‌السلام مشرّف شود کاری نکرده است. 7 مرحوم علاّمه طهرانی رضوان‌الله‌علیه نسبت به حریم امام علیه‌السلام بسیار حسّاس بودند. 8 مرحوم علامه طهرانی رضوان‌الله‌علیه فرمودند: بهترین کتاب من (بعد از کتاب لمعات‌الحسین) امام‌شناسی است زیرا معرفت امام برای مردم حیاتی است.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس***1 بين حقيقت فصل نوعيه و بين عوارض و آثار مترتب بر آن تفاوت وجود دارد. 2 بیان تفاوت سالك مجذوب و مجذوب سالك و معناي روايت الطرق الي الله بعدد الانفاس الخلائق. 3 كلام مرحوم علامه طهراني رضوان‌الله‌عليه: انسان تا متصل نباشد از مكر شيطان ايمن نيست. 4 مدعيان دروغين ارتباط با امام زمان عليه‌السلام هر چند وقت طلوع مي‌كنند و بسياري از مردم را فريب مي‌دهند. 5 مدعيان دروغين از جهل مردم سوءاستفاده مي‌كنند. 6 كلام مرحوم علامه طهراني رضوان‌الله‌عليه: من عاقل‌تر از اين مرد (مرحوم آقاي حدّاد رضوان‌الله عليه) در دنيا نديدم. 7 لازمه حقيقت توحيد تراوشات عقليه است. 8 كلام مرحوم علامه طهراني رضوان‌الله‌عليه: آنچه كه ما به عنوان يك عالم ديني كه وظيفه ارشاد امّت را بر عهده دارد گفتيم و مطلب را تمام كرديم، آنها هم خوب فهميدند و ديگر ما تكليفي نداريم.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس و مطالب خارج از درس***1 آنچه را كه ما فصل مي‌دانيم در واقع آثار خارجي شئ است. 2 شئ واحد از حيث وحدت نمي‌تواند تحت دو مقوله قرار بگيرد الاّ بالعرض. 3 هر معنايي را كه تصور مي‌كنيم اگر معناي ديگري با او معتبر باشد در واقع اين اعتبار از باب تحصّل و وجود است. 4 اگر مغايرت بين موضوع و محصول به اعتبار ابهام و تحصّل باشد، در نفس تصور ماهيت آن معنا هم اعتبار مي‌شود منتهي در مقام توضيح تحصّل را با الفاظ و لغات متعدد مي‌آوريم. 5 الهي زدني فيك تحيّراً اختصاصي به زمان حيات حضرت ندارد؛ زيرا ذات الهي لايتناهي است. 6 انسان وقتي در سوريه و يا حرم حضرت سيد‌الشهداء به زيارت مي‌رود نبايد با ديد يك طفل به حضرت علي‌اصغر و یا حضرت رقیه عليهما‌السلام بنگرد بلكه زيارت بايد زيارت يك انسان كامل عارف بالله و يك فرد متحقق به فعليات ولايت كليّه باشد. 7 در كنار سيدالشهداء عليه‌السلام طبق روايات علي‌اكبر و علي‌اصغر عليهماالسلام مدفونند.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس و مطالب خارج از درس***1 عمده مسئله در بحث انواعِ مختلفِ شئ و يك ماهيت مبهمه مشترك كه بواسطه آن بين يك جنس كه انواعي تحت او قرار دارند و جنس ديگر كه اختلاف يافت مي‌شود به حقيقت متشخّصه خارجي و تعيّنی برمي‌گردد كه آن را از ابهام به تفصيل تبديل كند. 2 شخصي كه سالها نزد بزرگ و ولي خدا به مباني اطلاع پيدا كرده و در عين حال تقليد از ديگري را جايز مي‌داند در واقع فصل مميّز را نشناخته و در ابهام باقي مانده است. 3 دفاع از حق نبايد از روي تعصّب باشد. 4 در اين كشور هر كاري كه مي‌كنند اسم امام زمان عليه‌السلام را وسط مي‌كشند. 5 اولياء الهي دنيا و آخرت را به اهلش سپردند و فقط ولايت را اخذ كردند و بس. 6 اولياء الهي از هر لذّتي كه صورت خارجي به خود بگيرد چه دنيوي، چه اخروي عبور كردند و فقط جنّة‌الذات را كه همان زير سايه ولايت بودن است را برگزيدند. 7 تقليد يعني: نمازي را كه مي‌خوانيم اين ارتباط با خدا را از دريچه نفس مجتهد مي‌گيريم.

