خارج از درس

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی *** مفهوم كلي حقيقتي است كه قابليت انطباق با مصاديق مختلفه و متكثره را دارد ولو يك مصداق بيشتر نداشته باشد. دلالت آن هم عقلي است بخلاف مفهوم كل كه دلالت بر افراد موجود بالفعل را دارد و به دلالت وضعي مي‌باشد. 2 ظرف وجود مفهوم كلي در ذهن است بخلاف كل كه مراد از آن تمام افراد خارجي آن است. 3 در انطباق صورت ذهني يك حقيقت كه امري مجرد است با مصاديق خارجي كه از سنخ ماده مي‌باشد و داراي تشخص و تعين خارجي است بواسطه يك صورت مثاليه است. 4 انسان هيچگاه نمي‌تواند خود را با امام عليه‌السلام تشبيه كند مگر اينكه تبدل ماهوي و جوهري و نفسي پيدا كند و به عالم طهارت نائل شود و با عموم مردم در جنبه فكر و انديشه و خواطر و نيّات و تمركز ذهن و علوم تفاوت اساسي يافته باشد مي‌توان گفت كه از جانب امام عليه‌السلام بر قلب او اشراب و افاضه مي‌شود. 5 صورت مثالي كه ذهن در تطبيق كلي طبيعي با مصداق خارجي آن را واسطه قرار مي‌دهد در كمون اشياء است كه انسان آن را كشف مي‌كند. 6 انسانها در ادراك صور مثاليه بر حسب حدّت ذكاوت و فطانت متغير و متفاوت هستند.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 آنچه از معانی و مفاهیم در ذهن وارد می شود به جهت وجود ذهنی، تشخّص و تعیّن خاصّ خود را پیدا می کند که قابل انطباق با فرد دیگر نمی باشد. 2 آنچه موجب تشخّص می باشد وجود است نه ماهیّت. 3 بیان اختلاف تعریف ماهیّت در نظر حضرت استاد که ماهیت را صبغۀ وجود می دهد که همان حدّ وجودی اشیاء می باشد و تشخّص و تعیّن و وجود آنها به انحاء مختلف را نمایان می دارد. با تعریف قوم که ماهیّات را از سنخ عدم پنداشته اند در حالی که عدم لایخبربه می باشد. 4 ماهیّت موجودۀ در ذهن جزئیت می یابد و قابل صدق بر خارج نمی باشد و با انسلاخ از وجود ذهنی، جزئیت خود خود را از دست می دهد و قابل صدق بر اعیان و مصادیق می گردد. 5 دائره فعالیت ذهن وسیعتر از عالم واقع و عالم طبع و ماده می باشد و می تواند حقائق خارجیه و مطالب حق را خلاف آنچه که هستند در ذهن شکل دهد و ابراز کند. 6 کلام حضرت علامۀ طهرانی رضوان الله علیه که بالاترین خیانت به اسلام این است که ما خودمان را جای پیغمبر اسلام بگذاریم و بگوئیم اسلام این است. 7 تمام تصوّرات ذهنیّه برای هر شخص اختصاص به خود دارد و ارتباطی با فرد دیگر ندارد.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 اهمیّت مباحث تشخّص وجود نسبت به مباحث و شناخت کلّی. 2 در مسائل عقلی تطرّق احتمال خلاف، موجب نقض قواعد فلسفی می شود کما اینکه در مباحث کلامی و آیات قرآن امر بدین منوال است و نقل کلام بعضی از علماء که در ردّ قول بعضی از مستشکلین در امکان ورود مطالبی دروغ ولو با وجود مصلحت سلوکیه و حسن آن در قران و ردّ این جوابیه و اینکه این مطلب موجب نقض حجیّت کلام خدا می شود. 3 ماهیّت چه کلّی و چه جزئی به دو نحو ابهام و وضوح بر تمام مصادیق و مراتب آن منطبق می شود. 4 فرق بین اعتبار و انتزاع با وجود تحقق یک امر تکوینی در منشاء اعتبار و اینکه امر انتزاعی در صدقش به مصادیق و موارد با گذشت ایّام و اختلاف مواردش تغییر نخواهد کرد. 5 کلّی طبیعی همان حقیقى مبهمۀ ذهنیّه ای است که از صورت خارجی و عینی اشیاء در ذهن تشخّص یافته است و در مواردی که در تطبیق کلّی طبیعی بر افراد خود دچار شکّ و تردید شده باشیم علتش به جهت عدم انتزاع واقعی از صورت خارجی کما هو حقه و نیز به سبب عدم شناخت صحیح آن صورت است.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 انسان آن قدرت را دارد که آن صورتی را که مستند و متدلّی به ذهن است اسنادش را قطع کند و نفس آن صورت را حفظ و منطبق بر مابه ازاء خارجی کند. 2 ماهیت قابل تکثیر نیست بر خلاف آنچه که دیگران قائلند که ماهیت قابل تکثیر است، اما وجود قابل تکثیر نیست البته ذهن می تواند ماهیت را منسلخ از دو وجود ذهنی و خارجی بکند. 3 در باب تجرد علم اثبات خواهیم کرد که قدرت در مجردات مانند صور ذهنی بسیار قویتر از اعیان مادیّه خارجیّه است زیرا جنبه عِلّّی دارند. 4 وجود برای ابراز و اظهار خود، ماهیت را استخدام می کند. 5 وجود منبسط تا تعیّن پیدا نکند قابل ظهور و ادراک نیست. 6 تعیّن در مراتب مجرّدات عبارت است از همان مراتب تشکیکی که یکی را متمایز از دیگری می کند و تعدّد از اسماء مختلف از این حقیقت ناشی است. 7 تعیّن در موجودات مادیّه عبارت است از تلبّس به لباس صورت و ماده. 8 وجود این اقتضاء را دارد (ذاتاً) که خود را به صورت ماهیات مختلف در آورد لذا تعیّنات و ماهیّات اقتضای نفس الوجودند. 9 اگر وجود در مرتبه بساطت خود باقی می بود هیچ امری قابل رؤیت و اشاره نبود.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 مرحوم آخوند صاحب اسفار تشخّص را به وجود می داند چه آن وجود خارجی باشد چه آن وجود ذهنی. 2 وجود با وحدت همراه است چنانچه ماهیت با ضیق و محدودیت. 3 بیان فرق علم حصولی و حضوری و اختلاف انظار در این باب. 4 احاطه امام معصوم به ماسوی الله احاطه حضوری است یعنی همانطوری که به مشاهده حضوری، ادراک ذات و صفات افعال و ملکات و غرائز خود را می کند به نفس همان علم بر ما سوی الله محیط و احاطه حضوری دارد زیرا علت است و معالیل فانی در علت و این معنای ولایت کلیّه است. 5 فنای معلول در علت یعنی معلول ظهور خارجی علت است. 6 نفس امام اسم اعظم الهی است و آن اسم موجب تجلی ظهورات مختلف و تجلی تعیّنات شده است. 7 احاطه امام فبل و بعد زمانی ندارد بلکه معیّت دارد. 8 زمان و مکان دو امر اعتباری اند. 9 زمان از حرکت افلاک ایجاد نمی شود. 10 اگر افلاک و ماه و خورشید نبود باز هم انسان احساس مرور بر خود را می کرد و همین معنای زمان است. 11 در عالم ثابتات زمان نیست. 12 در عالم مثال هم زمان مناسب وجود دارد