خارج از درس پرسش و پاسخ در خصوص مسائل فقهی حج و مطالبی پیرامون منحصر بفرد بودن قضیه عاشورا***1 مسائلي پيرامون حج و احكام آن 2 لقب سيد‌الشهداء قبل از قضيه عاشورا به حضرت حمزه اطلاق مي‌شد و بعد از عاشورا اين لقب به امام حسين عليه‌السلام برگشت. 3 اينكه در روايات آمده با شهادت امام حسين عليه‌السلام عيدي باقي نمانده است تا زمان ظهور، يعني جهت عيديت و سرور به خاطر اين مصيبت منتفي شده مگر با ظهور حضرت؛ در واقع باطن قضيه مراد است كه آن سرور واقعي كه مترتب بر عيد است برداشته شده است گرچه سرور ظاهري باقي است به عبارت ديگر با قضيه عاشورا آن حالت انبساط عالم تكوين از بين رفت. 4 قضيه‌اي از مرحوم علامه طهراني رضوان‌الله‌عليه در يكي از شبهاي محرم راجع به خلوص بعضي از اصحاب سيد‌الشهداء علیه‌السلام. 5 جريان عاشورا به طور كلي با هيچ قضيه‌اي قابل مقايسه نيست حتي با جنگهايي كه در زمان رسول خدا صلي‌الله‌عليه‌وآله و اميرالمؤمنين عليه‌السلام اتفاق افتاد، زيرا در اين جنگها مراتب متفاوت و افراد مختلفي مشاهده مي‌كنيم. 6 براي جريان عاشورا در عالم نظيري نمي‌توان يافت چنانچه براي اصحاب حضرت هم شبيه نمي‌توان پيدا كرد.

المجلد الثانی، المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس و مطالبی خارج از درس***1 جنس و فصل در مرکبات راه دارد و حقایقی که جنبه اشتراک را نیاز دارند باید مرکبات خارجیه باشند اگر چه ضاهراً در اعیان متحد باشند. 2 توجه کردن به یک قانونی بدون ملاحضه قانون دیگر صحیح نیست زیرا با یکدیگر در ارتباط اند . 3 نظام قانون گذاری در اسلام بر اساس توحید است لذا هیچ کس نمیتواند خود را طلب کار بداند زیرا نظام یک نظام واحد است. 4 مرحوم علامه طهرانی رضوان‌الله‌علیه در زمان سابق وقتی یک نفر از افراد دولتی از ایشان وقت می‌خواستند می‌فرمودند بگویید تنها بیاید. 5 اگر انسان جرمی را در شرایطی انجام دهد و بعد انقطاع حاصل شود و تبدل نفس صورت پذیرد در بعضی موارد ممکن است کیفر برداشته شود.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس و مطالب خارج از درس***1 اشکال مرحوم آخوند از طرف عده‌ای در نفی اجزاء عقلیه در بسائط خارجیه و جواب آن. 2 نحوه ادراک ما نسبت به بسائط خارجیه چگونه باید باشد که آن ادراک نتیجه حدود ذاتیات شئ باشد و باعث امتیاز بسائط خارجیه از یکدیگر شود؟ و اصل اشکال از اینجاست که هر ما به الاشتراک و ما به الامتیاز که بخواهد در حدود ذات یک ماهیت قرار بگیرد طبعاً منشاء انتزاع او هم باید متعدد باشد زیرا این یک مسئله حقیقی است که از منشاء انتزاع واحد بما هو واحد دو امر مختلف انتزاع نخواهد شد و این مسئله در همه جا وجود دارد و به همین جهت است که تمام آنچه را که در این عالم وجود خارجی پیدا می‌کند منشاء آن را باید یافت و آنها که قائل به انفصال موجودات از حق‌اند به اشکال می‌رسند. 3 از اینجا به مسئله وحدت وجود می توان پی برد که بسیاری از افراد گیر کرده‌اند، چرا که نتوانسته‌اند در مسئله حقیقت وجود آن حقیقت غیر ملموس و تجرد و بسائط وجود را ادراک کنند. و به یک نحو بین ماده و ماوراء ماده پرده انداخته‌اند لذا مسئله لاینحل باقی می‌ماند در واقع بین ماده و مجرد را ادراک نکرده‌اند لذا رأساً انکار کرده‌اند.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه، الفصل الخامس فی معرفة الفصل و فی الفرق بین الفصل و ما لیس بفصل و فی کیفیة اتحاده مع الجنس بحث و تحصیل و مطالب خارج از درس و پاسخ به سوالات فقهی پیرامون سقط جنین***1 در این فصل صحبت در این است که آیا انسان میتواند با لازمه یک شئ ماهیت آن را تغییر دهد و تعیین کند؟ و با آثار آن شئ بتواند آن ماهیت مشترک را مشخص کند و ماهیتی برای او تصور کند؟. 2 فرق استعاره و کنایه در ادبیات. 3 نصب قرینه در استعاره و عدم آن در کنایه در مقام اثبات است. 4 به واسطه این نکات ادبی است که انسان از احادیث و متون کلام أئمه علیهم‌السلام و قران به آن هدف و غایت مسئله می‌رسد لذا یک مرتبه فتوا تغییر می‌کند یعنی مقصود امام علیه‌السلام فقط صرف القاء این مفهوم نیست بلکه به معنای القاء یک معنای کلی و خاص است که در قالب روایات آمده است. 5 از جمله مواردی که در این مسئله در احایث مورد توجه قرار گرفته است در مورد ناصبی و اهل خلاف در بحث اعاده حج است. 6 ناصبی منحصر به افراد معدودی نیست ما هم ممکن است گرفتار شویم. 7 آن شخصی که در برابر حق بایستد و حق را نادیده بگیرد ناصبی است.