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 انسان باید در راه خدا متصلّب باشد زیرا نفس بر اثر وساوس اطرافیان به تدریج تأثیر پذیر است. 2 علم حضوری نیازی به واسطه ندارد. 3 در اثر حبّ مفرط ممکن است حالاتی برای انسان پیش بیاید که نفس محبوب را و نه وجود مادی او را در نفس خود احساس کند بدون نیاز به توجه و نظر تا فکر را به او برگرداند. 4 اتحاد وجودی که بین محبوب و محب مشاهده می شود مانند آنچه که از لیلی و مجنون رسیده حاکی از وحدت وجود است، لذا می گوید من نیازی ندارم نزد او بروم و در کنارش باشم زیرا او در قلب من است. 5 در مراتب سلوک انسان به جائی می رسد که خود را با اشیاء متحد می بیند. 6 اویس خود را با پیامبر یکی می دید لذا در جریان اُحد، دندان اویس هم در یمن شکست زیرا یک حقیقت به دو صورت ظهور کرد. 7 نیت احرام حضرت علی علیه السلام در مکه بعد رجوع از جنگ یمن به نیت احرام رسول خدا حاکی از وحدت بوده و از اسرار ولایت است که فاش شده تا اهل معنا بفهمند.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی***1 اختلاف بین مرحوم آخوند و مرحوم علامه طباطبایی در مسأله تشخّص و واسطیّت علم احساسی. 2 در کلام مرحوم علامه و مرحوم آخوند جای تأمل باقیست. 3 در علم حضوری دو چیز باید باشد چنانچه در علم حصولی نیز دو امر است. 4 اختلاف بین مرحوم سید احمد کربلایی و مرحوم کمپانی رضوان الله علیهما در تأخّر و عدم تأخّر اسماء و صفات با ذات. 5 احدیت همان هو هویت است و واحدیّت مساوق با ذات نیست. 6 هر ماده معلول بوده و استقلال ندارد و این مثال است که علت ماده است. 7 رویاء و خواب عجیب یکی از رفقا و همسرش. 8 مشاهده حضوری رتبتاً متأخر از تشخّص است و کلام مرحوم علامه طباطبایی جای تأمل است. 9 در توضیح مطلب مرحوم حاجی (مفهومه من اعرف اشیاء کنهه فی غایة الخفاء) 10 حکایت محو کردن لفظ حقه "جعفری" و شعار تشیّع در حضور عده ای از علماء. 11 مکتب تشیع مکتب دلیل است و استدلال، بر خلاف سایر مکاتب.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی ***1 چنانچه در علم حصولی بینونیت وجود دارد در علم حضوری هم باید دو امر باشد. 2 جاعل وجود را اضافه می کند چون ماهیت قابل جعل نیست. 3 در مباحث جعل به اثبات رسید که جعل عبارت است از ماهیتی که آن ماهیت جدای از وجود نیست. 4 جعل به نفس الوجود تعلق نمی گیرد بلکه جعل عبارت است از تصرفی که جاعل در وجود بالصرافه نموده و ظهورات و تعینات را ایجاد کرده. 5 تشبیه جعل در ذات باری به افعال بشری برای تقریب اذهان. 6 مبحث جعل از مباحث کلیدی فلسفه است و حل بسیاری از مسائل مهم فلسفه متوقف بر آن است.

المجلد الثانی،المرحله الرابعه،الفصل الثانی فی الکلی و الجزئی***1 عده ای قائلند که تشخّص عبارت است از ماده ای که آن ماده خودش محقِّق نوع در خارج است و پاسخ مرحوم آخوند از این مسئله. 2 تفاوت بین مِیز و تشخیص و تفسیر آن دو در کلام مرحوم آخوند. 3 کلام بهمنیار در مسأله تشخص و تفسیر مرحوم آخوند از آن قابل دقت است.